Khi văn hóa được đặt đúng vị trí: Từ 'giá trị tinh thần' đến nguồn lực nội sinh của phát triển

Từ câu chuyện của một giải thưởng đến câu chuyện của một bài hát

Ngày 27/1/2026, Lễ trao Giải Tinh Hoa Việt 2025 (do Báo Đại đoàn kết và Công ty TNHH Truyền thông Sáng tạo ZOA tổ chức thường niên bắt đầu từ năm 2026 nhằm tôn vinh các cá nhân, tập thể, tác phẩm hoặc sáng kiến xuất sắc, có ảnh hưởng sâu rộng trong lĩnh vực văn hóa - nghệ thuật) đã vinh danh những tác phẩm, tác giả đã thể hiện tinh thần sáng tạo bền bỉ, trách nhiệm xã hội và khát vọng gìn giữ, lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc,

Giải Tinh Hoa Việt 2025 gồm hai nhóm hạng mục chính: Tinh hoa âm nhạc (bài hát, MV, ca sĩ, nhạc sĩ, album, nhà sản xuất, chương trình biểu diễn của năm) và Tinh hoa đa lĩnh vực (văn học, mỹ thuật, sân khấu, điện ảnh, sáng tạo, bảo tồn di sản văn hóa và lan tỏa văn hóa Việt).

Tại lễ trao giải, nhiều tác phẩm, nghệ sĩ được vinh danh đều đã tạo ấn tượng mạnh mẽ đối với công chúng trong thời gian qua, như phim “Mưa đỏ”, chương trình Chào show, sách “Chuyện nhà Tí (và nhiều nhà khác)” của nhà văn Phan Thị Vàng Anh, họa sĩ Ca Lê Thắng và triển lãm “Đồng chìm đáy nước”...

Giải Tinh hoa cống hiến - hạng mục cao quý nhất của giải - được trao tặng nhạc sĩ Phạm Tuyên, như sự tri ân đối với những cống hiến bền bỉ, sâu sắc của ông cho nền âm nhạc và văn hóa Việt Nam. Chương trình nghệ thuật chính luận "Tổ quốc trong tim" do Báo Nhân Dân phối hợp với thành phố Hà Nội tổ được trao giải Chương trình của năm, ở hạng mục Tinh hoa âm nhạc...

Trước đó, tại buổi họp báo công bố khởi động Giải Tinh Hoa Việt 2026 vào tháng 10/2025, ông Nguyễn Đăng Khang - Phó Tổng biên tập Báo Đại đoàn kết, cho biết văn hóa được coi là sức mạnh nội sinh, nền tảng dân tộc và là nguồn lực phát triển đất nước.

Giải thưởng Tinh hoa Việt hướng tới đề cao những nhân tố góp phần thúc đẩy hệ sinh thái sáng tạo, truyền cảm hứng sáng tạo cho cộng đồng và tạo nền tảng để các giá trị tinh hoa tiếp tục nở rộ, phát triển trong tương lai, góp phần tạo dựng nền tảng cho hệ sinh thái văn hóa - nghệ thuật Việt Nam trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

UNESCO đã gửi thông điệp chúc mừng việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa. Theo đó, UNESCO nêu rõ, đây là một văn kiện đặc biệt quan trọng, thể hiện sự chuyển đổi tư duy phát triển, theo đó văn hóa không chỉ là một lĩnh vực bổ trợ, mà là một trong 4 trụ cột đồng đẳng của phát triển bền vững, bên cạnh kinh tế, xã hội và môi trường. Định hướng này của Việt Nam trùng khớp với Tầm nhìn chung và nỗ lực của UNESCO trong việc đưa văn hóa trở thành một Mục tiêu Phát triển Bền vững độc lập trong chương trình nghị sự toàn cầu sau năm 2030… UNESCO tái khẳng định cam kết tiếp tục hợp tác với Việt Nam trong việc hiện thực hóa tầm nhìn này, đồng thời khẳng định vai trò của văn hóa như một động lực then chốt thúc đẩy công bằng, thịnh vượng và gắn kết xã hội trên phạm vi toàn cầu.

