Khơi dậy nội lực kinh tế vùng cao

Dự án EMMi giúp mang lại hiệu quả kinh tế bền vững cho người dân vùng cao. Ảnh: FIDR

Sinh kế mới nơi bản làng

Từ khi tham gia mô hình du lịch dựa vào cộng đồng tại làng Phú Mưa (thôn Ra Lang, xã Sông Kôn), chị Alăng Thị Tuấn, người con của đồng bào Cơ Tu đã tìm thấy cơ hội cải thiện sinh kế từ chính những công việc hằng ngày. Thay vì chỉ thuần túy làm nông nghiệp, những kỹ năng nấu ăn, chuẩn bị đặc sản hay canh tác nông sản nay đã trở thành dịch vụ phục vụ du khách, mang lại nguồn thu nhập ổn định.

“Hiện tôi vẫn làm nông nghiệp, nhưng khi có khách, tôi tham gia nấu nướng và biểu diễn văn nghệ truyền thống. Thu nhập được chia theo doanh thu giúp cuộc sống gia đình khấm khá hơn, nông sản làm ra cũng có đầu ra tại chỗ”, chị Alăng Thị Tuấn phấn khởi nói.

Sức lan tỏa của du lịch cộng đồng không chỉ dừng lại ở xã Sông Kôn mà còn mở ra cánh cửa sinh kế mới tại Hợp tác xã Du lịch dựa vào cộng đồng Cơ Tu - Nam Giang (thôn A Liêng, xã Bến Giằng). Những đôi bàn tay vốn chỉ quen đan lát phục vụ sinh hoạt, nay đã khéo léo tạo nên các sản phẩm thủ công mỹ nghệ mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa, trở thành món quà lưu niệm được du khách ưa chuộng.

Anh Briu Thương, Giám đốc Hợp tác xã Du lịch dựa vào cộng đồng Cơ Tu - Nam Giang cho biết, nhờ sự hỗ trợ từ dự án, người dân đã biết cách nhận diện tiềm năng, xây dựng tour trải nghiệm và quảng bá điểm đến bài bản. Hướng đi này không chỉ tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp mà còn góp phần giữ gìn màu xanh đại ngàn và bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống quý báu.

Điểm sáng của mô hình này chính là cơ chế phân chia lợi ích công bằng giữa 7 thôn cùng tham gia. Với vai trò đầu mối, hợp tác xã điều phối lịch đón khách luân phiên, đảm bảo cơ hội phát triển được san sẻ đồng đều đến từng cộng đồng. Riêng trong năm 2025, mô hình đã thu hút hơn 600 lượt khách với khoảng 50 tour tham quan.

“Kết quả này không chỉ khẳng định hiệu quả trong việc tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số mà còn góp phần đánh thức các giá trị văn hóa. Từ đây, tiếng cồng chiêng, điệu múa truyền thống và nếp sống bản địa đặc sắc tiếp tục được gìn giữ, lan tỏa mạnh mẽ trong dòng chảy phát triển kinh tế - xã hội của thành phố”, anh Briu Thương chia sẻ.

Làm du lịch cộng đồng giúp bảo tồn các giá trị văn hóa đồng bào Cơ Tu. Ảnh: Làng du lịch Bhơ Hôồng

Hướng đi bền vững

Dự án “Xây dựng cơ chế phát triển bền vững tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn miền núi Đà Nẵng EMMi” (trước đây là dự án “Xây dựng cơ chế phát triển bền vững tiểu thủ công nghiệp ở nông thôn miền núi tỉnh Quảng Nam” - Dự án EMMi) do Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tài trợ thông qua Tổ chức Cứu trợ/Phát triển Quốc tế (FIDR) với tổng vốn viện trợ 900 nghìn USD, tương đương khoảng 21,6 tỷ đồng. Đến nay, dự án đã giải ngân 898 nghìn USD, tương đương khoảng 22,04 tỷ đồng (do chênh lệch tỷ giá); tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 99,7% so với tổng vốn viện trợ.

Ông Nguyễn Thế Hùng, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn cho biết, dự án EMMi được triển khai từ năm 2021 tại miền núi tỉnh Quảng Nam trước đây, nay là thành phố Đà Nẵng. Dự án với mục tiêu hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững cho người dân thông qua phát triển các sản phẩm của địa phương, tiểu thủ công nghiệp và du lịch dựa vào cộng đồng. Đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn thành phố.

Đến nay, khoảng 750 sản phẩm địa phương được ghi nhận thuộc các nhóm dệt, cườm, đan lát, nông sản và chế biến. Từ nguyên liệu bản địa như thổ cẩm, tre nứa, nông sản, người dân đã tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng như túi, khăn, ví, vòng trang sức; phát triển thêm các sản phẩm chế biến từ gừng, ngũ cốc, dầu phụng, mè, tiêu đen… Các sản phẩm ngày càng được cải tiến để phù hợp thị trường du lịch và tiêu dùng hiện đại, nhất là tiêu thụ qua các tour du lịch, khách sạn, khu nghỉ dưỡng, cửa hàng lưu niệm, cửa hàng nông sản sạch và các sự kiện, lễ hội.

Nhiều sản phẩm trong khuôn khổ dự án còn được phân phối tại các sân bay quốc tế ở Nhật Bản và một số cửa hàng thực phẩm hữu cơ tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh. Riêng năm 2025, doanh thu từ sản phẩm địa phương ước đạt khoảng 1,5 tỷ đồng, cho thấy hiệu quả rõ nét trong kết nối sản xuất với thị trường.

Ngoài ra, dự án cũng đã giúp các xã miền núi phía tây, tây nam thành phố Đà Nẵng tái khám phá, xác định được nhiều sản phẩm và nguồn lực địa phương có tiềm năng. Hoạt động nâng cao năng lực được triển khai rộng rãi với 89 nhóm sáng kiến cộng đồng, thành viên nhóm sáng kiến được tập huấn về kiến thức và kỹ năng kinh doanh; 68 hướng dẫn viên địa phương được đào tạo về năng lực thuyết minh và cung cấp dịch vụ du lịch. Trên nền tảng đó, đã có 10 điểm du lịch cộng đồng được hình thành và đưa vào vận hành.

Ông Trần Út, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường, Phó Trưởng ban Quản lý dự án nói, dự án đã đạt được nhiều kết quả quan trọng và thiết thực sau thời gian triển khai. Nhiều sản phẩm đặc trưng của địa phương được hỗ trợ nâng cao chất lượng, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Các mô hình du lịch dựa vào cộng đồng từng bước phát huy hiệu quả, tạo thêm việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân miền núi.

“Dự án không chỉ mang lại hiệu quả về kinh tế mà còn góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, tăng cường quảng bá hình ảnh vùng miền núi Đà Nẵng đến với du khách trong và ngoài nước. Qua đó, khẳng định hướng đi đúng đắn trong phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa và phát triển bền vững”, ông Út đánh giá.

UBND thành phố đã thống nhất gia hạn thực hiện dự án đến tháng 3/2027 và đồng ý tổ chức triển lãm giới thiệu sản phẩm đặc trưng, sản phẩm OCOP và sản phẩm dự án EMMi trong thời gian tới.