Không thể để 'giáo dục tăng cường' thành bình phong cho dạy thêm, học thêm

Học sinh lớp 5 tại Hà Nội trong lễ tri ân và trường thành. Ảnh: Trường Tiểu học Phú Diễn

Cụ thể, Dự thảo Thông tư quy định về tổ chức các hoạt động giáo dục tăng cường và theo nhu cầu người học thiết lập ranh giới pháp lý rõ ràng, không để các nội dung bổ trợ bị biến tướng thành dạy thêm, học thêm hay chồng chéo với chương trình chính khóa.

Quy định không chỉ khắc phục những bất cập trong công tác quản lý nhân sự, học liệu liên kết mà còn bảo đảm sự tự nguyện thực chất của học sinh.

Phân định ranh giới giữa hoạt động bổ trợ và dạy thêm, học thêm

Thời gian qua, một trong những bất cập lớn trong công tác quản lý là việc các hoạt động bổ trợ hoặc liên kết bị biến tướng thành ca dạy bù, dạy trước kiến thức hoặc ôn luyện thi cử - những nội dung thuộc phạm vi điều chỉnh của quy định về dạy thêm, học thêm.

Để giải quyết tình trạng này, Dự thảo Thông tư mới thiết lập nguyên tắc quản lý cụ thể. Trước hết là yêu cầu không lồng ghép nội dung dạy thêm, học thêm; tuyệt đối không được dùng thời gian của hoạt động tăng cường hay hoạt động theo nhu cầu để giảng dạy trước bài học trong sách giáo khoa, ôn tập định kỳ hay luyện thi chuyển cấp.

Bên cạnh đó, Dự thảo phân định rõ mục tiêu giảng dạy cho từng nhóm. Hoạt động tăng cường tập trung củng cố kỹ năng mềm, năng lực số, trí tuệ nhân tạo (AI), STEM/STEAM, tài chính hay kỹ năng sống.

Trong khi đó, hoạt động theo nhu cầu chú trọng mở rộng năng khiếu nghệ thuật, thể thao, ngoại ngữ nâng cao và các câu lạc bộ sở thích.

Việc cấm đưa nội dung chính khóa và ôn thi vào các giờ học này giúp giảm áp lực cho phụ huynh và học sinh, bảo đảm việc tham gia các hoạt động bổ trợ được thực hiện dựa trên sự tự nguyện thực chất của người học và gia đình.

Tách biệt hai hành lang pháp lý để ngăn chặn dạy thêm, học thêm biến tướng

Việc kiểm soát ranh giới chuyên môn được Bộ Giáo dục và Đào tạo cụ thể hóa bằng cách phân định rõ ràng cơ chế vận hành của hai nhóm hoạt động.

Đối với hoạt động giáo dục tăng cường, chương trình được đưa vào kế hoạch giáo dục chung của nhà trường và tổ chức trong khung thời gian hoạt động của cơ sở giáo dục.

Về mặt chuyên môn, hoạt động này đóng vai trò bổ trợ năng lực nhưng không được phép thay thế hay làm giảm tiết học bắt buộc, đồng thời nghiêm cấm việc dạy trước nội dung bài học hoặc ôn thi các môn học phổ thông.

Đối với hoạt động giáo dục theo nhu cầu người học, thời gian tổ chức phải hoàn toàn nằm ngoài giờ chính khóa.

Nội dung giảng dạy tập trung phát triển năng khiếu và kỹ năng chuyên biệt ngoài nội dung bắt buộc, tuyệt đối không được tổ chức dạy trước chương trình hay ôn luyện thi cử.

Nhóm hoạt động này được quản lý dựa trên cơ sở đăng ký tự nguyện 100% từ phía học sinh và gia đình.

Cả hai nhóm hoạt động nêu trên đều nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của quy định về dạy thêm, học thêm và không được phép gánh chức năng của việc dạy thêm, học thêm dưới bất kỳ hình thức nào.

Các cơ chế kiểm soát đồng bộ về nhân sự, học liệu và tài chính

Quy định cấm đưa nội dung dạy thêm, học thêm vào giờ tăng cường được củng cố bằng hệ thống kiểm soát đồng bộ từ đầu vào cho đến chi phí thực hiện.

Về học liệu: Nhà trường chỉ được sử dụng tài liệu tự biên soạn hoặc nguồn học liệu mở sau khi Hội đồng thẩm định cấp trường phê duyệt.

Toàn bộ tài liệu do đối tác bên ngoài cung cấp hoặc có yếu tố nước ngoài bắt buộc phải qua Sở Giáo dục và Đào tạo thẩm định nhằm ngăn chặn việc đưa các giáo trình luyện thi, tài liệu nâng cao không phù hợp vào nhà trường.

Về tiêu chuẩn nhân sự: Người tham gia giảng dạy thuộc các đơn vị liên kết phải có chứng chỉ chuyên môn, lý lịch tư pháp không vi phạm pháp luật liên quan đến trẻ em và hoàn thành khóa bồi dưỡng quy tắc ứng xử sư phạm.

Hiệu trưởng là người chịu trách nhiệm trực tiếp về việc thẩm định năng lực giảng dạy thực tế của đội ngũ này.

Về tài chính: Mức thu không được vượt quá mức trần do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành, tuân thủ nguyên tắc lấy thu bù chi và công khai minh bạch.

Quy định này loại bỏ động cơ thương mại hóa hoặc việc sử dụng hoạt động tăng cường để gia tăng nguồn thu không đúng quy định.

Quy định không sử dụng hoạt động tăng cường để dạy trước chương trình hay ôn thi là căn cứ pháp lý quan trọng để xử lý tình trạng dạy thêm, học thêm biến tướng.

Tuy nhiên, để chính sách phát huy hiệu quả trong thực tế, công tác kiểm tra, giám sát từ Sở Giáo dục và Đào tạo, chính quyền địa phương và sự phối hợp của Ban đại diện cha mẹ học sinh giữ vai trò quyết định.

Khi ranh giới giữa dạy bổ trợ phát triển năng lực và dạy thêm, học thêm kiến thức được giữ vững, các hoạt động liên kết mới thực hiện đúng mục tiêu là đáp ứng nhu cầu phát triển toàn diện của người học trên tinh thần hoàn toàn tự nguyện.