Khởi nghiệp thời AI: Công nghệ chỉ có giá trị khi tạo ra khác biệt

Ảnh minh họa.

Trong bối cảnh công nghệ số và AI phát triển nhanh, cơ hội khởi nghiệp đang mở rộng hơn nhưng đồng thời cũng đặt ra yêu cầu mới đối với người trẻ. Không phải cứ sử dụng nhiều công cụ công nghệ hay đưa sản phẩm lên các nền tảng số là đã chuyển đổi số. Điều quan trọng là người khởi nghiệp phải biết công nghệ có thể giải quyết vấn đề gì, tạo ra giá trị nào và làm thế nào để biến lợi thế công nghệ thành năng lực cạnh tranh lâu dài.

PV Báo Phụ nữ Việt Nam đã có cuộc trao đổi với bà Lê Thị Thanh Tâm, chuyên gia giảng dạy về chuyển đổi số và khởi nghiệp, Phân hiệu Học viện Phụ nữ Việt Nam tại TPHCM, xung quanh những cơ hội, thách thức và năng lực cần thiết đối với người trẻ khởi nghiệp trong thời đại số.

Giảm rào cản gia nhập thị trường

Theo bà Lê Thị Thanh Tâm cơ hội lớn nhất mà chuyển đổi số mang lại cho người trẻ khởi nghiệp là làm giảm đáng kể các rào cản gia nhập thị trường. Trước đây, để thử nghiệm một ý tưởng kinh doanh, người khởi nghiệp thường cần mặt bằng, nhân sự, ngân sách truyền thông và một mạng lưới quan hệ nhất định. Hiện nay, với một chiếc điện thoại thông minh cùng khả năng sử dụng các công cụ số phù hợp, một nhóm khởi nghiệp nhỏ vẫn có thể nghiên cứu thị trường, tiếp cận khách hàng, thử nghiệm sản phẩm, bán hàng, chăm sóc khách hàng và xây dựng thương hiệu với chi phí thấp hơn.

Mạng xã hội, thương mại điện tử và thanh toán số giúp startup tiếp cận thị trường nhanh hơn. Trong khi đó, dữ liệu giúp người khởi nghiệp hiểu khách hàng chính xác hơn. Đặc biệt, AI đang cho phép một nhóm nhỏ thực hiện nhiều công việc trước đây cần đến cả một đội ngũ, từ viết nội dung, thiết kế hình ảnh, phân tích phản hồi khách hàng đến xây dựng kịch bản bán hàng và hỗ trợ chăm sóc khách hàng.

Theo bà Tâm, một ưu thế đáng kể của công nghệ là giúp startup thử nghiệm nhanh, nhận phản hồi sớm và điều chỉnh trước khi đầu tư lớn. Tuy nhiên, bà lưu ý công nghệ không tự tạo ra doanh thu. Người trẻ chỉ thực sự hưởng lợi khi biết sử dụng công nghệ để giải quyết một nhu cầu có thật của khách hàng.

"Với startup ít vốn, lợi thế không nằm ở việc sở hữu nhiều công nghệ, mà ở khả năng dùng công nghệ để học nhanh hơn, thử nhanh hơn và tiếp cận khách hàng hiệu quả hơn", bà Tâm nhấn mạnh.

Bà Lê Thị Thanh Tâm, chuyên gia giảng dạy về chuyển đổi số và khởi nghiệp, Phân hiệu Học viện Phụ nữ Việt Nam tại TPHCM.

Thực tế, không ít người vẫn đồng nhất việc đưa sản phẩm lên Facebook, TikTok hay sàn thương mại điện tử với chuyển đổi số. Theo chuyên gia, đây mới chỉ là số hóa một kênh bán hàng. Tương tự, sử dụng AI để viết nội dung cũng chỉ là ứng dụng một công cụ.

Chuyển đổi số ở cấp độ startup cần được hiểu rộng hơn: thay đổi cách doanh nghiệp tạo giá trị, ra quyết định và vận hành dựa trên dữ liệu và công nghệ.

Bà Tâm cho rằng, trước khi lựa chọn một công nghệ, startup cần trả lời ba câu hỏi: Vấn đề kinh doanh nào đang cần giải quyết? Công nghệ có thể giải quyết vấn đề đó tốt hơn ở điểm nào? Hiệu quả sau khi ứng dụng sẽ được đo bằng chỉ số nào?

