Khoa Tài nguyên và Môi trường: 50 năm vun đắp tri thức, hướng tới quản trị tài nguyên trong kỷ nguyên xanh

Từ Khoa Quản lý ruộng đất đến đơn vị đào tạo đa ngành

Sáng 3/10 tại Hà Nội, Khoa Tài nguyên và Môi trường, Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức lễ kỷ niệm 50 năm thành lập (1976-2026). Đây không chỉ là dịp để các thế hệ cán bộ, giảng viên, sinh viên và cựu sinh viên nhìn lại chặng đường đã qua, mà còn là thời điểm đặt ra những yêu cầu mới đối với công tác đào tạo, nghiên cứu trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường.

Theo PGS.TS. Trần Trọng Phương - Trưởng Khoa Tài nguyên và Môi trường, tiền thân của Khoa là Khoa Quản lý ruộng đất, được thành lập năm 1976, trong bối cảnh đất nước vừa thống nhất, điều kiện cơ sở vật chất và nguồn lực còn nhiều hạn chế.

Từ những ngày đầu, các thế hệ giảng viên đã từng bước xây dựng chương trình đào tạo, biên soạn giáo trình, phát triển phòng thí nghiệm và đào tạo đội ngũ kế cận. Qua 50 năm, cùng với sự thay đổi của nền kinh tế và yêu cầu quản lý nhà nước, phạm vi đào tạo và nghiên cứu của Khoa cũng từng bước được mở rộng.

Nếu như quản lý đất đai là nền tảng ban đầu, hiện Khoa đã phát triển thêm nhiều lĩnh vực như quản lý bất động sản, khoa học môi trường, khoa học đất và dinh dưỡng cây trồng, quy hoạch vùng và đô thị, quản lý tài nguyên và các lĩnh vực liên quan đến công nghệ môi trường.

Nhiều thế hệ học sinh của Khoa Tài nguyên Môi trường qua các thời kỳ trở về lễ kỷ niệm

Hiện Khoa có 11 bộ môn chuyên môn gồm Trắc địa Bản đồ; Quy hoạch đất đai; Quản lý đất đai; Hệ thống thông tin tài nguyên và môi trường; Quản lý tài nguyên; Khoa học đất và Dinh dưỡng cây trồng; Công nghệ môi trường; Quản lý môi trường; Sinh thái nông nghiệp; Vi sinh vật và Hóa học.

Sự phát triển về tổ chức chuyên môn cho thấy quá trình chuyển dịch từ một đơn vị đào tạo tập trung vào quản lý ruộng đất sang một cơ sở đào tạo, nghiên cứu có tính liên ngành, đáp ứng những yêu cầu ngày càng phức tạp trong quản trị tài nguyên và bảo vệ môi trường.

Đào tạo nguồn nhân lực cho quản trị tài nguyên

Phát biểu tại lễ kỷ niệm, PGS.TS. Nguyễn Công Tiệp - Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, nhấn mạnh Học viện là cơ sở đầu tiên của Việt Nam đào tạo ngành Quản lý đất đai. Sự ra đời của Khoa Quản lý ruộng đất năm 1976 đã mở đầu quá trình đào tạo cán bộ quản lý đất đai ở trình độ đại học và sau đại học của Việt Nam.

PGS.TS. Nguyễn Công Tiệp - Phó Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam

Sau 50 năm, dấu ấn của Khoa không chỉ thể hiện qua quy mô đào tạo mà còn ở mạng lưới người học đang làm việc tại nhiều cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và tổ chức xã hội.

Theo thông tin tại lễ kỷ niệm, Khoa đã đào tạo hơn 20.000 kỹ sư, cử nhân, khoảng 2.000 thạc sĩ và 150 tiến sĩ. Nhiều cựu sinh viên, học viên, nghiên cứu sinh đã trở thành cán bộ lãnh đạo, nhà quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và doanh nhân.

Phát biểu tại Lễ kỷ niệm, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên, một người từng học tập tại Khoa qua ba bậc đào tạo, chia sẻ rằng những kiến thức về đất đai, nông nghiệp, tài nguyên và môi trường đã đồng hành với ông trong suốt quá trình công tác.

