Khói mù kéo dài gây thiệt hại lớn cho nền kinh tế Malaysia

Các tòa nhà cao tầng ở trung tâm Kuala Lumpur chìm trong lớp sương mù và khói bụi dày đặc. Ảnh: Bùi Hoàn-PV TTXVN tại Malaysia

Các chuyên gia cảnh báo tổn thất có thể lên tới hàng tỷ ringgit nếu tình trạng này tiếp diễn sang năm 2027.

Theo Giáo sư Yeah Kim Leng, Giám đốc Chương trình Nghiên cứu Kinh tế thuộc Viện Jeffrey Cheah, Đại học Sunway, thiệt hại kinh tế do khói mù tại Malaysia ước tính khoảng 20–50 triệu ringgit (4,9 – 12,2 triệu USD) mỗi ngày, tương đương 600 triệu ringgit đến 1,5 tỷ ringgit mỗi tháng. Nếu tình trạng này kéo dài 100 ngày, tổng thiệt hại có thể lên tới 2–5 tỷ ringgit, tương đương khoảng 0,1–0,2% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) hằng năm.

Ông Yeah nhận định tác động đối với tăng trưởng GDP quý IV và cả năm 2026 có thể chỉ ở mức vài điểm phần trăm. Tuy nhiên, thiệt hại sẽ nghiêm trọng hơn nếu khói mù kéo dài sang năm 2027, đặc biệt trong các lĩnh vực nông nghiệp và du lịch, đồng thời làm gia tăng chi phí y tế và tổn thất thu nhập cá nhân. Các tổ chức phi chính phủ Engage và Projek Sama ước tính riêng việc đóng cửa các trường tiểu học chỉ tính riêng tại bang Johor đã có thể gây thiệt hại khoảng 1 triệu ringgit mỗi ngày do phụ huynh phải nghỉ làm và các cơ sở kinh doanh phụ thuộc vào trường học mất khách hàng.

Giáo sư Yeah nhận định vấn đề khói mù đang đặt Chính phủ Malaysia trước những khó khăn về tài khóa khi chi phí chăm sóc sức khỏe, nhu cầu hỗ trợ khẩn cấp tăng trong khi nguồn thu thuế có nguy cơ sụt giảm. Ngoài ra thiệt hại kinh tế còn có thể kéo dài ngay cả sau khi tình trạng khói mù được cải thiện khi mà năng suất rau quả tại bang Johor được ghi nhận đã giảm một nửa, trong khi tác động đối với sản lượng dầu cọ có thể xuất hiện sau 6–12 tháng.

Chuyên gia kinh tế trưởng của MARC Ratings, Tiến sĩ Ray Choy, dự báo khói mù có thể ảnh hưởng đến tăng trưởng GDP trong nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027, với mức tác động khoảng từ 0,1–0,2% trong mỗi quý. Theo ông, trong 5 quý xảy ra các đợt khói mù diễn biến phức tạp trong giai đoạn 2015–2024, có tới 4 quý ghi nhận tăng trưởng GDP giảm tốc so với quý liền trước, với mức chênh lệch từ 0,2–0,5 điểm phần trăm. Tuy nhiên, MARC chưa nhận thấy cần điều chỉnh dự báo tăng trưởng kinh tế nếu khói mù không kéo dài tới 6 tháng.

Về hoạt động thương mại, Giám đốc điều hành Tập đoàn bán lẻ Malaysia, ông Tan Hai Hsin, cho biết ngành bán lẻ nhìn chung vẫn duy trì khả năng chống chịu nhờ phần lớn trung tâm thương mại và cửa hàng hoạt động trong không gian kín có điều hòa. Tuy nhiên, các quán cà phê truyền thống, hàng ăn ven đường và nhà hàng có khu vực phục vụ ngoài trời phải chứng kiến lượng khách sụt giảm. Một bộ phận khách hàng chuyển sang hình thức mua mang về hoặc đặt giao hàng, song doanh thu từ các hình thức này khó bù đắp được thiệt hại do khói mù gây ra. Ông Tan ước tính tác động tiêu cực đối với những cơ sở bán lẻ và dịch vụ ăn uống chịu ảnh hưởng không vượt quá 15%.

