Khi thợ mài dao trở lại phiên chợ: Nghề xưa hồi sinh giữa thời tiêu dùng nhanh

Sau nhiều năm gắn bó với nghề kỹ sư viễn thông, ông François Cantigniau đã quyết định rẽ hướng cuộc đời để trở thành một người thợ mài dao dạo. Ảnh : P.Y.T

Giữa phiên chợ buổi sáng ở vùng Soignies (Bỉ), nơi những quầy bánh mì thủ công vừa mở cửa, rau củ còn đẫm sương và cá tươi được xếp ngay ngắn trên đá lạnh, có một âm thanh lạ tai vang lên đều đều: tiếng đá mài quay nhẹ, trầm và kiên nhẫn. Âm thanh ấy không át đi sự nhộn nhịp của chợ, nhưng đủ để níu bước chân người qua đường. Nó phát ra từ một chiếc xe tải nhỏ đỗ bên rìa chợ, nơi một người đàn ông cao lớn, bộ râu xám dài kiểu ban nhạc ZZ Top đang chăm chú mài lưỡi dao. Ông tự giới thiệu mình bằng cái tên Barbaffût - “Gã râu mài dao”.

Trong thế giới nơi người ta quen với việc mua mới hơn là sửa chữa, hình ảnh một thợ mài dao dạo xuất hiện giữa chợ khiến nhiều người vừa tò mò, vừa hoài niệm. Có người dừng lại vì cần mài dao thật, có người chỉ đứng xem vì “lâu lắm rồi mới thấy cảnh này”, và cũng có người nán lại để trò chuyện, như thể tiếng đá mài kia đã mở ra một cánh cửa dẫn về quá khứ.

Ít ai ngờ rằng người thợ mài dao giản dị ấy từng có gần 25 năm làm kỹ sư viễn thông tại tập đoàn Siemens. Từ năm 1996 đến 2021, cuộc đời François Cantigniau gắn liền với mạng lưới cáp, tổng đài điện thoại và những bản vẽ kỹ thuật chi chít ký hiệu. “Tôi luôn yêu khía cạnh kỹ thuật của công việc”, ông kể, tay vẫn đều đặn giữ lưỡi dao trên mặt đá. “Nhưng theo thời gian, tôi nhận ra nó ngày càng thiếu sự tiếp xúc giữa con người với con người”.

Đại dịch COVID-19 như giọt nước tràn ly. Khi làm việc từ xa trở thành thường nhật, những cuộc gặp trực tiếp biến mất, François rơi vào trạng thái bế tắc. Ông gọi đó là bore-out, kiệt sức vì công việc vô vị. Không còn động lực, không còn niềm vui, và rồi sau nhiều năm gắn bó, ông bị sa thải. “Đó là một cú sốc”, François thừa nhận. “Nhưng cũng là khoảnh khắc buộc tôi phải nhìn lại cuộc đời mình”.

Trong nhiều tuần sau đó, François loay hoay tìm hướng đi mới. Những ý tưởng đến rồi đi, nhưng không cái nào thực sự khiến ông thấy mình sống lại. Cho đến một ngày, một ký ức cũ bất chợt ùa về. “Tôi mê dao kéo từ nhỏ”, ông cười. “Ông nội từng tặng tôi một con dao Opinel khi tôi còn là thiếu niên. Tôi giữ nó suốt nhiều năm”. Rồi một tấm áp phích quảng cáo dịch vụ mài dao ông tình cờ nhìn thấy trên phố đã khiến mọi mảnh ghép dần khớp lại.

François bắt đầu tìm hiểu. Ông xem video, đọc tài liệu, và nhận ra nghề mài dao không chỉ là kỹ thuật, mà còn là một thế giới riêng của sự tinh tế, kiên nhẫn và hiểu biết vật liệu. Không chần chừ, ông đăng ký một khóa đào tạo nghề mài dao ở vùng Gers (Pháp), bởi tại Bỉ, nghề này gần như đã biến mất. “Tôi thấy buồn cười khi phải sang nước khác để học một nghề từng rất phổ biến ở quê hương mình”, ông nói.

