Khi thế hệ trẻ 'giữ lửa' và trao truyền di sản

Một buổi học trong khóa học "Hè vui cùng dân ca Ví giặm" của câu lạc bộ dân ca ví giặm trẻ Hà Tĩnh.

Trong đó, việc thành lập và duy trì các câu lạc bộ nghệ thuật truyền thống không chỉ khơi dậy tình yêu di sản trong thế hệ trẻ, mà còn biến âm nhạc dân gian thành vũ khí sắc bén trong công tác tuyên truyền, giáo dục kỹ năng sống cho thanh, thiếu nhi.

Từ tình yêu dân ca ví, giặm

Thực hiện Nghị quyết số 18-NQ/TU, Ban Thường vụ Tỉnh đoàn Hà Tĩnh xác định thanh niên phải là lực lượng tiên phong, là “cầu nối” vững chắc giữa quá khứ và hiện tại trong việc bảo tồn di sản. Dưới sự chỉ đạo, đồng hành của Ban thường vụ Tỉnh đoàn, toàn tỉnh đã thành lập và duy trì hiệu quả hơn 200 câu lạc bộ dân ca ví, giặm, câu lạc bộ văn nghệ dân gian và câu lạc bộ Truyện Kiều, thu hút hơn 350.000 lượt thanh thiếu nhi tham gia sinh hoạt định kỳ.

Đặc biệt, Câu lạc bộ Dân ca ví, giặm trẻ cấp tỉnh đã tập hợp, vận động được đội ngũ văn nghệ sỹ trẻ, nghệ nhân dân gian giàu nhiệt huyết cùng chung tay “giữ lửa”. Không quản ngại khó khăn, các thành viên câu lạc bộ đã tổ chức truyền dạy miễn phí cho hơn 20.000 lượt thanh thiếu nhi, đặc biệt ưu tiên con em tại các vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội còn nhiều trắc trở.

Là người trực tiếp điều hành và truyền cảm hứng tại Câu lạc bộ Dân ca ví, giặm trẻ cấp tỉnh, nghệ nhân Văn Sang chia sẻ: “Khi mới bắt đầu, chúng tôi đối mặt với không ít trăn trở, làm sao để các em thiếu nhi rời màn hình điện thoại, những xu hướng giải trí hiện đại trên mạng xã hội để đến với ví, giặm. Nhưng khi diễn ra những buổi tập hát đầu tiên, nhìn ánh mắt chăm chú lắng nghe của các em, chúng tôi biết mình đã đi đúng hướng. Ví, giặm là hồn cốt của người Hà Tĩnh, nằm sẵn trong máu thịt các em, chỉ cần được đánh thức bằng sự gần gũi, kiên trì và tình yêu thương”.

Sự tận tụy của những người thầy như nghệ nhân Văn Sang đã lan tỏa mạnh mẽ đến các bậc phụ huynh và học sinh. Chị Phạm Thị Trâm (ở xã Yên Hòa, Hà Tĩnh) mặc dù nhà ở cách nơi học gần 30km nhưng vẫn đưa con gái là Đặng Diễm My đến tham gia lớp học.

Chị Trâm chia sẻ: “Từ nhỏ, cháu đã rất thích dân ca. Biết tin có lớp ví, giặm miễn phí do các nghệ nhân trẻ tổ chức, tôi đăng ký cho con đi học. Qua các buổi học, thấy con tự tin đứng trên sân khấu, biết ngân nga những câu hò mộc mạc và hiểu hơn về cội nguồn quê hương, người làm cha mẹ như tôi cảm thấy rất hạnh phúc và yên tâm”.

Em Đặng Diễm My, thành viên câu lạc bộ hào hứng bộc bạch: "Học ví, giặm không hề khó và khô khan. Các thầy cô dạy rất dễ hiểu, vừa dạy hát, vừa kể cho chúng em nghe ý nghĩa của từng lời ca. Em rất tự hào khi được hiểu biết sâu sắc hơn về làn điệu dân ca quê mình".

Đưa di sản vào đời sống

Một trong những điểm sáng sáng tạo của tuổi trẻ Hà Tĩnh trong việc phát huy giá trị di sản chính là việc không dừng lại ở bảo tồn nguyên gốc mà còn chủ động phục dựng lời cổ, đồng thời “làm mới” ví, giặm bằng những chất liệu của cuộc sống đương đại. Các câu lạc bộ đã tích cực sáng tác lời mới, dàn dựng nhiều tiết mục biểu diễn đặc sắc để lồng ghép tuyên truyền về phòng chống đuối nước, phòng chống bạo lực học đường, hay ngợi ca những giá trị văn hóa, chuẩn mực con người Hà Tĩnh trong thời kỳ mới.

Lớp học Dân ca ví, giặm miễn phí thu hút đông đảo thiếu nhi tham gia.

Những câu ví, câu giặm vốn mang đậm tính tự sự, nay được khoác lên mình “tấm áo mới” mang hơi thở thời sự. Thay vì những bài học lý thuyết khô khan, những thông điệp nhắc nhở học sinh không tắm sông thả diều một mình, cách ứng xử văn minh, hòa nhã với bạn bè được chuyển tải một cách nhẹ nhàng, sâu lắng qua từng làn điệu dân ca. Phương thức tuyên truyền “mưa dầm thấm lâu” này đã mang lại hiệu quả chuyển biến nhận thức rõ rệt trong môi trường học đường và cộng đồng dân cư.

Nói về tư duy đổi mới này, nghệ nhân Văn Sang nhấn mạnh: Di sản chỉ thực sự sống khi nó có giá trị tự thân trong đời sống đương đại. Việc sáng tác lời mới dựa trên nền nhạc cổ giúp ví, giặm gần gũi hơn với giới trẻ. Khi các em tự mình hát lên những câu hát cảnh báo về tai nạn đuối nước hay phê phán thói bạo lực, chính các em đã trở thành những tuyên truyền viên tích cực nhất, tự ý thức bảo vệ bản thân và bạn bè.

Với những nỗ lực bền bỉ của tuổi trẻ Hà Tĩnh trong việc gìn giữ và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại đã góp phần khẳng định bản sắc, đưa Nghị quyết 18 của Đảng bộ tỉnh đi vào chiều sâu, bền vững và đầy sức sống. Chủ nhiệm Câu lạc bộ Dân ca ví, giặm trẻ Hà Tĩnh, nghệ nhân Văn Sang đã vinh dự được Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và Báo Đại Đoàn kết xét chọn, tuyên dương là 1 trong 15 “Người truyền lửa” tiêu biểu cấp toàn quốc.