Khoản đầu tư xứng đáng

Ảnh minh họa: baochinhphu.vn

Có thể thấy rõ, áp lực của thí sinh không chỉ nằm ở những câu hỏi trên đề thi, mà đó còn là cảm giác lạ lẫm khi lần đầu bước vào một ngôi trường xa lạ, sự bối rối vì đi nhầm điểm thi hay căng thẳng trước một môi trường hoàn toàn mới. Nhưng phía sau cánh cổng trường, điều xã hội quan tâm hơn cả là liệu mọi thí sinh có thực sự đứng trên cùng một vạch xuất phát hay không?

Một kỳ thi công bằng không chỉ được tạo nên bởi một đề thi chung hay một đáp án thống nhất. Nó còn được bảo đảm bằng cả một quy trình chặt chẽ, từ bố trí điểm thi, phân công giám thị, bảo quản đề, coi thi, chấm thi cho đến xử lý dữ liệu. Chỉ cần một mắt xích lỏng lẻo, niềm tin của xã hội cũng có thể bị tổn thương.

Thực tế cho thấy, gian lận thi cử luôn thay đổi để thích ứng với những biện pháp kiểm soát mới. Đã có không ít trường hợp tiêu cực diễn ra ngay trong phòng thi. Khi khâu coi thi được siết chặt, gian lận lại chuyển sang can thiệp vào dữ liệu bài thi, gây ra những vụ nâng điểm gây chấn động. Và khi công nghệ đã bảo vệ tốt hơn khâu chấm thi, nguy cơ lại quay về chính nơi tưởng như đơn giản nhất, đó là phòng thi.

Những nghi vấn gần đây về việc nhiều điểm tuyệt đối của một môn thi tập trung bất thường tại một điểm thi, trong đó, nhiều thí sinh được dự thi ngay tại chính ngôi trường mình đang học, một lần nữa khiến dư luận đặt câu hỏi về tính khách quan của công tác tổ chức. Đến nay, cơ quan chức năng vẫn đang điều tra và mọi kết luận phải chờ kết quả chính thức. Tuy nhiên, từ câu chuyện này có thể nhìn rộng hơn. Được thi tại trường mình đang học tự thân không phải là một lợi thế quyết định, càng không đồng nghĩa với gian lận. Nhưng cũng khó phủ nhận rằng, môi trường quen thuộc giúp thí sinh bớt áp lực hơn so với những em phải di chuyển xa và làm bài ở một địa điểm hoàn toàn xa lạ. Vì vậy, sự công bằng không chỉ nằm ở đề thi, mà còn ở những điều kiện tổ chức tương đương cho tất cả thí sinh.

Đó cũng là bài học mà nhiều quốc gia đã trải qua. Ở đâu một kỳ thi quyết định cơ hội học tập và nghề nghiệp, ở đó luôn xuất hiện những người tìm cách tạo lợi thế bất chính bằng tiền bạc, quan hệ hoặc công nghệ. Thế giới từng chứng kiến những đường dây thuê người thi hộ, sửa bài sau khi nộp, thậm chí làm giả hồ sơ để đưa thí sinh vào các trường đại học danh tiếng. Thủ đoạn có thể khác nhau, nhưng điểm chung đều là đánh cắp cơ hội của những người xứng đáng hơn. Bởi vậy, chống gian lận không thể chỉ dựa vào đạo đức của từng cá nhân mà phải dựa vào một hệ thống đủ minh bạch để không ai có thể dễ dàng lợi dụng.

Cần xây dựng cơ chế kiểm tra nhiều lớp, kết hợp giám sát trực tiếp với công nghệ; sử dụng camera, thiết bị phát hiện tín hiệu vô tuyến; đồng thời thiết lập quy trình kiểm tra chéo ở tất cả các khâu. Ở khâu tổ chức, việc phân bổ điểm thi, phòng thi và giám thị nên được thực hiện hoàn toàn bằng phần mềm thống nhất trên phạm vi cả nước. Hai giám thị trong một phòng thi cần đến từ hai đơn vị khác nhau; lực lượng thanh tra, cán bộ công nghệ và lãnh đạo điểm thi phải có cơ chế giám sát độc lập. Đặc biệt, tại những địa phương có điều kiện giao thông thuận lợi, nên từng bước thực hiện nguyên tắc không bố trí học sinh thi tại chính ngôi trường mình đang theo học. Đó không phải là sự nghi ngờ bất kỳ nhà trường nào mà là cách loại bỏ những nghi ngại ngay từ đầu.

Xây dựng một hệ thống khảo thí hiện đại chắc chắn sẽ tốn kém và không dễ thực hiện. Nhưng đó là khoản đầu tư xứng đáng để gìn giữ điều quý giá nhất của mỗi kỳ thi. Đó chính là niềm tin-mọi cơ hội đều được trao bằng năng lực, chứ không bằng đặc quyền hay sự gian dối.