Khi trọng tâm cải cách chuyển sang thực thi

Tại hội nghị triển khai các quy định mới trong lĩnh vực trồng trọt và bảo vệ thực vật vừa qua, đại diện các hiệp hội doanh nghiệp "rất vui" khi nhiều thủ tục được bãi bỏ, đơn giản hóa hoặc phân cấp về địa phương. Nhưng chính tại đây cũng xuất hiện những băn khoăn về năng lực thực thi. Doanh nghiệp lo việc áp dụng có thể thiếu thống nhất giữa các địa phương, còn đại diện các Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật nêu nhiều câu hỏi về quy trình, cách thức tổ chức và nguồn lực thực hiện. Rõ ràng, sau khi chính sách được ban hành, việc hướng dẫn kịp thời và bảo đảm năng lực thực hiện ở cơ sở có ý nghĩa quyết định.

Đây không phải chuyện riêng của ngành nông nghiệp. Đến nay, Chính phủ đã cắt giảm 52% điều kiện kinh doanh, giảm khoảng 53% thời gian và 55% chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp. Đây là kết quả rất đáng ghi nhận, phản ánh quyết tâm cải cách và khơi thông nguồn lực cho tăng trưởng. Tuy nhiên, những con số ấy mới phản ánh kết quả trên phương diện thể chế. Thành công cuối cùng phải được đo bằng trải nghiệm của người dân và doanh nghiệp khi thực hiện từng thủ tục cụ thể.

Khi nhiều thẩm quyền được phân cấp từ Trung ương về địa phương, thách thức chung là làm sao để mỗi cải cách được thực thi đồng bộ, thông suốt trên phạm vi cả nước. Nếu khâu tổ chức thực hiện không theo kịp, những cải cách rất đúng về chủ trương có thể không tạo được hiệu quả như kỳ vọng.

Nhìn từ thực tiễn triển khai, có thể thấy ít nhất ba vấn đề cần sớm được tháo gỡ. Thứ nhất, năng lực thực thi ở cấp cơ sở chưa đồng đều. Khi khối lượng công việc tăng lên nhưng đội ngũ cán bộ chưa được đào tạo đầy đủ, việc lúng túng trong xử lý hồ sơ là điều khó tránh khỏi. Thứ hai, hạ tầng và điều kiện tổ chức thực hiện giữa các địa phương vẫn còn chênh lệch; trong khi chuyển đổi số, chia sẻ dữ liệu hay phối hợp liên thông chỉ phát huy hiệu quả khi có nền tảng kỹ thuật và nguồn lực tương xứng. Thứ ba là nguy cơ phát sinh "giấy phép con" dưới hình thức mới. Nếu quy trình không được chuẩn hóa, hoặc địa phương tự bổ sung thành phần hồ sơ, tiêu chuẩn kỹ thuật vượt quá quy định, chi phí tuân thủ rất có thể sẽ quay trở lại theo một cách khác.

Muốn cải cách đi vào cuộc sống trước hết phải chuyển từ đo lường trên giấy sang đo lường bằng dữ liệu thực tế. Hiệu quả của từng thủ tục cần được đánh giá bằng những chỉ số cụ thể như thời gian giải quyết, số lần người dân, doanh nghiệp phải đi lại, chi phí phát sinh hay tỷ lệ hồ sơ phải bổ sung. Những dữ liệu này cũng cần được công khai thường xuyên để tạo áp lực cải thiện giữa các địa phương, đồng thời mở rộng kênh giám sát từ người dân và cộng đồng doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, phân cấp phải đi cùng chuẩn hóa quy trình và tăng cường hậu kiểm. Trung ương cần thống nhất biểu mẫu, quy trình và tiêu chí đánh giá; địa phương chủ động tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả. Cơ chế hậu kiểm cần dựa trên mức độ rủi ro và dữ liệu, đồng thời duy trì một đầu mối giám sát đủ mạnh với sự tham gia của cơ quan quản lý và các tổ chức đại diện doanh nghiệp để kịp thời phát hiện bất cập, ngăn chặn nguy cơ phát sinh "giấy phép con" trong quá trình thực thi.

Lịch sử nhiều đợt cải cách cho thấy, giá trị của chính sách chỉ được khẳng định khi người dân và doanh nghiệp thực sự cảm nhận được sự thuận lợi trong mỗi lần làm thủ tục. Tại Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng, thực thi nhiệm vụ, tổ chức triển khai đang là điểm nghẽn của điểm nghẽn và yêu cầu cả hệ thống chính trị, cán bộ, công chức “phải hành động, hành động và hành động; làm việc, làm việc và làm việc". Đây cũng chính là đòi hỏi với toàn bộ tiến trình cải cách hiện nay. Khi khoảng cách giữa chủ trương và thực thi được thu hẹp, những con số về cắt giảm thủ tục, điều kiện kinh doanh mới thực sự chuyển hóa thành động lực cho tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.