Khơi dậy nguồn lực con người trong bối cảnh chuyển đổi số

Toàn cảnh Hội thảo khoa học quốc gia “Phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới: Cơ sở khoa học và định hướng chính sách”. Ảnh: ST

Đó cũng là những vấn đề trọng tâm được các nhà khoa học, chuyên gia và nhà hoạch định chính sách tập trung phân tích, thảo luận tại Hội thảo khoa học quốc gia “Phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới: Cơ sở khoa học và định hướng chính sách” diễn ra mới đây tại Hà Nội.

Theo PGS.TS. Đoàn Minh Huấn, Ủy viên Bộ Chính trị, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, sau gần 40 năm đổi mới, Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế - xã hội, đời sống Nhân dân không ngừng được cải thiện, chỉ số phát triển con người (HDI) từng bước được nâng cao. Tuy nhiên, cùng với cơ hội phát triển mới, nhiều khoảng cách phát triển cũng đang hiện hữu rõ nét hơn trong thời đại số.

Đó là sự chênh lệch trong tiếp cận cơ hội phát triển giữa các vùng miền, nhóm xã hội; khoảng cách số, khoảng cách thu nhập và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội ngày càng gia tăng trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế tri thức. Cùng với đó là hàng loạt thách thức mới như già hóa dân số, biến đổi khí hậu, dịch bệnh và các nguy cơ an ninh phi truyền thống tác động trực tiếp đến con người.

Theo các chuyên gia, điều đáng lo ngại hiện nay không chỉ nằm ở những khoảng cách phát triển đang ngày càng nới rộng, mà còn ở nguy cơ tụt hậu về năng lực thích ứng của con người trước những biến đổi nhanh chóng của công nghệ và xã hội.

PGS.TS. Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh, tại Đại hội XIV, Đảng tiếp tục đặt con người ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển đất nước. Theo đó, con người được định hướng phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, ý thức dân tộc, trách nhiệm công dân, năng lực sáng tạo, kỹ năng nghề nghiệp và kỹ năng số.

Thực tiễn đó cho thấy, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, mà còn phải đổi mới cách tiếp cận về phát triển con người trong bối cảnh mới.

Đồng quan điểm, GS.TS. Nguyễn Xuân Thắng, Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương cho rằng, phát triển con người là vấn đề có ý nghĩa nền tảng, xuyên suốt trong hệ thống lý luận và tư tưởng phát triển của Đảng. Theo ông, phát triển con người không thể chỉ tiếp cận từ góc độ “con người kinh tế”, mà cần hướng tới xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, có năng lực số, khả năng hội nhập, tư duy sáng tạo nhưng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa và các giá trị nhân văn.

Một trong những vấn đề được nhiều đại biểu quan tâm là yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy quản lý hành chính sang kiến tạo môi trường để con người tự phát triển. Theo đó, Nhà nước không chỉ giữ vai trò quản lý, mà cần tạo dựng hệ sinh thái giáo dục, văn hóa, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm phát huy tối đa năng lực con người.

Phân tích sâu hơn về cách tiếp cận này, TS. Nguyễn Đình Tuấn, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Con người, Gia đình và Giới cho rằng, phát triển con người hiện nay không chỉ dừng ở mở rộng cơ hội tiếp cận nguồn lực, mà quan trọng hơn là nâng cao khả năng chuyển hóa cơ hội thành năng lực thực chất. Điều đó đồng nghĩa với việc con người phải có khả năng thích ứng, chống chịu trước các cú sốc như dịch bệnh, thiên tai, biến động kinh tế hay thay đổi của thị trường lao động.

Trong khi đó, PGS.TS. Phạm Duy Đức nhấn mạnh vai trò của tiếp biến văn hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa và môi trường số. Theo ông, chỉ khi con người có đủ năng lực văn hóa, năng lực số và khả năng tiếp nhận có chọn lọc các giá trị mới thì mới có thể vượt qua các “cú sốc văn hóa” và biến thách thức thành động lực phát triển.

Tiếp cận từ góc độ liên ngành, GS.TS. Võ Khánh Vinh cho rằng phát triển con người, quyền con người và an ninh con người là ba trụ cột có mối quan hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau. Trong đó, quyền con người là nền tảng, an ninh con người là điều kiện và phát triển con người là mục tiêu cuối cùng hướng tới một xã hội phát triển bao trùm, bền vững.

Phát biểu tổng kết hội thảo, GS.TS. Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam nhấn mạnh, các tham luận và ý kiến trao đổi đã cung cấp nhiều luận cứ khoa học và thực tiễn quan trọng cho việc hoàn thiện chính sách phát triển con người Việt Nam trong giai đoạn mới. Theo ông, một trong những nhận thức nổi bật được thống nhất là phát triển con người phải luôn được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển; đồng thời cần đổi mới mạnh mẽ tư duy và khung chính sách theo hướng tích hợp, hiện đại, bao trùm và bền vững…

Có thể thấy, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh chóng bởi công nghệ, cạnh tranh chiến lược và những thách thức phi truyền thống, phát triển con người đang trở thành yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng và sức mạnh nội sinh của quốc gia. Muốn phát triển nhanh và bền vững, Việt Nam không chỉ cần những động lực kinh tế mới, mà quan trọng hơn là phải kiến tạo được môi trường để mỗi con người có cơ hội phát triển toàn diện, thích ứng và cống hiến trong kỷ nguyên số.