Chẳng hạn, nếu vấn đề là chi phí tìm kiếm khách hàng cao, công nghệ cần giúp cải thiện khả năng nhận diện và chuyển đổi khách hàng. Nếu doanh nghiệp thiếu kiểm soát trong vận hành, cần số hóa quy trình và dữ liệu. Nếu dịch vụ phản hồi chậm, AI hoặc tự động hóa phải giúp rút ngắn thời gian phục vụ. "Bài toán kinh doanh phải đi trước, công nghệ đi sau", bà Tâm nói.

6 nhóm năng lực quan trọng với người khởi nghiệp

Theo bà Tâm, người khởi nghiệp không nhất thiết phải trở thành kỹ sư công nghệ nhưng phải có năng lực làm việc với công nghệ. Trong đó, có 6 nhóm năng lực quan trọng gồm: hiểu khách hàng và thị trường bằng dữ liệu; sử dụng AI; xây dựng thương hiệu và bán hàng đa kênh; quản trị quy trình số; bảo đảm an toàn số; và duy trì khả năng học tập liên tục.

Điều đáng lưu ý là người trẻ không nên học công cụ một cách rời rạc. Thay vì chỉ học "cách sử dụng AI", cần gắn AI với một bài toán cụ thể như tìm insight khách hàng, kiểm chứng ý tưởng hay giảm thời gian sản xuất nội dung.

Trong quá trình giảng dạy và làm việc với các dự án khởi nghiệp, bà Tâm nhận thấy 4 sai lầm khá phổ biến.

Thứ nhất, nhiều người bắt đầu từ công nghệ thay vì vấn đề của khách hàng. Một ứng dụng, nền tảng hay ý tưởng AI có thể rất thú vị nhưng nếu chưa xác định rõ ai sẽ trả tiền và vì sao họ cần giải pháp đó thì rất khó hình thành một mô hình kinh doanh bền vững.

Thứ hai là chạy theo xu hướng. Khi một công nghệ mới nổi như AI hay blockchain được quan tâm, startup lập tức muốn đưa vào sản phẩm dù chưa chứng minh được hiệu quả.

Thứ ba là đầu tư quá sớm, xây dựng sản phẩm quá lớn trước khi kiểm chứng nhu cầu. Thứ tư là sử dụng quá nhiều công cụ nhưng dữ liệu rời rạc, quy trình không thay đổi, khiến công nghệ đôi khi làm tăng thêm công việc thay vì giảm tải.

Phụ nữ khởi nghiệp từ nguồn măng le sẵn có tại địa phương.

Để tránh những sai lầm này, startup có thể đi theo logic: vấn đề – giải pháp – thử nghiệm – đo lường – mở rộng. Công nghệ chỉ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh khi tạo ra năng lực mà đối thủ khó sao chép, chẳng hạn dữ liệu khách hàng tốt hơn, quy trình nhanh hơn, trải nghiệm tốt hơn hoặc khả năng cá nhân hóa cao hơn.

Với phụ nữ và thanh niên ở khu vực nông thôn, chuyển đổi số còn mở ra cơ hội thu hẹp khoảng cách giữa địa phương và thị trường. Sản phẩm nông nghiệp, thủ công, OCOP hay đặc sản địa phương có thể tiếp cận khách hàng ở các thành phố lớn, thậm chí thị trường quốc tế thông qua mạng xã hội và thương mại điện tử.

Tuy nhiên, theo bà Tâm, không nên bắt đầu bằng những khóa học quá nặng về công nghệ đối với nhóm còn hạn chế kỹ năng số. Việc đào tạo cần theo nguyên tắc "dễ học – dễ làm – tạo kết quả ngay". Người học có thể bắt đầu từ những việc cụ thể như tạo hồ sơ sản phẩm số, đăng sản phẩm, tạo mã QR, mở kênh bán hàng hoặc sử dụng AI để viết nội dung quảng bá.

Bà cũng cho rằng chính sách hỗ trợ cần chuyển từ những chương trình đơn lẻ sang hệ sinh thái, trong đó kết nối đào tạo, vốn, thị trường, logistics, sở hữu trí tuệ, truy xuất nguồn gốc, doanh nghiệp công nghệ và chuyên gia.

Với người trẻ chuẩn bị khởi nghiệp trong bối cảnh AI phát triển nhanh, bà Tâm đưa ra 3 lời khuyên: Bắt đầu từ một vấn đề thật thay vì một công nghệ, dùng AI để tăng tốc độ học và thử nghiệm và xây dựng năng lực và uy tín dài hạn. "Đừng hỏi AI có thể làm gì thay tôi, hãy hỏi tôi có thể dùng AI để hiểu khách hàng tốt hơn, tạo giá trị nhanh hơn và xây một doanh nghiệp bền vững hơn như thế nào?", bà Tâm chia sẻ.