Khơi mở không gian di sản bằng ngôn ngữ nghệ thuật đương đại

Sự cộng hưởng ấy được cụ thể hóa qua triển lãm “Sắc Tâm 2026” (lần thứ II), chính thức khai mạc tối 3-10 tại Nhà Tiền Đường thuộc khu Di tích.

Sự hội tụ đa giác quan, trí tuệ và sáng tạo

Sự kiện năm nay diễn ra vào dịp hướng tới kỷ niệm 72 năm Ngày Giải phóng Thủ đô và 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026) biểu tượng trường tồn của nền giáo dục, đạo học Việt Nam. Triển lãm đồng thời đánh dấu chặng đường làm nghề bền bỉ của các đơn vị tổ chức: 20 năm kết nối mỹ thuật Việt của Nguyen Art Gallery và một thập kỷ phụng sự, gìn giữ sản vật quốc gia của Trầm Tuệ.

Du khách tham quan khối trầm tốc bông được trưng bày tại triển lãm. Ảnh: Thảo Hương

So với lần đầu tiên vào năm 2025, “Sắc Tâm 2026” cho thấy sự trưởng thành rõ rệt về quy mô khi quy tụ tác phẩm của 19 họa sĩ sơn mài đương đại. Những gương mặt khẳng định được vị thế trong giới hội họa như: Đỗ Khải, Triệu Khắc Tiến, Lương Duy, Tuấn Cường… mang đến các tác phẩm trải dài từ ngôn ngữ biểu hiện, hiện thực đến trừu tượng như: Khởi nguyên, Hồn xưa, Lối cũ, Đạo học... Dù chọn cách tiếp cận nào, điểm chung cốt lõi là họ đều nỗ lực làm mới kỹ nghệ sơn mài truyền thống. Những tầng màu được phủ, ủ và mài trên vóc qua thời gian trở thành cấu trúc trực quan đưa công chúng tiệm cận với tư duy mỹ thuật thời đại mới.

Theo ông Lê Xuân Hưởng, Giám đốc Nguyen Art Gallery, so với lần thứ nhất, ban tổ chức có sự chuẩn bị tốt hơn. Đề tài các tác phẩm được mở rộng, tập trung nhiều vào phong cảnh Hà Nội, nét đẹp Thủ đô và hình ảnh Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Nhiều họa sĩ đã chủ động đưa các hình tượng này vào tác phẩm như một lời tri ân, giúp công chúng bắt gặp hình ảnh Văn Miếu, cổng làng, cây đa... cùng những nét văn hóa Việt Nam cổ kính.

Đáng chú ý, “Sắc Tâm” không chỉ trưng bày hội họa đơn thuần mà sở hữu cấu trúc không gian đa giác quan đầy chủ ý. Ở đó, “sắc” của tranh dẫn dắt thị giác; trong khi “hương” của trầm xông tự nhiên tác động sâu vào khứu giác. Sự kết hợp này tạo nên một vùng đệm cảm xúc, hướng người thưởng lãm tới chữ “tâm” – khoảng lặng tĩnh tại giữa nhịp sống đô thị hối hả. Đứng giữa không gian đạo học, ngắm những vệt màu sơn mài ẩn hiện trong thoang thoảng hương trầm, người xem được đánh thức cả về cảm giác lẫn nhận thức, thúc đẩy sự tự đối thoại và tìm về giá trị cốt lõi bên trong.

Du khách tham quan các tác phẩm tại triển lãm. Ảnh: Thảo Hương

Cùng với tranh sơn mài, triển lãm giới thiệu đa dạng các tác phẩm và sản phẩm từ trầm hương như: Khối trầm tốc bông, tượng điêu khắc nghệ thuật và các bộ quà tặng mới. Được phát triển từ chất liệu và văn hóa trầm hương Việt Nam, các sản phẩm này hướng tới việc tiếp cận gần hơn với du khách trong nước lẫn quốc tế, trở thành sứ giả giới thiệu bản sắc dân tộc.

Nói về hướng đi khơi gợi sức sống cho di sản, ông Hoàng Văn Hưởng, người sáng lập Trầm Tuệ chia sẻ, hơn 40 năm nghiên cứu về trầm và một thập kỷ gìn giữ sản vật này đã cho ông niềm tin sâu sắc: Sự kết hợp giữa trầm hương và nghệ thuật, đặc biệt là sơn mài, sẽ làm thăng hoa giá trị của sản vật, đồng thời mở ra không gian thanh tịnh để người nghệ sĩ thỏa sức sáng tạo.