Trong lĩnh vực y tế, số liệu Bộ Y tế Malaysia công bố trong tháng 10 cho thấy số ca nhiễm trùng đường hô hấp trên tại 78 cơ sở y tế được lựa chọn tăng 10,43%, lên 3.875 ca. Số ca viêm kết mạc tăng 26,47%, lên 129 ca, trong khi số ca hen suyễn giảm 13,64%, còn 462 ca.

Liên đoàn Chủ sử dụng lao động Malaysia (MEF) cảnh báo các ngành xây dựng, nông nghiệp, đồn điền, logistics và một số hoạt động sản xuất công nghiệp có nguy cơ gián đoạn cao. Doanh nghiệp có thể phải rút ngắn giờ làm việc, điều chỉnh lịch sản xuất hoặc tạm dừng hoạt động ngoài trời, kéo theo chi phí bảo hộ lao động và vận hành gia tăng. Trong khi đó, Liên đoàn Các nhà sản xuất Malaysia (FMM) cũng cảnh báo những đợt khói mù tái diễn có thể ảnh hưởng đến năng suất và năng lực cạnh tranh công nghiệp. Theo Chủ tịch FMM Jacob Lee Chor Kok, việc bù đắp sản lượng bằng tăng ca hoặc bổ sung ca làm việc sẽ phát sinh chi phí và không phải mọi tổn thất đều có thể khắc phục.

Đối với du lịch, khói mù đang tạo thêm áp lực trong bối cảnh Malaysia ghi nhận lượng khách quốc tế tăng chậm. Theo Cơ quan xúc tiến du lịch Malaysia (Tourism Malaysia), trong tháng 8/2026, nước này đón 2,3 triệu lượt khách quốc tế, tăng 0,1% so với cùng kỳ, nhưng trong giai đoạn từ tháng 1-8/2026, lượng khách đạt 17,5 triệu lượt, giảm 1,9%. Tổ chức nghiên cứu BMI, thuộc Fitch Solutions, đã điều chỉnh dự báo lượng khách quốc tế năm 2026 từ tăng 0,5% sang giảm 1,2%, xuống còn 26,2 triệu lượt, so với 26,6 triệu lượt năm 2025.

Hiệp hội Du lịch khách quốc tế Malaysia cho biết các doanh nghiệp nội địa đã ghi nhận tình trạng hủy đặt dịch vụ trong tháng 11 và số đoàn khách giảm, trong khi các công ty lữ hành nước ngoài liên tục yêu cầu cập nhật chất lượng không khí. Trong khi các chuyên gia cảnh báo khói mù kéo dài có thể ảnh hưởng tới mùa du lịch cuối năm và Tết Nguyên đán, làm gia tăng nguy cơ hoãn, hủy chuyến bay, giảm nhu cầu tham quan ngoài trời và rút ngắn thời gian lưu trú.

Trước tình hình này, các chuyên gia kinh tế và FMM kêu gọi Chính phủ Malaysia coi khói mù xuyên biên giới tái diễn là rủi ro kinh tế mang tính cơ cấu, ưu tiên phòng ngừa và tăng cường hợp tác với Indonesia trong quản lý cháy rừng trên đất than bùn.

Giáo sư Yeah đề xuất áp dụng tiêu chí khoa học rõ ràng về đóng cửa trường học, hỗ trợ thu nhập tạm thời cho lao động hưởng lương theo ngày, trợ giúp doanh nghiệp nhỏ và tăng khả năng tiếp cận khẩu trang N95. Ông đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải xây dựng nguồn dự phòng tài khóa và thúc đẩy giải pháp lâu dài, hiệu quả hơn trong khuôn khổ ASEAN nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế từ các đợt khói mù xuyên biên giới.