Ba tuần đào tạo trôi qua nhanh, nhưng đó chỉ là bước khởi đầu. Để tránh những bước đi mạo hiểm, François tham gia một tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp trong 18 tháng. Ông học cách lập kế hoạch tài chính, định giá dịch vụ và tìm kiếm khách hàng. Tổng cộng, ông đầu tư khoảng 4.000 euro để mua các loại đá mài và cải tạo chiếc xe tải cũ thành một xưởng mài di động. Cái tên Barbaffût ra đời như một cách chơi chữ gợi nhớ bộ phim hoạt hình "Barbapapa" thời thơ ấu - vừa vui nhộn, vừa dễ tạo thiện cảm.

Với François, mài dao không chỉ là một nghề thủ công, mà còn là một lựa chọn sống. “Đây là công việc mang tinh thần sinh thái”, ông giải thích. “Chúng tôi kéo dài tuổi thọ cho đồ vật, chống lại thói quen tiêu dùng quá mức”. Theo ông, đối thủ lớn nhất của mình không phải là các thợ mài khác, mà là những chuỗi cửa hàng bán dao giá rẻ. “Dao rẻ đến mức người ta sẵn sàng vứt đi khi nó cùn. Trong khi chỉ với 5 euro, tôi có thể làm sống lại những con dao gia truyền, có khi đã theo một gia đình qua nhiều thế hệ”.

Công việc của Barbaffût chia làm hai mảng rõ rệt. Một là phục vụ khách lẻ tại các phiên chợ. Hai là đến tận nơi làm việc của khách hàng chuyên nghiệp như thợ cắt tóc hay đầu bếp, những người sở hữu dao kéo đắt tiền và không thể để chúng rời tay trong nhiều ngày. “Tôi thường đến trước hoặc sau giờ làm của họ”, François nói. “Còn với thợ mổ thịt, họ ít khi cần đến dịch vụ này vì đã quen tự mài dao ngay trong lúc làm".

Những ngày ở chợ Soignies, gian hàng nhỏ của Barbaffût luôn có người ghé qua. Một cụ bà từ quầy rau mang tới một con dao gọt và hai chiếc kéo. François cẩn thận xem xét độ mòn của lưỡi, chất liệu thép, rồi chọn loại đá mài phù hợp. Ông bắt đầu mài thô, sau đó chuyển sang mài tinh. “Có những lưỡi dao cần đánh bóng ở công đoạn cuối để vừa sắc vừa đẹp”, ông vừa làm vừa giải thích.

Khách qua đường không ngại hỏi han. “Ông có mài lưỡi máy cắt cỏ không?” - “Có chứ,” François đáp, không ngẩng đầu. “Vậy hẹn ông thứ Ba tới nhé”, người khách cười nói. Một người đàn ông ngoài 60 tuổi vui vẻ nhận lại chiếc máy cưa xích đã được bảo trì như mới. Ít phút sau, một thợ săn đến lấy món đồ đặc biệt: một lưỡi lê từ Thế chiến thứ Hai. “Tôi nhờ François mài lại phần mũi để biến nó thành dao găm”, ông nói. “Kết quả làm tôi rất hài lòng”.

Sau vài tháng rong ruổi cùng chiếc xe tải nhỏ và những viên đá mài, François Cantigniau chưa vội nói đến thành công lớn. Ông biết mình vẫn cần thêm thời gian và sự hỗ trợ trước khi hoàn toàn sống ổn bằng nghề mới. Nhưng giữa tiếng đá mài đều đặn, những cuộc trò chuyện ngắn ngủi nơi phiên chợ và nụ cười của khách hàng khi nhận lại món đồ quen thuộc, Barbaffût tin rằng mình đã chọn đúng con đường.

Một con đường nơi nghề xưa được thổi hồn trở lại, nơi mỗi lưỡi dao được mài sắc không chỉ để cắt gọt tốt hơn, mà còn nhắc con người chậm lại, trân trọng đồ vật mình đang có. Và suy nghĩ nhiều hơn về cách tiêu dùng trong một thế giới đang đi quá nhanh.

Hương Giang (PV TTXVN tại Bỉ)