Khởi động chuỗi lúa xanh, mô hình tốt cho kinh tế tuần hoàn

Liên kết công - tư xây dựng chuỗi giá trị lúa gạo xanh

Ngày 8/7, tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Nông nghiệp Xanh (xã Nghĩa Sơn, tỉnh Ninh Bình), Viện Nghiên cứu Lúa gạo Quốc tế (IRRI), VAG Group phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình tổ chức lễ khởi động Chuỗi liên kết sản xuất lúa xanh - bền vững và nông nghiệp tuần hoàn từ rơm.

TS. Nguyễn Văn Hùng - Chuyên gia cao cấp của IRRI

Chương trình được triển khai trong vụ Mùa 2026 sau những kết quả tích cực từ các mô hình thí điểm tại Ninh Bình, Hưng Yên và Hải Phòng, hướng tới xây dựng chuỗi sản xuất lúa phát thải thấp thông qua liên kết giữa cơ quan quản lý, đơn vị nghiên cứu, doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Theo các đơn vị triển khai, sản xuất lúa tại Đồng bằng sông Hồng đang chịu áp lực lớn khi lao động nông nghiệp ngày càng thiếu hụt, chi phí vật tư và nhân công tăng cao, trong khi phương thức canh tác truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế. Để khắc phục tình trạng này, mô hình áp dụng giải pháp "4 đúng - 4 tăng", kết hợp công nghệ gieo sạ hàng kết hợp vùi phân (mDSR-FDP). Hạt giống được gieo chính xác theo hàng, đồng thời phân bón được vùi sâu ngay từ đầu vụ, giúp cây lúa hấp thu dinh dưỡng hiệu quả hơn, sinh trưởng đồng đều, giảm sâu bệnh và hạn chế đổ ngã.

Kết quả triển khai tại ba địa phương vùng Đồng bằng sông Hồng cho thấy chi phí gieo cấy giảm còn khoảng 60.000 đồng/sào, thấp hơn khoảng sáu lần so với phương thức cấy truyền thống. Lượng giống và phân đạm đều giảm trên 30%, tổng chi phí sản xuất giảm hơn 25%, trong khi lợi nhuận bình quân tăng khoảng 21 triệu đồng/ha.

Lễ khởi động Chuỗi liên kết sản xuất lúa xanh - bền vững và nông nghiệp tuần hoàn từ rơm. Ảnh: Bảo Thắng

Theo IRRI, việc kết hợp cơ giới hóa, quản lý dinh dưỡng và quản lý nước hợp lý không chỉ nâng cao hiệu quả kinh tế mà còn góp phần giảm phát thải khí nhà kính, phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Không chỉ đổi mới kỹ thuật canh tác, mô hình còn hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn thông qua thu gom, chế biến rơm rạ thành phân hữu cơ thay vì đốt bỏ sau thu hoạch.

Tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Nông nghiệp Xanh, rơm rạ được xử lý bằng chế phẩm sinh học để sản xuất phân hữu cơ, góp phần cải tạo đất, tăng chất hữu cơ, giảm sử dụng phân bón hóa học và hạn chế phát thải.

Mô hình được triển khai theo cơ chế hợp tác công - tư (PPP) với sự tham gia của IRRI, VAG Group cùng các doanh nghiệp cung ứng máy nông nghiệp, phân bón và chế phẩm sinh học nhằm đưa các tiến bộ khoa học vào thực tiễn sản xuất. Song song đó, các đơn vị cũng khảo nghiệm giống lúa LP5 với nhiều công thức dinh dưỡng khác nhau để hoàn thiện quy trình kỹ thuật trước khi nhân rộng.

