Khoa học công nghệ và dữ liệu: Lợi thế cạnh tranh mới của ngành dầu khí

Theo các chuyên gia, để nâng cao năng lực cạnh tranh và bắt kịp các quốc gia có ngành dầu khí phát triển như Na Uy, Brazil, Malaysia hay Indonesia, Việt Nam cần coi khoa học công nghệ và dữ liệu là nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của ngành.

Ông Ngô Đình Sáng, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Ban Tuyên giáo Trung ương) cho rằng, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không nên chỉ được nhìn nhận là giải pháp kỹ thuật mà cần trở thành định hướng xuyên suốt trong quá trình phát triển của ngành dầu khí.

Theo ông, việc đầu tư cho tiềm lực khoa học công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, làm chủ công nghệ cốt lõi và phát triển các dịch vụ kỹ thuật dầu khí công nghệ cao sẽ tạo nền tảng để nâng cao năng suất, giảm chi phí khai thác, gia tăng giá trị và tăng tính tự chủ của ngành trước những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu.

Ông Ngô Đình Sáng, Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Ban Tuyên giáo Trung ương): phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cần trở thành định hướng xuyên suốt trong quá trình phát triển của ngành dầu khí.

Ở góc độ dài hạn, TS Phan Ngọc Trung, nguyên Thành viên HĐTV Petrovietnam, Trưởng Ban Tư vấn - Phản biện Hội Dầu khí Việt Nam cho rằng, ngành dầu khí cần có tầm nhìn phát triển đến năm 2045-2050 thay vì chỉ giải quyết những yêu cầu trước mắt. Theo ông, hoạt động điều tra cơ bản cũng cần thay đổi phương thức tiếp cận khi ứng dụng mạnh mẽ AI, dữ liệu vệ tinh, điện toán hiệu năng cao, mô hình hóa địa chất và các công nghệ số để nâng cao hiệu quả tìm kiếm, đánh giá và quản trị tài nguyên.

Đặc biệt, phạm vi nghiên cứu cũng cần mở rộng sang các dạng tài nguyên năng lượng mới như hydro tự nhiên, địa nhiệt, helium hay thu giữ, lưu trữ carbon (CCS/CCUS), tạo nền tảng để ngành dầu khí thích ứng với xu thế chuyển dịch năng lượng trên thế giới.

Dữ liệu dầu khí - "tài sản số" quyết định năng lực cạnh tranh

Nếu khoa học công nghệ là động lực đổi mới thì dữ liệu đang trở thành nguồn tài nguyên chiến lược của ngành dầu khí. Hàng chục năm điều tra địa chất, khảo sát địa vật lý, thăm dò, khai thác và vận hành mỏ đã tạo nên khối lượng dữ liệu khổng lồ có giá trị không chỉ đối với quản trị mà còn phục vụ hoạt động đầu tư và nghiên cứu.

TS Phan Ngọc Trung, nguyên Thành viên HĐTV Petrovietnam, Trưởng Ban Tư vấn - Phản biện Hội Dầu khí Việt Nam: cách tiếp cận dữ liệu cần thay đổi theo hướng coi đây là tài sản chiến lược quốc gia

Theo TS Phan Ngọc Trung, cách tiếp cận dữ liệu cần thay đổi theo hướng coi đây là tài sản chiến lược quốc gia, thay vì chỉ là đối tượng quản lý hành chính. Dữ liệu được số hóa, chuẩn hóa và quản trị hiệu quả sẽ trở thành nền tảng quan trọng giúp ngành dầu khí nâng cao chất lượng dự báo, giảm rủi ro đầu tư, tối ưu hóa hoạt động khai thác và tăng tính minh bạch của thị trường.

Quan điểm này cũng nhận được sự đồng tình của ông Ngô Đình Sáng. Theo ông, cùng với việc xây dựng hạ tầng số, ngành dầu khí cần hình thành một hệ sinh thái dữ liệu thống nhất, trong đó các cơ sở dữ liệu về điều tra cơ bản, thăm dò, khai thác, môi trường, an toàn và các lĩnh vực liên quan được kết nối, chia sẻ với các cơ sở dữ liệu có liên quan. Đây là nền tảng để phát triển quản trị số, hỗ trợ ra quyết định theo thời gian thực và thúc đẩy nghiên cứu khoa học.

Hàng chục năm điều tra địa chất, khảo sát địa vật lý, thăm dò, khai thác và vận hành mỏ đã tạo nên khối lượng dữ liệu khổng lồ có giá trị không chỉ đối với quản trị mà còn phục vụ hoạt động đầu tư và nghiên cứu.

Bên cạnh việc khai thác dữ liệu, yêu cầu bảo vệ dữ liệu cũng trở nên cấp thiết khi dữ liệu dầu khí gắn trực tiếp với an ninh năng lượng và chủ quyền quốc gia. Theo ông Ngô Đình Sáng, việc ứng dụng AI trong ngành dầu khí cần được kiểm soát chặt chẽ, bảo đảm khả năng kiểm tra, truy xuất, có sự giám sát của con người và xác định rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân sử dụng. AI nên được coi là công cụ hỗ trợ ra quyết định chứ không thể thay thế hoàn toàn con người trong các vấn đề liên quan đến trữ lượng, an toàn, môi trường, nghĩa vụ tài chính hay an ninh quốc gia.

Ông Ngô Đình Sáng cũng nhấn mạnh, cần tăng cường bảo vệ hệ thống thông tin và dữ liệu dầu khí trước các nguy cơ truy cập trái phép, đánh cắp hoặc can thiệp dữ liệu. Trong bối cảnh cạnh tranh năng lượng ngày càng gắn với cạnh tranh về công nghệ và dữ liệu, việc xây dựng cơ chế quản trị dữ liệu hiện đại sẽ góp phần nâng cao năng lực quản trị quốc gia, tạo niềm tin cho nhà đầu tư và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong toàn ngành.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, quốc gia nào làm chủ công nghệ và dữ liệu sẽ có lợi thế lớn trong khai thác tài nguyên, tối ưu chi phí và phát triển các ngành năng lượng mới. Vì vậy, khoa học công nghệ, chuyển đổi số và dữ liệu không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đang trở thành động lực tăng trưởng mới, quyết định khả năng cạnh tranh của ngành dầu khí Việt Nam trong giai đoạn phát triển tiếp theo.