Khởi động dự án tìm kiếm người Việt Nam mất tích trong chiến tranh

Dự án do Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Việt Nam Sam Johnson và Viện Hòa bình & Xung đột thuộc Đại học Công nghệ Texas chủ trì việc nghiên cứu tài liệu lưu trữ để hỗ trợ cho nỗ lực tìm kiếm người mất tích.

Đại tá Đặng Vương Hưng, người sáng lập và Chủ tịch tổ chức "Trái tim và người lính" là nhà văn Việt Nam duy nhất được mời tham gia dự án.

Cụ thể, dự án sẽ thông qua việc nghiên cứu và giới thiệu các hồ sơ chứng tích chiến tranh, để tìm kiếm thân nhân gia đình các liệt sĩ và xác minh các trường hợp mất tích, bao gồm việc xác định tọa độ có thể dẫn đến các vị trí mộ phần tiềm năng và hỗ trợ hoàn trả các tài liệu, hiện vật lịch sử cho các cựu chiến binh và thân nhân còn sống.

Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam Marc E. Knapper, trao trả hồ sơ chứng tích chiến tranh năm 2025.

Hồ sơ chứng tích chiến tranh là hình ảnh đen trắng chụp lại các di vật, kỷ vật liên quan đến chữ viết và hình ảnh, có giá trị thông tin tình báo, của các liệt sĩ Việt Nam đã hy sinh trong các trận chiến ác liệt.

Những di vật, kỷ vật được chụp ảnh kể trên, đều được lưu giữ bằng hình thức vi phim (microfilm) và được chuyển giao cho bộ phận tình báo quân đội Mỹ phân tích, tổng hợp thông tin. Họ coi đó là một nguồn thông tin “tình báo thô” quan trọng, được bảo mật chặt chẽ, rất có giá trị, cung cấp cho các bộ phận nghiên cứu vẽ sơ đồ, phân tích, đánh giá mọi mặt về quân giải phóng miền Nam và bộ đội miền Bắc, để có đối sách lại về chiến thuật và cả chiến lược.

Nhiều năm sau khi cuộc chiến tranh Việt Nam kết thúc, kho tài liệu vi phim nêu trên đã được tình báo quân đội Mỹ giải mật và Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Việt Nam Sam Johnson (Đại học Texas Tech Hoa Kỳ) số hóa. Tại đây đang lưu trữ khoảng 30 triệu trang tài liệu về Việt Nam, với khoảng 2,7 triệu trang về quân giải phóng miền Nam và bộ đội miền Bắc trong thời chiến.

Cam kết hợp tác Việt - Mỹ, để những người lính tiếp tục trở về, thông qua “Hồ sơ chứng tích chiến tranh”, năm 2023.

Nhà văn Đặng Vương Hưng - người sáng lập và Chủ tịch tổ chức “Trái tim người lính Việt Nam” cho biết, từ những hình ảnh đen trắng được phóng to ra từ vi phim, có cả tiếng Việt và tiếng Anh (bản đánh máy), kèm những chú thích viết tay của các nhân viên tình báo quân đội Mỹ trong chiến tranh, đã được sắp xếp, biên soạn lại rất khoa học. Kết quả ban đầu, đó là hàng trăm nghìn hồ sơ chứng tích chiến tranh được sàng lọc, với những tên người, tên đơn vị, gắn với những địa chỉ cụ thể và tọa độ thu giữ, ở nhiều vùng miền, tỉnh thành trên cả nước của Việt Nam trong thời chiến, đã được Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Việt Nam Sam Johnson số hóa và hệ thống hóa để phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu.

Dù chính thức được khởi xướng từ năm 2026, nhưng trước đó, từ năm 2022 đến năm 2025, tổ chức “Trái tim người lính Việt Nam” phối hợp với Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Việt Nam Sam Johnson và một số đối tác khác tại Việt Nam và Mỹ đã lần lượt giới thiệu tóm tắt nội dung hàng trăm hồ sơ chứng tích chiến tranh lên mạng xã hội Facebook và tạp chí điện tử “Văn hóa và Phát triển”. Đồng thời, thực hiện việc tìm kiếm các nhân chứng lịch sử là thân nhân gia đình liệt sĩ và đồng đội của các anh để trao trả các hình ảnh di vật, kỷ vật, bút tích… cho hơn 40 đại diện thân nhân liệt sĩ và các cựu chiến binh.

Những tài liệu này, không chỉ góp phần xoa dịu, hàn gắn vết thương chiến tranh, mà còn cung cấp những thông tin quý báu, giúp cho việc tìm kiếm người mất tích và hài cốt của các liệt sĩ.

"Chúng tôi đã ký một thỏa thuận nguyên tắc giữa tổ chức Trái tim người lính và Trung tâm Việt Nam & Lưu trữ Việt Nam Sam Johnson, để cùng nhau khai thác kho tư liệu chiến tranh nêu trên, vì mục đích nhân văn", người sáng lập và Chủ tịch tổ chức Trái tim và người lính nhấn mạnh.

Hương Thủy