Khoảng trống thư viện cấp xã

Hiện nay, nhiều xã, phường trên địa bàn tỉnh chưa có thư viện công cộng; một số địa phương có thư viện thì gặp nhiều khó khăn về cơ sở vật chất, kinh phí, nhân sự. Điều đó đã tạo nên khoảng trống liên quan đến thiết chế văn hóa, ảnh hưởng tới việc phát triển văn hóa đọc tại các xã, phường.

Nhiều xã, phường thiếu thư viện

Thư viện cấp xã là một bộ phận quan trọng trong hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở, được Nhà nước quan tâm thông qua các chính sách phát triển văn hóa đọc và xây dựng xã hội học tập. Nhà nước ban hành các quy định về tổ chức, hoạt động thư viện; đồng thời hỗ trợ đầu tư cơ sở vật chất, bổ sung sách, báo và tài liệu phục vụ người dân. Bên cạnh đó, còn có chính sách xã hội hóa nhằm huy động sự tham gia của các tổ chức, cá nhân trong việc xây dựng và phát triển thư viện. Thư viện cấp xã do UBND cấp xã trực tiếp quản lý và được sự hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ từ thư viện cấp tỉnh. Hoạt động của thư viện cấp xã gắn với phong trào khuyến học, khuyến đọc và xây dựng nông thôn mới, góp phần tạo điều kiện tổ chức các hoạt động phục vụ nhu cầu học tập, nghiên cứu của người dân trên địa bàn. Tuy nhiên, hiện nay, cơ chế hỗ trợ cho hoạt động thư viện cấp xã còn gặp những khó khăn nhất định, đặc biệt là kinh phí dành cho việc bổ sung tài liệu, tổ chức hoạt động và nâng cấp cơ sở vật chất. Qua số liệu của 54 xã, phường đã gửi báo cáo về Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, chỉ có 15 xã, phường có thư viện cấp xã, còn 39 xã, phường chưa có. Tổng số tài nguyên thông tin của thư viện cấp xã 226.888 bản sách. Hằng năm, trung bình mỗi thư viện cấp xã bổ sung kinh phí hoạt động ước tính từ 10 đến 60 triệu đồng.

Nhân viên thư viện phường Nha Trang sắp xếp tài nguyên thông tin.

Phường Nha Trang là một trong những địa phương có thư viện cấp xã. Hiện nay, thư viện phường trực thuộc Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công phường nên được tạo điều kiện thuận lợi để tổ chức các hoạt động phục vụ nhu cầu văn hóa, học tập của người dân. Tuy nhiên, cơ chế hỗ trợ cho hoạt động của thư viện phường còn hạn chế, nhất là về kinh phí dành cho việc bổ sung tài liệu, tổ chức các hoạt động, nâng cấp cơ sở vật chất. Theo ông Huỳnh Quang Tú - Phó Chủ tịch UBND phường Nha Trang, hiện nay, thư viện phường vẫn thao tác nghiệp vụ bằng hình thức thủ công, chưa có phần mềm thư viện; vốn tài liệu hiện có 50.937 bản sách, 18 đầu báo, tạp chí; nhân sự có 1 viên chức và 1 lao động hợp đồng. Hoạt động chủ yếu của thư viện phường là phục vụ bạn đọc tại chỗ, còn các hoạt động phục vụ sách lưu động, thi kể chuyện theo sách, Ngày Sách và văn hóa đọc chủ yếu diễn ra dịp hè.

Xã Thuận Nam cũng có mô hình thư viện cấp xã được bố trí trong khuôn viên Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công của xã. Gọi là thư viện, nhưng thực chất đây chỉ là một phòng đọc nhỏ, cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế như: Kệ sách chưa phù hợp cho việc trưng bày; số lượng đầu sách ít, thể loại sách chưa phong phú nên chưa đáp ứng tốt nhu cầu đọc và trang bị kiến thức của người dân. Tại xã Khánh Sơn, thư viện xã được thừa hưởng lại từ Thư viện huyện Khánh Sơn trước đây nên có 1 phòng đọc riêng, 1 kho sách riêng và có số lượng sách phong phú. Tuy nhiên, thư viện xã vẫn chưa bố trí được nhân sự riêng mà vẫn sử dụng viên chức văn hóa, hoặc văn thư của Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công nên hoạt động của thư viện chủ yếu phục vụ nhu cầu độc giả vào các ngày thứ Hai, thứ Tư, thứ Sáu trong tuần, giờ hành chính.

Cần hoàn thiện, nâng cao hiệu quả hoạt động

Thực tế cho thấy, nhiều xã, phường trên địa bàn tỉnh chưa có thư viện hoặc có nhưng diện tích nhỏ hẹp; thiếu phòng đọc riêng cho các lứa tuổi; trang thiết bị cũ, chưa đồng bộ; thiếu kinh phí để nâng cấp, sửa chữa. Thậm chí, có thư viện không có không gian đọc, phải tận dụng phòng làm việc của Trung tâm Dịch vụ, sự nghiệp công, hoặc trụ sở dôi dư do sáp nhập tại địa bàn cấp xã để làm thư viện. Nguồn tài nguyên thông tin còn hạn chế, chưa phong phú về thể loại; sách cập nhật chậm, chưa theo kịp nhu cầu thực tế của bạn đọc, chủ yếu vẫn là sách in truyền thống, không có tài liệu số. Phần lớn thư viện cấp xã không có biên chế riêng. Việc tổ chức hoạt động tại thư viện cấp xã nhìn chung vẫn còn nhiều hạn chế, số lượng độc giả đến các thư viện cấp xã còn ít... Thực trạng trên đặt ra yêu cầu cần phải có sự hoàn thiện thiết chế văn hóa thư viện và nâng cao hiệu quả hoạt động thư viện cấp xã.

Theo bà Phạm Thị Thanh Hường - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống thư viện cấp xã, sở đã đề xuất, kiến nghị Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản hướng dẫn thi hành Luật Thư viện, đặc biệt là các quy định liên quan đến tổ chức và hoạt động của thư viện công cộng trong bối cảnh chuyển đổi số và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Đồng thời, triển khai các chương trình, dự án về chuyển đổi số thư viện, xây dựng thư viện số và chia sẻ tài nguyên thông tin giữa các thư viện trong hệ thống thư viện công cộng trên toàn quốc; quan tâm hỗ trợ nguồn lực, chương trình mục tiêu hoặc dự án chuyên ngành nhằm phát triển hệ thống thư viện cơ sở, đặc biệt là tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Qua đó, góp phần thu hẹp khoảng cách tiếp cận thông tin và tri thức giữa các vùng, miền. Về cơ sở vật chất kỹ thuật, sở đề nghị cấp thẩm quyền quan tâm bố trí kinh phí để nâng cấp, sửa chữa các thiết chế văn hóa xuống cấp và bổ sung trang thiết bị phục vụ hoạt động. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng cần tiếp tục hướng dẫn đổi mới nội dung, hình thức tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao theo hướng thiết thực, phù hợp với nhu cầu người dân; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, tổ chức hoạt động văn hóa cơ sở.

GIANG ĐÌNH