Khơi dòng vốn xanh, chia sẻ với nguồn lực ngân hàng

Giao dịch khách hàng tại Agribank chi nhánh Bắc Thanh Hóa.

Chuyển đổi xanh đang mở ra không gian tăng trưởng mới cho nền kinh tế, đặt doanh nghiệp trước sức ép đầu tư ngày càng lớn về công nghệ, thiết bị và quản trị. Trong khi dòng vốn tín dụng xanh liên tục tăng trưởng thì khả năng tiếp cận nguồn vốn này của doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn nhiều hạn chế. Theo đó, cần một hệ sinh thái hỗ trợ đồng bộ về thể chế, dữ liệu, công nghệ và các công cụ chia sẻ rủi ro song song với nguồn lực ngân hàng.

Mở rộng dòng vốn xanh

Sau 10 năm theo đuổi quy trình trồng rừng bền vững, tháng 10/2025, Công ty Bảo Thành (xã Xuân Du, tỉnh Thanh Hóa) đạt chứng chỉ rừng quốc tế FSC. Để có chứng chỉ này, doanh nghiệp phải thuê tư vấn, khảo sát vệ tinh, tổ chức lại sản xuất và vận động người dân thay đổi tập quán canh tác. Chi phí chuẩn hóa dao động từ 1,1 đến 1,2 triệu đồng/ha. Với tổng mức cấp tín dụng 41,5 tỷ đồng, Agribank đã hỗ trợ doanh nghiệp chuẩn hóa hàng nghìn ha rừng, đầu tư máy móc, ứng vốn, cung cấp cây giống và cam kết bao tiêu sản phẩm cho người dân với mức giá cao hơn thị trường. Theo Giám đốc Công ty Bảo Thành Đỗ Xuân Bình, nếu không có vốn ngân hàng, doanh nghiệp khó đủ sức theo đuổi chứng nhận FSC và đưa sản phẩm vào những thị trường có tiêu chuẩn cao.

Còn tại Đồng bằng sông Cửu Long, vốn xanh cũng đang góp phần hình thành một phương thức sản xuất mới trên những cánh đồng lúa. Năm 2025, Công ty cổ phần nông nghiệp công nghệ cao Trung An phối hợp các hợp tác xã và nông dân triển khai thành công mô hình trồng lúa phát thải thấp, xuất khẩu lô gạo phát thải thấp đầu tiên sang Nhật Bản, sau đó mở rộng sang thị trường Australia và châu Âu. Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần nông nghiệp công nghệ cao Trung An Phạm Thái Bình cho biết, nguồn vốn vay từ ngân hàng đã hỗ trợ doanh nghiệp phát triển theo hướng xanh và bền vững.

Theo Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Nguyễn Ngọc Cảnh, thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã xây dựng định hướng, mục tiêu phát triển tín dụng xanh, ngân hàng xanh và quản lý rủi ro môi trường-xã hội (ESG) trong các chiến lược phát triển ngành. Các tổ chức tín dụng được định hướng ưu tiên vốn cho dự án thuộc danh mục phân loại xanh, dự án giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế tuần hoàn. Nhờ đó, tín dụng xanh duy trì tốc độ tăng trưởng tích cực.

Hiện có 82 tổ chức tín dụng cấp tín dụng xanh, với tổng dư nợ hơn 828.000 tỷ đồng, gấp 4,6 lần so với năm 2017. Tốc độ tăng trưởng bình quân giai đoạn 2017-2025 đạt hơn 20%/năm. Dư nợ tập trung chủ yếu vào nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học, chiếm hơn 32%; năng lượng xanh chiếm hơn 30%. Đáng chú ý, dư nợ đã được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đạt hơn 5,7 triệu tỷ đồng, tương đương hơn 30% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Cùng với định hướng chung, các ngân hàng thương mại cũng đang tìm cách mở rộng nguồn lực cho chuyển đổi xanh. Tháng 6/2026, VPBank cùng 15 định chế tài chính quốc tế ký khoản vay hợp vốn liên kết bền vững trị giá 1,44 tỷ USD, bổ sung vốn cho các lĩnh vực năng lượng tái tạo, giao thông bền vững và kinh tế tuần hoàn. Trong khi đó, VietinBank lựa chọn chiến lược “chuyển đổi kép”, kết hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh. Trên cơ sở Khung tài chính bền vững, ngân hàng triển khai gói tín dụng quy mô 5.000 tỷ đồng dành cho các dự án đạt chứng chỉ xanh, đồng thời bố trí gói tín dụng trung và dài hạn quy mô 130.000 tỷ đồng cho các dự án phát triển bền vững.

