Khi thiết bị gia dụng thông minh biến thành... cục nợ

Những chuyện “dở khóc dở cười”

Chị Thu Hà (35 tuổi, ngụ phường Bến Thành, TPHCM) từng chi gần 5 triệu đồng mua nồi chiên không dầu điều khiển qua Wi-Fi với kỳ vọng thảnh thơi bếp núc. Thế nhưng, rắc rối liên tục đến do thiết bị kén băng tần mạng và thói quen sinh hoạt của gia đình. Ngay khi mua về, cả nhà chị phải loay hoay cả tiếng đồng hồ, khởi động thiết bị chục lần, đổi đủ loại mật khẩu nhưng ứng dụng vẫn báo “không tìm thấy sản phẩm”.

Sau khi tìm hiểu, chị mới biết thiết bị chỉ nhận băng tần Wi-Fi 2,4GHz, trong khi điện thoại của chị lại tự động bắt sóng 5GHz. Có lần chị điều khiển nướng gà từ xa, mẹ chồng ở nhà thấy nồi tự sáng đèn, quạt kêu vù vù tưởng chập điện nên rút phích cắm. Lần khác, do rớt mạng làm mất kết nối ứng dụng, nồi gặp lỗi tự ngắt khiến hơi nóng om món ăn cháy thành than. Quá phiền phức, chị đành rao bán thanh lý.

Người dân mua sắm đồ gia dụng tại Co.opMart Cống Quỳnh, phường Cầu Ông Lãnh, TPHCM.  Ảnh: HOA LÀI

Tương tự, thùng rác thông minh tự đóng túi giá hơn 2 triệu đồng cũng khiến chị Thanh Châu (phường Tân Hưng, TPHCM) ngán ngẩm vì phải mua túi rác chính hãng đắt đỏ.

“Sản phẩm chỉ tiện khi đựng rác khô. Có lần tôi vứt xương cá, cuống rau, máy ép làm rách túi, nước rác chảy trực tiếp vào bo mạch khiến chi phí sửa chữa rất cao. Chưa kể cảm biến quá nhạy, chó mèo chạy ngang cũng mở nắp nên rất mau hết pin, dễ hỏng”, chị Châu bức xúc.

Kỹ sư Lê Yên Thanh, Tổng Giám đốc Công ty CP Công nghệ Go Labs, cho biết nhu cầu sản phẩm thông minh tại Việt Nam khá lớn, chủ yếu ở đô thị và người trẻ. Thường gặp nhất là robot hút bụi, đèn thông minh, đồ gia dụng có cảm biến và kết nối Wi-Fi. Các thương hiệu lớn, đặc biệt là các sản phẩm từ Trung Quốc, gần như bao phủ thiết bị gia dụng từ nồi cơm, máy hút bụi, máy lọc nước. Điều này cho thấy thị trường rất đa dạng sản phẩm, vấn đề là người tiêu dùng phải chọn đúng.

Sự phiền toái đến từ người dùng chưa hiểu rõ cách vận hành, hạ tầng mạng không ổn định, hoặc sản phẩm giá rẻ thiếu chức năng, chóng hỏng. Ông nhấn mạnh, thiết bị thông minh thường hoạt động dựa trên kết nối Wi-Fi. Nếu hệ thống mạng không đủ tốt, việc kết nối quá nhiều thiết bị có thể khiến Wi-Fi chậm, làm giảm trải nghiệm, đặc biệt với người trung niên và lớn tuổi.

Bên cạnh đó, thị trường có nhiều nhãn hàng, chất lượng khác nhau. Những thương hiệu lớn thường cho chất lượng ổn định, nhưng nếu chọn các thiết bị giá rẻ rất dễ hỏng.

“Các sản phẩm cao cấp có bảo hành mới có thể sửa chữa. Những thiết bị giá rẻ như camera vài trăm ngàn, loa vài trăm ngàn khi hỏng thường bị bỏ. Điều này góp phần tạo ra rác thải công nghệ, gây áp lực lên môi trường”, kỹ sư Lê Yên Thanh thông tin.

PGS-TS Nguyễn Duy Thịnh, nguyên giảng viên Đại học Bách khoa Hà Nội, cho rằng nhiều người dễ bị hút bởi cụm từ “tiết kiệm điện”, “thông minh” và nghĩ sản phẩm thông minh sẽ tiết kiệm điện. Thực tế, nhiều sản phẩm thông minh lại hao điện vì luôn kết nối mạng, luôn nhận lệnh. Kết quả vừa tốn điện, tuổi thọ sản phẩm ngắn, phải thay liên tục, tăng rác thải. Đây là nghịch lý: Càng thông minh càng có thể tiêu thụ điện ngầm.

Đừng chỉ nhìn nhãn dán, hãy nhìn cách mình dùng

Theo PGS-TS Nguyễn Duy Thịnh, người tiêu dùng nên phân biệt sản phẩm thực sự cần thiết và sản phẩm chỉ là chiêu trò. Muốn tiết kiệm điện, có thể dựa vào nhãn năng lượng 1-5 sao do Bộ Công thương cấp hơn là quảng cáo có cánh. Nhưng nhãn chỉ phản ánh hiệu suất khi thiết bị hoạt động, không phản ánh chi phí ẩn khi chờ. Một quạt công tắc cơ, nhãn 5 sao có thể tiết kiệm điện hơn sản phẩm thông minh phải duy trì Wi-Fi liên tục dù cùng nhãn. Vì vậy, đừng chỉ nhìn nhãn dán mà hãy nhìn cách mình dùng.

Đồng quan điểm, kỹ sư Lê Yên Thanh cho rằng, quảng cáo tiết kiệm điện nhờ công nghệ Inverter hay cảm biến thông minh chỉ đúng với các thiết bị vận hành liên tục, công suất lớn như máy lạnh, tủ lạnh hay máy giặt. Với những thiết bị nhỏ, tần suất dùng ít như nồi chiên, ấm siêu tốc hay máy xay sinh tố, việc tích hợp tính năng “thông minh” không giúp tiết kiệm đáng kể, ngược lại còn làm tăng giá thành và rủi ro hỏng hóc do linh kiện nhạy cảm với môi trường ẩm thấp trong tủ bếp.

Trên thực tế, thiết bị thông minh thường đắt gấp nhiều lần so với thiết bị truyền thống. Bên cạnh chi phí mua ban đầu, người dùng còn phải gánh thêm chi phí duy trì và khấu hao dài hạn. Chẳng hạn như robot hút bụi, ngoài tiền máy, định kỳ người dùng vẫn phải tốn chi phí thay chổi lau, mua nước lau sàn chuyên dụng... khiến món đồ tưởng như “hời” ban đầu trở thành khoản chi phí đắt đỏ.

Do đó, hiệu suất sử dụng không chỉ đo bằng công suất máy, mà còn là sự cân bằng giữa công sức bỏ ra và kết quả nhận được. Thiết bị thông minh chỉ thực sự đáng mua khi giải quyết được một nhu cầu cụ thể, thường xuyên, và người dùng sẵn sàng chi trả cho các chi phí đi kèm. Ngoài ra, nên ưu tiên các thương hiệu có trung tâm bảo hành rõ ràng, sẵn linh kiện thay thế. Tránh mua các sản phẩm độc lạ như nội địa, xách tay vì chỉ cần hỏng một chi tiết nhỏ là phải bỏ cả máy.