Ông Nguyễn Quang Trường, Tổng Giám đốc VAG Group cho biết, doanh nghiệp không chỉ chuyển giao một giải pháp kỹ thuật mà hướng tới xây dựng chuỗi giải pháp đồng bộ từ cơ giới hóa gieo sạ, quản lý dinh dưỡng, quản lý nước đến thu gom rơm rạ và sản xuất phân hữu cơ. "Chúng tôi mong muốn biến rơm rạ từ phụ phẩm thành tài nguyên, hình thành chu trình sản xuất tuần hoàn, giảm ô nhiễm môi trường và gia tăng giá trị cho ngành lúa gạo. Thành công của mô hình sẽ được đo bằng hiệu quả thực tế trên đồng ruộng và thu nhập của người nông dân", ông Trường nhấn mạnh.

Ông Nguyễn Sinh Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình phát biểu tại sự kiện. Ảnh: Phương Nam

Theo ông Nguyễn Sinh Tiến, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình, đây là bước đi cụ thể trong triển khai Đề án sản xuất giảm phát thải của địa phương. Kết quả bước đầu từ các mô hình canh tác lúa phát thải thấp cho thấy khả năng vừa tăng năng suất, vừa giảm lượng giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật. Tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với IRRI và doanh nghiệp theo dõi, hoàn thiện quy trình kỹ thuật để nhân rộng trên địa bàn cũng như các tỉnh Đồng bằng sông Hồng.

Đưa công nghệ vào đồng ruộng để hình thành thương hiệu gạo xanh

TS. Nguyễn Văn Hùng, chuyên gia cao cấp của IRRI, cho biết kết quả bước đầu của vụ Xuân 2026 cho thấy công nghệ gieo sạ hàng kết hợp vùi phân đã giúp giảm khoảng 30% lượng phân bón, tiết kiệm ít nhất 7 triệu đồng/ha và nâng lợi nhuận của nông dân thêm khoảng 21 triệu đồng/ha.

Theo ông Hùng, mặc dù mới trải qua một vụ sản xuất và cần tiếp tục đánh giá trong nhiều điều kiện khác nhau, song kết quả bước đầu đã chứng minh hiệu quả của việc thay đổi phương thức canh tác. "Công nghệ mới cho thấy hoàn toàn có thể thay thế các phương thức truyền thống. Không chỉ giảm giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật và chi phí lao động, mô hình còn tạo nền tảng cho sản xuất nông nghiệp xanh thông qua giảm sử dụng vật tư đầu vào và giảm phát thải trong toàn bộ quá trình canh tác", ông Hùng nói.

Mô hình chuỗi liên kết sản xuất lúa xanh tại Ninh Bình giúp giảm hơn 25% chi phí sản xuất, nâng lợi nhuận cho nông dân và hướng tới chuỗi giá trị lúa gạo phát thải thấp. Ảnh: Phương Nam

Theo chuyên gia IRRI, vụ Mùa 2026, mô hình tiếp tục được triển khai tại Hải Phòng, Ninh Bình với sự tham gia của doanh nghiệp nhằm hình thành chuỗi giá trị nông nghiệp xanh. "Để công nghệ được nhân rộng nhanh, doanh nghiệp tư nhân giữ vai trò rất quan trọng. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp và các tổ chức nghiên cứu sẽ thúc đẩy quá trình chuyển giao công nghệ, từng bước xây dựng thương hiệu gạo xanh, gạo phát thải thấp của Việt Nam, đáp ứng các tiêu chuẩn sản xuất bền vững và hướng tới thị trường tín chỉ carbon", ông Hùng nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, IRRI đã chuyển giao công nghệ sản xuất phân hữu cơ từ rơm rạ với quy trình chuyên biệt, giúp rút ngắn thời gian phân hủy xuống còn khoảng 30 ngày. Nguồn phân hữu cơ tạo ra chứa hệ vi sinh vật có lợi, góp phần cải tạo đất, hạn chế mầm bệnh, giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và có thể áp dụng cho nhiều loại cây trồng.

Theo TS. Nguyễn Văn Hùng, việc kết hợp đổi mới kỹ thuật canh tác với tận dụng phụ phẩm nông nghiệp sẽ góp phần thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp tuần hoàn, xanh và phát thải thấp, đồng thời nâng cao thu nhập cho nông dân, bảo đảm an ninh lương thực và gia tăng giá trị thương hiệu gạo Việt Nam.