Kho bạc Nhà nước đẩy mạnh cải cách thanh toán ngân sách

Từ ngày 15/3/2025, hệ thống Kho bạc Nhà nước (KBNN) chính thức vận hành đồng bộ, thống nhất theo mô hình tổ chức bộ máy mới, đánh dấu bước chuyển theo hướng tinh gọn, nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động.

Cùng với ổn định tổ chức bộ máy, KBNN tiếp tục phối hợp hoàn thiện các cơ chế, chính sách về quản lý, thanh toán, chi trả ngân sách nhà nước (NSNN), phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Trọng tâm là phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tăng ứng dụng công nghệ, rút ngắn thời gian thanh toán và tạo thuận lợi cho đơn vị sử dụng ngân sách, chủ đầu tư.

KBNN đẩy mạnh cải cách thủ tục, hiện đại hóa quy trình thanh toán, chi trả ngân sách. Ảnh: N.Tân

Những thay đổi này không đơn thuần là giảm giấy tờ. Cách thức quản lý cũng được điều chỉnh theo hướng tăng quyền chủ động, đồng thời gắn trách nhiệm rõ hơn với đơn vị sử dụng ngân sách và chủ đầu tư.

Cắt 84% thành phần hồ sơ chi thường xuyên

Với chi thường xuyên, thay đổi rõ nét được thể hiện tại Nghị định 347/2025/NĐ-CP về thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực KBNN.

Theo đó, 21 trong tổng số 25 thành phần hồ sơ thanh toán chi thường xuyên đã được cắt giảm, tương đương 84%. Đơn vị giao dịch chỉ phải gửi một số hồ sơ cần thiết như: văn bản phê duyệt dự toán của cấp có thẩm quyền, chứng từ chuyển tiền, giấy đề nghị thanh toán tạm ứng và danh sách thanh toán cho đối tượng thụ hưởng.

Nhiều giấy tờ trước đây phải gửi KBNN được loại bỏ, gồm hợp đồng; biên bản nghiệm thu, thanh lý hợp đồng; văn bản giao việc hoặc hợp đồng giao khoán nội bộ; văn bản phê duyệt chỉ tiêu biên chế đối với đơn vị sự nghiệp công lập; quy chế chi tiêu nội bộ...

Đi cùng với giảm hồ sơ là sự thay đổi về trách nhiệm. KBNN thực hiện thanh toán theo đề nghị của đơn vị giao dịch khi khoản chi có trong dự toán được cấp có thẩm quyền giao và đáp ứng các điều kiện theo quy định. Đơn vị sử dụng ngân sách chịu trách nhiệm về tính hợp pháp, chính xác của hồ sơ gửi KBNN và việc quản lý, sử dụng kinh phí đúng quy định. Qua đó, tăng tính chủ động, tự chủ và tự chịu trách nhiệm của đơn vị giao dịch.

Thời gian thanh toán chi thường xuyên cũng được rút từ hai ngày xuống còn một ngày làm việc kể từ khi KBNN nhận đủ hồ sơ hợp lệ và khoản chi đáp ứng điều kiện thanh toán.

Tinh thần phân cấp, gắn quyền hạn với trách nhiệm cũng được thể hiện trong thanh toán vốn đầu tư công. Theo Nghị định số 254/2025/NĐ-CP về quản lý, thanh toán, quyết toán dự án sử dụng vốn đầu tư công, chủ đầu tư, ban quản lý dự án được tăng quyền chủ động trong quản lý, sử dụng và thanh toán, quyết toán vốn.

Chủ đầu tư chủ động lập đề nghị thanh toán, quản lý tạm ứng, thu hồi vốn theo hợp đồng, dự toán; đồng thời chịu trách nhiệm toàn diện về tính pháp lý, chính xác của hồ sơ gửi KBNN.

Hồ sơ thanh toán cũng được đơn giản hóa đáng kể. Một số hợp đồng, dự toán, phương án đền bù giải phóng mặt bằng được thay bằng bảng tổng hợp thông tin. Một số giấy tờ pháp lý như văn bản phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, bảo đảm thực hiện hợp đồng, thỏa thuận liên doanh, liên danh, một số hồ sơ về giải phóng mặt bằng không còn phải gửi như trước.

Thời gian thanh toán vốn đầu tư công được rút xuống tối đa hai ngày làm việc kể từ khi nhận đủ hồ sơ, giảm một ngày so với trước. Các khoản tạm ứng được xử lý trong một ngày làm việc.

Việc rút ngắn quy trình được kỳ vọng góp phần tháo gỡ một khâu trong quá trình giải ngân, giúp nguồn vốn NSNN sớm được đưa vào các dự án, công trình, đồng thời nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư trong quản lý và sử dụng vốn.

Số hóa toàn trình thanh toán ngân sách

Cùng với giảm hồ sơ, hiện đại hóa phương thức thanh toán là một trụ cột trong quá trình đổi mới hoạt động KBNN.

Dịch vụ công trực tuyến được KBNN triển khai từ tháng 2/2018, bao gồm các khâu tiếp nhận, lưu trữ hồ sơ và trả kết quả điện tử. Đến nay, các khoản chi NSNN, trừ khoản chi thuộc bí mật nhà nước, được thực hiện qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình hoặc dịch vụ bưu chính công ích.

KBNN hiện duy trì 100% thủ tục hành chính được cung cấp qua dịch vụ công trực tuyến toàn trình và tích hợp trên Cổng Dịch vụ công Quốc gia. 100% đơn vị sử dụng ngân sách tham gia dịch vụ này.

Tỷ lệ giao dịch chi NSNN qua dịch vụ công trực tuyến duy trì trên 99,25% tổng lượng chứng từ chi ngân sách, không bao gồm khối an ninh, quốc phòng. Trung bình mỗi ngày, hệ thống tiếp nhận khoảng 75.000 - 100.000 hồ sơ, chứng từ. Vào những ngày cao điểm trong tháng, con số này có thể lên tới 170.000 - 200.000 hồ sơ.

KBNN cũng tăng liên thông, chia sẻ dữ liệu thanh toán ngân sách với các cơ quan quản lý nhà nước; kết nối hệ thống với các đơn vị thuộc Bộ Tài chính để sử dụng thống nhất những danh mục dùng chung như mã dự án đầu tư, mã quan hệ ngân sách.

Việc vận hành bộ máy mới và cải cách nghiệp vụ vì thế được thực hiện song song. Bộ máy được tinh gọn đi cùng quy trình đơn giản hơn, thời gian thanh toán ngắn hơn và phương thức giao dịch ngày càng dựa trên dữ liệu, môi trường số.

Đặc biệt, trong bối cảnh chính quyền địa phương hai cấp, việc phân cấp trong quản lý NSNN đòi hỏi quyền chủ động và trách nhiệm phải được xác định rõ hơn. Cắt giảm hồ sơ không đồng nghĩa nới lỏng kỷ luật ngân sách. Ngược lại, khi nhiều giấy tờ trung gian được loại bỏ, trách nhiệm về tính hợp pháp, chính xác của hồ sơ và hiệu quả sử dụng nguồn lực được đặt rõ hơn vào đơn vị sử dụng ngân sách, chủ đầu tư.

Đây cũng là hướng cải cách nhằm vừa tạo thuận lợi cho các đơn vị giao dịch, vừa thúc đẩy dòng vốn ngân sách được thanh toán nhanh hơn, phục vụ kịp thời các nhiệm vụ, dự án và công trình trong mô hình quản lý mới.