"Điều quan trọng mà nhà trường trang bị cho người học không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn là phương pháp tư duy, tinh thần trách nhiệm, khả năng học hỏi, bản lĩnh trước thực tiễn và ý thức phục vụ cộng đồng"., - Thứ trưởng nhấn mạnh.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên phát biểu tại buổi lễ

Trong bối cảnh quản trị tài nguyên ngày càng gắn chặt với các vấn đề kinh tế - xã hội và môi trường, chất lượng nguồn nhân lực trở thành một trong những yếu tố quyết định hiệu quả thực thi chính sách. Một hệ thống quản lý đất đai hiện đại không chỉ cần cán bộ nắm chắc pháp luật mà còn phải có khả năng quản lý dữ liệu, ứng dụng công nghệ, phân tích không gian và giải quyết những vấn đề phát sinh từ thực tiễn.

Theo Thứ trưởng Lê Trọng Yên, quản lý đất đai cần gắn với quy hoạch và phát triển không gian; quản lý tài nguyên phải đồng thời tính đến hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội. Phát triển nông nghiệp cũng phải gắn với bảo vệ môi trường, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Những yêu cầu này đang làm thay đổi cách tiếp cận đối với đào tạo nhân lực ngành tài nguyên và môi trường.

Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là quản lý, khai thác và sử dụng tài nguyên, thì hiện nay yêu cầu đặt ra rộng hơn: sử dụng tài nguyên tiết kiệm, hiệu quả; bảo vệ hệ sinh thái; giảm phát thải; thúc đẩy kinh tế tuần hoàn; phát triển thị trường carbon và chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng xanh.

Trên nền tảng đó, Thứ trưởng Lê Trọng Yên đề nghị Khoa tiếp tục phát triển các hướng nghiên cứu về chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, quản trị tài nguyên, kiểm kê và giảm phát thải khí nhà kính, thị trường carbon và công nghệ môi trường.

Đây cũng là những lĩnh vực có sự giao thoa ngày càng lớn giữa khoa học tự nhiên, kinh tế, công nghệ và quản trị. Vì vậy, đào tạo nhân lực cho ngành tài nguyên và môi trường trong giai đoạn mới không thể chỉ giới hạn trong phạm vi một chuyên ngành đơn lẻ.

Chuyển từ “làm đề tài” sang tạo giá trị

Cùng với đào tạo, nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ được xác định là một trụ cột quan trọng trong định hướng phát triển của Khoa.

Trong 50 năm qua, các nghiên cứu của Khoa đã tập trung vào nhiều vấn đề như sử dụng bền vững tài nguyên đất, quy hoạch, bảo vệ môi trường, quản lý chất thải và ứng phó với biến đổi khí hậu. Một số kết quả nghiên cứu đã được chuyển giao, ứng dụng tại các địa phương, cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Tuy nhiên, yêu cầu mới đặt ra không chỉ dừng lại ở số lượng công trình hay đề tài nghiên cứu. PGS.TS. Nguyễn Công Tiệp đề nghị Khoa chuyển từ tư duy “thực hiện đề tài” sang tạo ra tri thức, công nghệ, sản phẩm và giá trị mới cho xã hội.

Đây là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh khoa học công nghệ ngày càng trở thành động lực của tăng trưởng. Nghiên cứu về đất đai, tài nguyên và môi trường chỉ thực sự phát huy giá trị khi có khả năng giải quyết các bài toán cụ thể của địa phương, doanh nghiệp và cơ quan quản lý.

Theo định hướng này, hoạt động nghiên cứu cần tăng cường liên kết với doanh nghiệp và địa phương, chú trọng khả năng chuyển giao, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và phục vụ trực tiếp công tác quản lý nhà nước.

Đặc biệt, sự phát triển nhanh của công nghệ 3S, GNSS, GIS, viễn thám, Drone, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và Internet of Things đang mở ra không gian mới cho ngành tài nguyên và môi trường.

Việc ứng dụng những công nghệ này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý đất đai mà còn tạo nền tảng cho quy hoạch thông minh, xây dựng cơ sở dữ liệu tài nguyên, giám sát môi trường và hỗ trợ quá trình ra quyết định dựa trên dữ liệu.