Triển lãm mang đến nhiều trải nghiệm thú vị cho các du khách. Ảnh: Thảo Hương

Đặc biệt, khi những giá trị ấy được tôn vinh tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, nơi biểu tượng cho trí tuệ và truyền thống hiếu học của dân tộc, đó là một sự hội tụ vô cùng đặc biệt. Sự hiện diện đồng thời của trầm hương, nghệ thuật sơn mài cùng các giá trị truyền thống trong một không gian linh thiêng đã tạo nên chiều sâu văn hóa hiếm có.

“Với Trầm Tuệ, đây không chỉ là niềm vinh dự mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm gìn giữ, nuôi dưỡng trầm hương như một báu vật quốc gia, đóng góp vào dòng chảy trí tuệ và nghệ thuật Việt Nam hôm nay”, ông Hoàng Văn Hưởng bộc bạch.

Cầu nối để nghệ sĩ đối thoại với di sản

Đối với những người làm công tác quản lý tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám, sự trở lại của các họa sĩ tại "Sắc Tâm 2026" mang lại nhiều sự trân quý. Diễn ra trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 950 năm thành lập Quốc Tử Giám (1076 - 2026), triển lãm là một mảnh ghép ý nghĩa nhằm phát huy các giá trị của khu di tích.

Các đại biểu thưởng trà trong không gian triển lãm. Ảnh: Thảo Hương

Mỗi tác phẩm mang đến đây không chỉ đơn thuần là sản phẩm nghệ thuật, mà còn là cách các nghệ sĩ đối thoại với lịch sử, với những giá trị văn hóa dân tộc được vun đắp qua nhiều thế hệ. Từ không gian lưu giữ di sản đạo học này, ban tổ chức kỳ vọng Văn Miếu - Quốc Tử Giám sẽ trở thành một không gian sáng tạo, khơi nguồn cảm hứng để kết nối và chuyển hóa các giá trị truyền thống vào đời sống đương đại.

Gặp gỡ ở tư duy đó, ông Hoàng Văn Hưởng, người sáng lập Trầm Tuệ nhận định, nghệ thuật tại triển lãm đang mở ra một cuộc đối thoại mới, đưa di sản tiếp cận công chúng một cách gần gũi và hiện đại hơn. Qua cách sắp đặt kết hợp giữa trầm hương, sơn mài và không gian di sản thiêng liêng, người xem có thể cảm nhận tác phẩm trên nhiều chiều kích thông qua trải nghiệm đa giác quan. Hương trầm xông tự nhiên tạo sự kết nối về tâm linh, tác động sâu vào tâm trí, giúp con người lắng lại để cảm nhận sâu sắc hơn về bản sắc Việt Nam.

Ông Hoàng Văn Hưởng nhấn mạnh, thông điệp cốt lõi mà Trầm Tuệ muốn gửi gắm chính là sự kết hợp hài hòa giữa hương sắc của trầm, sự sáng tạo của nghệ thuật và chiều sâu của di sản để nuôi dưỡng, thăng hoa trí tuệ Việt. Nếu trầm hương là kết tinh của thiên nhiên thì những bức tranh sơn mài chính là kết tinh từ tâm sức, tài năng của các nghệ sĩ nhằm tôn vinh giá trị nghệ thuật truyền thống đến mọi tầng lớp công chúng.

Các tác phẩm trưng bày tại triển lãm đều tôn vinh văn hóa truyền thống của Việt Nam. Ảnh: Thảo Hương

Góp mặt tại triển lãm, họa sĩ Nguyễn Bách Triệu mang đến tác phẩm Sắc thu Khuê Văn trên chất liệu sơn mài. Họa sĩ bày tỏ mong muốn người xem khi đứng trước tác phẩm sẽ sống chậm lại để cảm nhận rõ hơn những sắc thái, chiều sâu của cảnh vật cùng các giá trị văn hóa bình dị được gửi gắm bên trong.

Bên cạnh trải nghiệm thị giác và khứu giác, nét mới của kỳ triển lãm năm nay còn là không gian ẩm thực chay tinh tế trong ngày khai mạc, giúp hoàn thiện hành trình thưởng thức trọn vẹn cho du khách. Bằng cách định vị nghệ thuật như một cầu nối, “Sắc Tâm 2026” đã tạo ra một không gian đối thoại hòa quyện giữa truyền thống và đương đại.

Triển lãm mở cửa đón công chúng thưởng lãm từ ngày 3-10 đến hết ngày 18-10-2026 tại Nhà Tiền Đường, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Hà Nội.