Khơi dậy động lực phát triển từ Nghị quyết 57 - Bài 1

Bài 1: Khi chuyển đổi số bắt đầu từ thay đổi tư duy

Trong bối cảnh CĐS, phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành yêu cầu tất yếu, điều khó nhất đối với một địa phương miền núi như Cao Bằng không chỉ là nguồn lực hay hạ tầng, mà là tạo sự thống nhất trong nhận thức và quyết tâm hành động. Hơn 1 năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị cho thấy sự đổi mới tư duy lãnh đạo, chỉ đạo đã tạo nền tảng để tỉnh từng bước hiện thực hóa những mục tiêu phát triển trong giai đoạn mới.

Từ nghị quyết của Đảng đến quyết tâm hành động của địa phương

Việc triển khai Nghị quyết số 57 không chỉ là thực hiện một nhiệm vụ chính trị theo chỉ đạo của Trung ương mà còn là lời giải cho bài toán phát triển của một địa phương miền núi còn nhiều khó khăn về điều kiện tự nhiên, hạ tầng và nguồn lực. Từ điều kiện tự nhiên, khoảng cách địa lý, địa hình chia cắt, dân cư phân tán luôn là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản lý nhà nước cũng như khả năng tiếp cận các dịch vụ công của người dân. Vì vậy, khi Nghị quyết 57 được ban hành, lãnh đạo tỉnh xác định đây là cơ hội để tạo ra bước chuyển về chất trong mô hình phát triển, thông qua việc đổi mới phương thức lãnh đạo, điều hành và ứng dụng mạnh mẽ thành tựu của khoa học, công nghệ vào thực tiễn. Cách tiếp cận không dừng ở việc đầu tư hạ tầng hay xây dựng các phần mềm mới. Trọng tâm được đặt vào thay đổi tư duy quản trị. CĐS không còn là nhiệm vụ riêng của ngành khoa học và công nghệ hay ngành thông tin và truyền thông, mà trở thành trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, từ cấp tỉnh đến cơ sở.

Ngay sau khi các chương trình hành động được ban hành, nhiều sở, ngành, địa phương chủ động rà soát quy trình giải quyết công việc, chuẩn hóa dữ liệu, xây dựng kế hoạch CĐS gắn với chức năng, nhiệm vụ của từng đơn vị. Đây là điểm khác biệt quan trọng so với giai đoạn trước, khi nhiều hoạt động ứng dụng công nghệ còn mang tính đơn lẻ và thiếu sự kết nối.

Điều đáng ghi nhận là sự thay đổi không chỉ diễn ra trong cách làm mà đến từ nhận thức. Nếu như trước đây CĐS chủ yếu được nhìn nhận là nhiệm vụ của ngành công nghệ thông tin thì nay đã trở thành nhiệm vụ chung của cả hệ thống chính trị. Từ cấp tỉnh đến cơ sở đều xác định CĐS là phương thức mới để nâng cao hiệu lực quản lý, phục vụ người dân và doanh nghiệp tốt hơn. Sự chuyển biến về nhận thức ấy đã tạo nên nền tảng quan trọng để các nhiệm vụ được triển khai bài bản, có trọng tâm thay vì dàn trải như trước.

Theo Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh Phan Thăng An, CĐS trước hết không chỉ là công nghệ, mà là câu chuyện của tư duy lãnh đạo và phương thức tổ chức thực hiện. Khâu đột phá quan trọng nhất chính là chuyển đổi từ tư duy quản lý truyền thống sang tư duy quản trị hiện đại dựa trên dữ liệu. Cao Bằng tập trung vào 3 chuyển đổi cốt lõi: chuyển đổi trong nhận thức của đội ngũ cán bộ; phương thức điều hành của các cơ quan nhà nước; cách tiếp cận người dân và doanh nghiệp từ “quản lý” sang “phục vụ”. Bắt đầu từ chính hệ thống chính trị, trước hết là đội ngũ cán bộ lãnh đạo các cấp. Bởi nếu người đứng đầu không thay đổi tư duy thì rất khó tạo ra chuyển biến thực chất. Đẩy mạnh cải cách hành chính, số hóa quy trình công việc, từng bước hình thành môi trường làm việc trên nền tảng số. Đây chính là “môi trường thực hành” để thay đổi tư duy một cách tự nhiên và bền vững.

Người dân thao tác thành thạo trên hệ thống dịch vụ công, góp phần nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính.

Hành chính công lấy người dân làm trung tâm

Sau hơn 1 năm triển khai Nghị quyết số 57, bức tranh CĐS của tỉnh đã xuất hiện nhiều gam màu tươi sáng. Trong tổng số 269 nhiệm vụ được giao, tỉnh hoàn thành 151/171 nhiệm vụ có thời hạn, đạt hơn 88%; chỉ còn 1 nhiệm vụ quá hạn. Đây là kết quả thể hiện tinh thần trách nhiệm và sự quyết liệt trong chỉ đạo, điều hành.