Một điểm nhấn của Giải Tinh Hoa Việt là MV chủ đề “Việt Nam Tinh hoa” - ca khúc chủ đề của giải đã nhanh chóng đạt hơn 2,1 triệu lượt xem.

Xung quanh MV này có rất nhiều câu chuyện thú vị. Trước hết là về tác giả ca khúc - nhạc sĩ Nguyễn Hải Phong, cảm hứng sáng tác ca khúc được nhạc sĩ bắt nguồn từ cảm hứng về dòng chảy bản sắc Việt Nam và mong muốn trao truyền cho thế hệ trẻ về những giá trị văn hóa dân tộc. Anh gọi đây là "một chủ đề ấp ủ lâu năm".

Sự ra đời của Giải thưởng Tinh Hoa Việt trở thành chất xúc tác để anh viết nên ca khúc mang tinh thần tiếp nối qua nhiều thế hệ. Để tạo nên bài hát và MV chủ đề, nhạc sĩ Nguyễn Hải Phong dành nhiều tháng liên tục lựa chọn giọng ca phù hợp, không chỉ giỏi chuyên môn mà còn mang tinh thần gắn bó với văn hóa Việt. Anh gọi đây là "hành trình đi tìm những người đồng thanh - đồng cảm - đồng điệu với văn hóa Việt".

Với quy mô chưa từng có, MV quy tụ những đại diện tinh hoa của 5 trụ cột nghệ thuật là âm nhạc - điện ảnh - vũ đạo - sân khấu - nghệ thuật đương đại; tái hiện 5 loại hình nghệ thuật đặc sắc bằng ngôn ngữ vũ đạo là: chèo hề, múa bóng rỗi, múa chén - Nhã nhạc cung đình Huế, đương đại và hip-hop.

Đại diện dự án, nhà sản xuất Nguyễn Phan Giang khẳng định: "Tinh Hoa Việt Nam không phải những câu chuyện đứng riêng lẻ, mà là sức mạnh hợp lực của nhiều ngành cùng chung một ước vọng: tôn vinh và nâng tầm văn hóa Việt Nam trên sân khấu toàn cầu”.

Tại Lễ trao Giải Tinh Hoa Việt 2025 ngày 27/1/2026, ca khúc “Việt Nam Tinh hoa” đã vang lên đầy cảm xúc và tự hào: “Dựng xây văn hóa kết trái đơm hoa/Trăm triệu dân mãi chan hòa/Từ văn hóa sẽ có tinh hoa/Đất Việt chắp cánh vươn xa”…

Văn hóa phải đi trước soi đường, định hình phẩm giá con người, đạo đức xã hội và phẩm cách quốc gia

Trong hành trình phát triển của mỗi dân tộc, văn hóa luôn là ký ức tập thể, là bản sắc tinh thần được lưu giữ và trao truyền qua nhiều thế hệ. Nhưng ở mỗi giai đoạn lịch sử, vị trí và vai trò của văn hóa không tự nhiên được khẳng định một cách đầy đủ; điều đó đòi hỏi tư duy lý luận và chiến lược phát triển phù hợp với bối cảnh quốc gia và quốc tế. Đối với Việt Nam, tư duy về văn hóa đã có sự tiến hóa rõ rệt trong hơn nửa thế kỷ qua, từ nhận thức văn hóa là “nền tảng tinh thần” sang tuyên bố mạnh mẽ rằng văn hóa là nguồn lực nội sinh quan trọng, là động lực thúc đẩy phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Sự chuyển dịch quan trọng này được thể hiện rõ nét trong Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 07/01/2026 của Bộ Chính trị và được tiếp nối, củng cố bởi những định hướng chiến lược tại Đại hội XIV của Đảng.

Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu chỉ đạo Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ngày 25/2. (Nguồn: TTXVN)

Ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam - một văn bản chiến lược mang tính bước ngoặt trong nhận thức của Đảng và Nhà nước về vai trò của văn hóa. Đây không chỉ là một nghị quyết chuyên ngành mà là một quyết sách chiến lược mang tầm quốc gia. Nghị quyết không chỉ nhấn mạnh yếu tố tinh thần mà còn gắn văn hóa với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội, coi văn hóa là động lực nội sinh, cùng với kinh tế, chính trị và xã hội tạo thành bộ khung phát triển toàn diện.