Ông Lê Thanh Tùng, thành viên Hội đồng quản trị VietinBank cho biết, ngân hàng không chỉ cung cấp vốn mà còn tư vấn giải pháp ESG, triển khai các khoản vay liên kết bền vững và kết nối doanh nghiệp với tổ chức đánh giá phát thải. Năm 2025, dư nợ tín dụng xanh của VietinBank tăng 34,54%, trong đó năng lượng tái tạo chiếm 87% danh mục...

Phá thế “khó khăn kép”

Nếu đặt hơn 828.000 tỷ đồng tín dụng xanh trong tương quan với tổng dư nợ toàn nền kinh tế, tỷ trọng hiện mới đạt khoảng 4,2-4,5%, cho thấy dòng vốn đã được mở nhưng vẫn chưa đủ rộng và chưa chảy thông suốt đến phần đông doanh nghiệp. Theo giới chuyên gia, chuyển đổi xanh đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư lớn cho công nghệ, thiết bị, quy trình sản xuất và hệ thống quản trị, trong khi thời gian thu hồi vốn thường kéo dài. Đây là bài toán khó đối với phần lớn doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa vốn có năng lực tài chính hạn chế, ít tài sản bảo đảm và khả năng xây dựng báo cáo ESG còn yếu.

Tiến sĩ Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân cho biết, gần 80% số doanh nghiệp nhỏ và vừa không có lịch sử tiếp cận tín dụng. Doanh nghiệp vì thế đứng trước “khó khăn kép”: muốn vay vốn xanh phải chuẩn hóa hoạt động, thay đổi mô hình kinh doanh và xây dựng hệ thống dữ liệu. Ngân hàng muốn cho vay, doanh nghiệp cần vốn, song cung và cầu chưa gặp nhau. Điểm nghẽn không chỉ nằm ở tài sản bảo đảm mà còn ở khả năng nhận diện dự án xanh, chất lượng dữ liệu và sự thiếu vắng các công cụ chia sẻ rủi ro. Một số doanh nghiệp có thể tìm đến nguồn vốn quốc tế, nhưng mức lãi suất lên tới 16-18%, nhiều dự án gần như không còn hiệu quả.

Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) Nguyễn Hồng Quang cho rằng, cách hiểu về tài chính xanh, tín dụng xanh, dự án xanh và phân loại xanh vẫn chưa thống nhất; các quy định còn phân tán, trong khi danh mục phân loại xanh mới được ban hành cần thêm thời gian để vận hành đồng bộ.

Để thẩm định một dự án xanh, ngân hàng không thể chỉ xem xét dòng tiền và khả năng trả nợ, còn phải đánh giá mức độ giảm phát thải, hiệu quả sử dụng tài nguyên, khả năng thích ứng biến đổi khí hậu và lợi ích môi trường. Khi chưa có bộ chỉ số đo lường thống nhất, cơ sở dữ liệu chuẩn hóa và cơ chế chia sẻ thông tin, chi phí thẩm định sẽ tăng lên, còn nguy cơ “xanh giả” cũng khó được kiểm soát. Phó Trưởng ban Chính sách tín dụng Agribank Nguyễn Quang Ngọc cho hay, hiện chưa có hệ thống ngành kinh tế xanh quốc gia và danh mục dự án xanh được chuẩn hóa, công khai để phục vụ thu thập dữ liệu, đánh giá theo chuẩn ESG.

Trong nông nghiệp, rủi ro còn đến từ thời tiết, dịch bệnh, biến động thị trường và chi phí đầu vào. Theo Giám đốc Công ty Musa Pacta Bùi Khánh Dũng, cả nước có hơn 23.500 hợp tác xã nông nghiệp và khoảng 10,5 triệu hộ nông dân, nhưng số đơn vị từng tiếp cận bảo hiểm nông nghiệp còn rất hạn chế. Vì vậy, tín dụng xanh cần được đặt trong một hệ sinh thái chính sách rộng hơn. Cùng với tiêu chí rõ ràng, minh bạch, dễ áp dụng, cần có bảo hiểm nông nghiệp thực chất, phù hợp từng loại hình sản xuất.