Một trong những điểm nhấn là mạng lưới 1.431 Tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 12.000 thành viên đã phủ khắp các địa phương. Không chỉ tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, các tổ còn trở thành "cánh tay nối dài" đưa công nghệ đến gần cuộc sống. Anh Ma Thế Dũng, thành viên Tổ công nghệ số cộng đồng xóm Tổng Phườn, xã Nam Quang chia sẻ: Việc hỗ trợ người dân cài đặt, sử dụng các ứng dụng số, định danh điện tử, dịch vụ công trực tuyến và thanh toán không dùng tiền mặt tại xóm được các thành viên đến từng hộ gia đình triển khai hỗ trợ, thời gian đầu người dân còn ngần ngại, nhưng đến nay cả xóm đã chủ động sử dụng các dịch vụ số, góp phần nâng cao hiệu quả cải cách hành chính và phát triển chính quyền số.

Ở cấp chính quyền, môi trường làm việc điện tử ngày càng trở thành thông lệ. Hệ thống quản lý văn bản và điều hành được sử dụng rộng rãi; hội nghị trực tuyến kết nối thông suốt đến 100% cấp tỉnh và cấp xã; văn bản điện tử có ký số dần thay thế phương thức giấy tờ truyền thống. Đó không đơn thuần là sự thay đổi về công nghệ mà còn là sự thay đổi trong phương thức quản trị.

Bí thư Đảng ủy xã Nam Quang Hoàng Văn Khánh cho biết: Hiện nay, 100% cán bộ, công chức của xã sử dụng hệ thống quản lý văn bản điện tử, xử lý văn bản đi - đến (trừ văn bản mật) trên môi trường mạng và ứng dụng chữ ký số chuyên dùng. Bên cạnh việc đầu tư, nâng cấp trang thiết bị, xã đặc biệt chú trọng nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ thông qua các lớp tập huấn và phương châm “người biết nhiều hướng dẫn người biết ít, người biết ít hướng dẫn người chưa biết”. Đến nay, việc xử lý công việc trên môi trường số đã trở thành thói quen của đội ngũ cán bộ, công chức. Cùng với đó, hệ thống hội nghị trực tuyến được duy trì kết nối thông suốt với cấp trên, giúp các cuộc họp, chỉ đạo, điều hành được triển khai kịp thời, giảm đáng kể thời gian, chi phí đi lại và nâng cao hiệu quả giải quyết công việc. Tuy nhiên, quá trình CĐS ở cơ sở vẫn còn không ít khó khăn. Nguồn kinh phí đầu tư còn hạn chế, nhiều trang thiết bị công nghệ cũ, chưa đáp ứng yêu cầu; thiếu cán bộ chuyên trách về công nghệ thông tin, ảnh hưởng nhất định đến việc triển khai các nhiệm vụ CĐS.

Một trong những kết quả rõ nét nhất là cải cách thủ tục hành chính gắn với CĐS. Đến nay, toàn bộ 1.841 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền của tỉnh được tiếp nhận và giải quyết không phụ thuộc địa giới hành chính. Người dân ở bất kỳ địa phương nào cũng có thể thực hiện thủ tục thuận tiện hơn, giảm thời gian và chi phí đi lại. Các chỉ số phục vụ người dân và doanh nghiệp tiếp tục được cải thiện. Tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt gần 87%; tỷ lệ cấp kết quả điện tử đạt gần 87%; tỷ lệ khai thác dữ liệu đã số hóa đạt trên 80%; thanh toán trực tuyến ngày càng phổ biến; đặc biệt mức độ hài lòng của người dân trong giải quyết thủ tục hành chính đạt trên 90%. Những con số ấy phản ánh hiệu quả của quá trình chuyển đổi từ nền hành chính truyền thống sang nền hành chính phục vụ.

Chia sẻ về sự đổi thay tích cực tại Trung tâm Phục vụ Hành chính công xã, chị Nông Minh Thư, xóm Vò Đáo, xã Hòa An cho biết: Khi đến thực hiện những thủ tục hành chính, tôi được cán bộ hướng dẫn rất là rõ ràng, cụ thể, quy trình thực hiện nhanh. Hy vọng trong tương lai các thủ tục hành chính trực tuyến nhiều hơn nữa để có thể phục vụ người dân nhanh chóng, thuận lợi hơn.

Quá trình CĐS của tỉnh không nằm ở số lượng phần mềm hay thiết bị được đầu tư mà chính là sự thay đổi trong cách phục vụ người dân. Các cơ sở dữ liệu từng bước được kết nối với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, hệ thống định danh điện tử VNeID và nhiều nền tảng dùng chung của Trung ương. Nhờ đó, người dân không còn phải nhiều lần kê khai cùng một loại thông tin; cán bộ giảm thời gian xử lý hồ sơ; doanh nghiệp tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn. Đây cũng là tiền đề để tỉnh tiến tới xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số theo đúng tinh thần Nghị quyết 57.