Khi thời tiết thay đổi, 6 nhóm người dễ gặp vấn đề hô hấp hơn: Ai cần đặc biệt chú ý?

Thời điểm giao mùa, nhiều người bắt đầu gặp tình trạng hắt hơi, sổ mũi, ho, đau họng hoặc khó thở. Không ít trường hợp cho rằng chỉ cần giữ ấm là đủ để phòng bệnh. Tuy nhiên, các vấn đề hô hấp còn liên quan đến virus, chất lượng không khí, dị nguyên và tình trạng sức khỏe nền của mỗi người.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thời tiết lạnh có thể là yếu tố kích hoạt triệu chứng hen ở một số người, bên cạnh khói thuốc, bụi, phấn hoa và các chất gây kích ứng. Trong khi đó, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) lưu ý trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh mạn tính và người suy giảm miễn dịch có nguy cơ mắc bệnh hô hấp nghiêm trọng cao hơn.

6 nhóm người cần chú ý bệnh hô hấp khi thời tiết thay đổi

1. Trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ dưới 5 tuổi

Hệ miễn dịch và đường hô hấp của trẻ nhỏ vẫn đang phát triển, khiến trẻ dễ bị ảnh hưởng khi nhiễm virus đường hô hấp. Các bệnh như cúm, viêm tiểu phế quản và viêm phổi có thể diễn biến nặng ở trẻ, đặc biệt trong những năm đầu đời.

Với trẻ nhỏ đa số hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, sức đề kháng yếu, rất dễ bị nhiễm bệnh trong thời điểm giao mùa. Ảnh: BV Bãi Cháy

Cha mẹ cần chú ý khi trẻ ho nhiều, thở nhanh, bú hoặc ăn kém, mệt bất thường. Với trẻ nhỏ, biểu hiện bệnh đôi khi không rõ ràng như ở người lớn nên không nên chỉ dựa vào việc trẻ có sốt hay không để đánh giá mức độ nghiêm trọng.

Trẻ có dấu hiệu rút lõm lồng ngực khi thở, tím môi, li bì, khó đánh thức hoặc không uống được cần được đưa đi cấp cứu. Trẻ dưới 3 tháng tuổi bị sốt cũng cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

2. Người cao tuổi

Khi tuổi cao, hệ miễn dịch có thể suy giảm, đồng thời nhiều người mắc các bệnh nền như tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đái tháo đường hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Những yếu tố này làm tăng nguy cơ biến chứng khi mắc cúm, viêm phổi và các bệnh nhiễm trùng hô hấp khác.

Thay đổi thời tiết dễ làm khởi phát bệnh lý có sẵn ở người cao tuổi. 

Ở người cao tuổi, bệnh không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng sốt cao. Một số dấu hiệu đáng lưu ý là ăn uống kém, mệt mỏi khác thường, lú lẫn, giảm khả năng vận động hoặc khó thở tăng lên.

Người cao tuổi nên giữ ấm khi trời lạnh, tránh thay đổi nhiệt độ đột ngột, hạn chế khói thuốc và duy trì việc dùng thuốc điều trị bệnh nền theo chỉ định. Tiêm vaccine phù hợp theo tư vấn của nhân viên y tế cũng là biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng.

3. Người mắc hen phế quản hoặc có cơ địa dị ứng

Đây là nhóm có thể nhận thấy triệu chứng thay đổi khá rõ khi thời tiết chuyển lạnh, không khí khô hoặc xuất hiện các tác nhân gây kích ứng. Người mắc hen có thể ho, khò khè, tức ngực hoặc khó thở; một số trường hợp xuất hiện triệu chứng về đêm hoặc khi vận động.

WHO cho biết thời tiết lạnh có thể kích hoạt triệu chứng hen ở một số người. Tuy nhiên, mức độ nhạy cảm khác nhau tùy từng người và không phải cứ chuyển mùa là cơn hen sẽ xuất hiện.

Người bệnh cần sử dụng thuốc kiểm soát hen theo đơn, mang theo thuốc cắt cơn nếu đã được kê và thực hiện kế hoạch xử trí cơn hen do bác sĩ hướng dẫn. Không tự ý ngừng thuốc khi thấy triệu chứng đã giảm.

Nếu khó thở tăng nhanh, không đáp ứng với thuốc cắt cơn theo kế hoạch điều trị hoặc không thể nói thành câu vì hụt hơi, cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp.

4. Người mắc COPD hoặc bệnh phổi mạn tính

Người mắc COPD, giãn phế quản và một số bệnh phổi mạn tính có thể dễ xuất hiện đợt cấp khi bị nhiễm trùng hô hấp hoặc tiếp xúc với khói bụi, không khí ô nhiễm và các chất kích ứng.

Dấu hiệu cần chú ý gồm ho nhiều hơn thường ngày, lượng đờm tăng, đờm đổi màu, khò khè hoặc khó thở tăng so với mức bình thường. Đây có thể là biểu hiện đợt cấp cần được đánh giá và điều trị, không nên mặc nhiên cho rằng đó chỉ là phản ứng do thời tiết.

