Khi phụ nữ làm chủ hợp tác xã

Dám nghĩ, dám làm

Chị Nguyễn Thị Đoàn, Giám đốc HTX Sản xuất, mua bán, chế biến thủy sản Vương Đoàn (HTX Vương Đoàn), thôn Cừa Thôn, xã Ninh Châu là 1 trong 96 nông dân tiêu biểu được vinh danh "Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm đổi mới", năm 2026. Danh hiệu này không chỉ ghi nhận nỗ lực của cá nhân chị mà còn là minh chứng cho hiệu quả của mô hình HTX do phụ nữ làm chủ, góp phần nâng cao giá trị hải sản và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương.

Tám năm trước, từ những trăn trở khi hải sản của ngư dân địa phương thường rơi vào cảnh được mùa mất giá, chị Đoàn đã quyết định thành lập HTX Vương Đoàn. Từ một mô hình liên kết nhỏ, HTX từng bước mở rộng hoạt động thu mua, chế biến và xây dựng thương hiệu cho hải sản địa phương, giúp nhiều ngư dân yên tâm bám biển.

Chị Nguyễn Thị Đoàn cho biết, sau khi thành lập, HTX từng bước mở rộng quy mô, đầu tư xây dựng nhà xưởng và hệ thống máy móc, thiết bị hiện đại phục vụ sản xuất. Trong đó có hệ thống hầm đông gió, kho bảo quản lạnh, lò hấp cá, máy hút chân không... Việc đầu tư đồng bộ cơ sở vật chất giúp HTX nâng cao năng lực chế biến, đa dạng các sản phẩm từ mực, cá bờm, cá khô, nước mắm, qua đó đáp ứng nhu cầu sản xuất, chế biến thủy sản với số lượng lớn và nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Hợp tác xã Sản xuất dịch vụ mây xiên Quảng Phương đã tạo việc làm cho nhiều lao động và giữ nghề truyền thống địa phương - Ảnh: Đ.N

Cùng với nâng cao chất lượng sản phẩm, HTX Vương Đoàn chú trọng xây dựng nhãn hiệu, thương hiệu, từng bước tạo dựng uy tín và niềm tin với người tiêu dùng. Đến nay, HTX đã có nhiều sản phẩm đã được công nhận đạt chuẩn OCOP 3 sao, như: Ruốc khô, tôm khô, mực khô xé sợi. Một số sản phẩm đã được xuất bán sang các nước Lào, Trung Quốc, Thái Lan.

Nhờ đầu tư bài bản, doanh thu của HTX những năm gần đây đạt gần 20 tỉ đồng/năm. Không chỉ nâng cao giá trị sản phẩm, hoạt động của HTX Vương Đoàn còn góp phần tạo sinh kế cho người dân địa phương với 11 lao động thường xuyên, có thu nhập từ 6-8 triệu đồng/tháng, đồng thời tạo việc làm cho 10-15 lao động thời vụ.

Tại HTX Sản xuất dịch vụ mây xiên Quảng Phương, bà Phan Thị Thủy đã dành nhiều tâm huyết để gây dựng và phát triển thương hiệu mây xiên của địa phương. Từ nghề đan lát truyền thống, bà Thủy từng bước tổ chức lại sản xuất, đa dạng mẫu mã các sản phẩm mây tre đan nhằm phục vụ thị trường trong nước và hướng tới xuất khẩu.

Đến nay, HTX có 30 thành viên, trong đó 28 phụ nữ, cùng 45 lao động thường xuyên, chủ yếu là lao động nữ. Với thu nhập bình quân khoảng 5 triệu đồng/người/tháng, mô hình không chỉ tạo việc làm, tăng thu nhập mà còn góp phần gìn giữ nghề truyền thống ở địa phương.

Từ câu chuyện của các HTX trên có thể thấy, khi phụ nữ được trao cơ hội và mạnh dạn đảm nhận vai trò quản lý, kinh tế tập thể có thêm những mô hình đột phá. Đó cũng là cơ sở để ngày càng nhiều phụ nữ tự tin tham gia, điều hành và phát triển các mô hình HTX phù hợp với lợi thế của từng địa phương.

Khẳng định vai trò

Những năm gần đây, kinh tế tập thể đang từng bước khẳng định vai trò trong phát triển nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới. Cùng với sự chuyển mình đó, ngày càng nhiều HTX ghi dấu ấn bằng những mô hình sản xuất hiệu quả, sản phẩm có chỗ đứng trên thị trường. Phía sau thành công ấy là vai trò của những nữ giám đốc HTX với tư duy đổi mới, sự kiên trì và quyết tâm vượt qua không ít rào cản để đưa mô hình kinh tế tập thể phát triển bền vững.

Bà Trần Hoàng Kim Dung, Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh cho biết: Hiện nay, tỉ lệ phụ nữ tham gia vào bộ máy quản lý, điều hành trong khu vực HTX ngày càng tăng về số lượng và được nâng cao về chất lượng. Nhiều phụ nữ đã mạnh dạn đứng ra vận động thành lập các HTX kiểu mới, thu hút đông đảo thành viên tham gia, qua đó khẳng định được năng lực điều hành kinh tế tập thể.

Các HTX do phụ nữ quản lý bám sát nhu cầu thị trường, gắn với chuỗi giá trị địa phương. Nhiều nữ cán bộ quản lý đã thể hiện rõ tư duy nhạy bén, năng động, dám nghĩ dám làm, đổi mới phương thức quản trị theo hướng minh bạch, chuyên nghiệp và hiệu quả; bảo đảm chế độ lao động, bảo hiểm, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho nữ thành viên và người lao động.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực, phụ nữ tham gia quản lý, điều hành HTX vẫn đối mặt với không ít rào cản. Định kiến giới vẫn còn tồn tại ở một bộ phận xã hội và gia đình khiến phụ nữ khi tham gia lãnh đạo, quản lý kinh tế tập thể còn e dè, thiếu tự tin. Phụ nữ thường phải gánh vác “gánh nặng kép” (vừa lo phát triển kinh tế, vừa đảm nhận công việc chăm sóc gia đình con cái) dẫn đến hiệu quả lãnh đạo các mô hình HTX chưa cao.

Để phụ nữ phát huy tốt hơn vai trò trong phát triển kinh tế tập thể, theo Phó Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Trần Hoàng Kim Dung, cần có các chính sách hỗ trợ đồng bộ về vốn, đất đai, đào tạo và khoa học công nghệ. Trong đó, ưu tiên bố trí các gói tín dụng dài hạn cho HTX do phụ nữ làm chủ; tạo điều kiện tiếp cận đất đai, mặt bằng sản xuất; đồng thời đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và kết nối thị trường tiêu thụ sản phẩm.