Phát biểu chỉ đạo Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam ngày 25/2, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi”. Lời dạy ấy đến hôm nay càng cho thấy văn hóa không chỉ đồng hành với phát triển, mà văn hóa phải đứng ở “vị trí dẫn đường”, là nền tảng định hình chất lượng con người và chất lượng quốc gia. Nếu kinh tế quyết định năng lực đi nhanh, thì “văn hóa quyết định khả năng đi xa”. Nếu kinh tế tạo ra của cải vật chất, thì văn hóa tạo ra bản lĩnh, kỷ luật, niềm tin và sức mạnh tinh thần để đất nước vượt qua thử thách và vươn lên.

Thách thức lớn nhất đối với văn hóa hôm nay không chỉ là thiếu nguồn lực, mà là nguy cơ xói mòn hệ giá trị, lệch chuẩn hành vi, thực dụng hóa, bạo lực ngôn từ, tin giả, tin thất thiệt và sự tấn công của những yếu tố độc hại trong không gian mạng. Nếu không kịp thời chấn hưng văn hóa, chúng ta có thể tăng trưởng nhanh trong ngắn hạn nhưng sẽ thiếu điểm tựa dài hạn. Con người có thể giàu lên nhưng nghèo đi về chuẩn mực, về lòng tự trọng, về trách nhiệm công dân và về khát vọng cống hiến.

Sự khẳng định mạnh mẽ về vị thế văn hóa không chỉ dừng lại ở Nghị quyết 80-NQ/TW mà còn được tiếp nối trong các văn kiện tại Đại hội XIV của Đảng. Trong tham luận “Phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam - Nền tảng cho sự phát triển nhanh và bền vững đất nước trong kỷ nguyên mới” trình bày tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Văn Hùng nêu 3 định hướng lớn để phát huy sức mạnh nội sinh của văn hóa và con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Một là, phát triển văn hóa con người là nền tảng, là nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Hai là, văn hóa và con người là hai yếu tố có tác động gắn bó mật thiết với nhau. Xây dựng đồng bộ môi trường văn hóa với xây dựng con người xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới.

Ba là, văn hóa trong kỷ nguyên mới lấy hạnh phúc của nhân dân và sự trường tồn của dân tộc làm mục tiêu cao nhất. Chỉ có phát huy cao độ nguồn lực con người, nội lực trong toàn dân, huy động mọi cấp, mọi ngành và toàn xã hội nỗ lực tham gia thì sự nghiệp xây dựng, phát triển văn hóa mới có thể giành được thắng lợi….

Bước vào kỷ nguyên mới với những thách thức phức tạp của toàn cầu hóa và chuyển đổi số, Việt Nam đã và đang thể hiện quyết tâm chiến lược trong việc đặt văn hóa ở vị trí đúng đắn: không chỉ là giá trị tinh thần, mà là nền tảng, nguồn lực nội sinh và động lực quan trọng của phát triển bền vững. Vì thế có thể tin tưởng rằng, khi văn hóa được đặt vào trung tâm chiến lược phát triển quốc gia, sẽ tạo ra những giá trị lan tỏa mạnh mẽ hơn, góp phần nâng cao tinh thần đoàn kết, hình thành hệ giá trị sống chung, củng cố niềm tin xã hội và cộng đồng, đồng thời mở rộng cánh cửa hội nhập quốc tế dựa trên bản sắc văn hóa độc đáo riêng có của Việt Nam.

Ngày 25/2/2026, tại Hà Nội, Ban Bí thư Trung ương Đảng tổ chức Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam theo hình thức trực tiếp và kết nối trực tuyến từ điểm cầu chính tại phòng họp Diên Hồng, Nhà Quốc hội đến điểm cầu các tỉnh ủy, thành ủy, đảng ủy trực thuộc Trung ương, điểm cầu các ban, bộ, ngành, cơ quan Trung ương, các cơ quan, đơn vị. Với mục tiêu nhằm thể chế hóa và thực hiện đầy đủ các quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đã đề ra trong Nghị quyết số 80-NQ/TW, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 30/NQ-CP ngày 24/2/2026 Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký quyết định của Bộ Chính trị thành lập Ban chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam.

Xuân Hoa - Hương Giang