Người bệnh cần dùng thuốc đúng hướng dẫn, tránh hút thuốc và khói thuốc thụ động, hạn chế ra ngoài khi chất lượng không khí kém. Khi có triệu chứng tăng rõ rệt, nên liên hệ cơ sở y tế sớm, đặc biệt nếu đang phải dùng oxy tại nhà hoặc có tiền sử nhập viện vì đợt cấp.

5. Người mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường, bệnh thận mạn

Những bệnh lý này không chỉ ảnh hưởng đến cơ quan tương ứng mà còn có thể làm tăng nguy cơ diễn biến nặng khi người bệnh mắc cúm, viêm phổi hoặc các bệnh nhiễm trùng hô hấp khác.

Khi nhiễm trùng xảy ra, cơ thể phải tăng cường đáp ứng miễn dịch; tình trạng sốt, mất nước hoặc thiếu oxy có thể khiến bệnh nền khó kiểm soát hơn. Người mắc bệnh tim mạch có thể gặp thêm gánh nặng cho tim, trong khi người mắc đái tháo đường có thể khó kiểm soát đường huyết hơn khi bị bệnh.

Vì vậy, nhóm này cần chú ý phòng nhiễm trùng, duy trì điều trị bệnh nền và đi khám khi xuất hiện sốt, ho kéo dài, khó thở hoặc mệt mỏi bất thường. Không nên tự ý ngừng thuốc điều trị bệnh mạn tính khi bị cảm cúm nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.

6. Người suy giảm miễn dịch và phụ nữ mang thai

Người đang điều trị ung thư, ghép tạng, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc một số bệnh làm suy giảm miễn dịch có thể khó chống đỡ các tác nhân gây nhiễm trùng hơn. Khi mắc bệnh hô hấp, nguy cơ biến chứng cũng có thể cao hơn.

Phụ nữ mang thai cũng là nhóm cần lưu ý, đặc biệt đối với cúm. Nhiễm trùng hô hấp trong thai kỳ cần được đánh giá thận trọng vì có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của cả mẹ và thai nhi.

Những người thuộc hai nhóm này nên chủ động trao đổi với bác sĩ về lịch tiêm chủng phù hợp, hạn chế tiếp xúc gần với người đang mắc bệnh và tìm tư vấn y tế sớm khi xuất hiện triệu chứng nghi nhiễm trùng hô hấp. Không tự ý dùng thuốc cảm, thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng virus khi chưa được hướng dẫn.

Làm gì để bảo vệ đường hô hấp khi thời tiết thay đổi?

Dù thuộc nhóm nguy cơ hay không, mỗi người đều có thể chủ động giảm nguy cơ mắc bệnh bằng những biện pháp thiết thực.

Giữ ấm phù hợp: Khi trời lạnh, chú ý giữ ấm vùng cổ, ngực và bàn chân; tránh để cơ thể thay đổi nhiệt độ đột ngột. Người mắc hen nên hạn chế hít trực tiếp luồng không khí lạnh nếu đây là yếu tố kích hoạt triệu chứng. 

Giảm nguy cơ lây nhiễm: Rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sống thông thoáng. Khi có triệu chứng hô hấp, nên hạn chế tiếp xúc gần với người dễ bị biến chứng và đeo khẩu trang phù hợp khi cần tiếp xúc với người khác.

Tránh khói thuốc và bụi: Không hút thuốc trong nhà, tránh khói thuốc thụ động và hạn chế hoạt động ngoài trời khi chất lượng không khí kém.

Tiêm vaccine theo khuyến cáo: Trao đổi với nhân viên y tế về vaccine cúm và các vaccine phòng bệnh hô hấp phù hợp với tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử tiêm chủng.

Duy trì điều trị bệnh nền: Người mắc hen, COPD hoặc bệnh mạn tính cần dùng thuốc đúng chỉ định, không tự ý ngừng thuốc hay thay đổi liều khi thời tiết chuyển mùa.

Không tự dùng kháng sinh: Ho, sổ mũi hoặc đau họng có thể do virus gây ra. Kháng sinh không điều trị được virus và chỉ nên dùng khi có chỉ định phù hợp.

Dấu hiệu nào không nên chờ tự khỏi?

Người bệnh cần được đánh giá y tế nếu ho, sốt kéo dài hoặc triệu chứng ngày càng nặng. Đặc biệt, cần cấp cứu khi có khó thở rõ rệt, đau hoặc tức ngực kéo dài, môi tím tái, lú lẫn, khó đánh thức hoặc tình trạng sức khỏe suy giảm nhanh.

Với trẻ nhỏ, dấu hiệu thở nhanh, rút lõm lồng ngực, bỏ bú hoặc không uống được cần được chú ý đặc biệt. Người mắc hen hoặc COPD cũng không nên trì hoãn khám khi khó thở tăng so với mức thường ngày.

Thời tiết thay đổi không đồng nghĩa mọi người đều sẽ mắc bệnh hô hấp. Tuy nhiên, với những người có đường hô hấp nhạy cảm, sức đề kháng suy giảm hoặc đang mắc bệnh nền, việc chủ động phòng bệnh, theo dõi triệu chứng và đi khám đúng lúc có ý nghĩa quan trọng hơn việc chỉ giữ ấm hay tự mua thuốc điều trị tại nhà.

* Các thông tin đều được cập nhật từ nguồn WHO, CDC Hoa Kỳ và Bộ Y tế