Khơi nguồn dòng chảy tri thức trong kỷ nguyên số

Trong không khí rộn ràng của ngày hội tri thức, dòng người nối dài qua các khu trưng bày, những trang sách được lật mở bên cạnh các nền tảng số đã tạo nên sự giao thoa sinh động, đúng với chủ đề “Mạch tri thức - Từ trang sách đến không gian số”.

Sự kiện là hoạt động thiết thực chào mừng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam (21.4); Ngày Sách và Bản quyền thế giới (23.4)...

Thứ trưởng Trịnh Thị Thủy trao tặng sách cho thư viện công cộng, thư viện trường phổ thông, tủ sách văn hóa đọc cơ sở, thư viện trường đại học

Nối liền mạch tri thức

Tại Ngày Sách và Văn hóa đọc năm nay, một trong những điểm nhấn là hoạt động Trạm đổi sách: Mỗi cuốn sách - Một hành trình mới. Tham gia sự kiện, bạn Nguyễn Minh Huy, sinh viên Khoa Quản trị thông tin, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - ĐHQGHN đã dành khá nhiều thời gian để trao đổi, lựa chọn và lật giở từng cuốn sách cũ.

Huy cho biết, điều khiến bạn ấn tượng là sự đa dạng của các đầu sách, cùng ý nghĩa tốt đẹp khi những cuốn sách sẽ tiếp tục hành trình đến với độc giả khác, mang theo mạch tri thức được nối dài.

Từ góc nhìn của một sinh viên theo học lĩnh vực thông tin, Minh Huy cho rằng những không gian như vậy rất có ý nghĩa trong việc bồi đắp thói quen đọc sách lâu bền, đồng thời khơi gợi ở người trẻ tinh thần chủ động chia sẻ tri thức. Khi một cuốn sách được trao đi, giá trị của nó cũng được mở rộng, từ trải nghiệm cá nhân đến sự tiếp nhận của nhiều người hơn. Theo Huy, đó cũng là một cách để văn hóa đọc được nuôi dưỡng tự nhiên trong đời sống hiện đại.

Tống Minh Châu, học sinh Trường THCS Ngọc Lâm (phường Bồ Đề, Hà Nội), cũng không giấu được háo hức khi lần đầu trực tiếp trải nghiệm không gian sách quy mô, hiện đại. Châu cho biết, em ấn tượng nhất với cách những cuốn sách in truyền thống được kết nối với công nghệ số, khiến việc đọc trở nên sinh động và gần gũi. “Em cảm thấy sách như đang chuyển động khi được nghe và xem bằng nhiều cách khác nhau. Điều đó khiến em muốn đọc nhiều hơn mỗi ngày”, Minh Châu chia sẻ.

Đặc biệt, khi tham gia cuộc thi Cùng AI kể chuyện, Minh Châu vô cùng hào hứng vì lần đầu được thử sức sáng tạo nội dung với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Em cho rằng AI không làm thay con người mà giống như một người bạn đồng hành, giúp gợi mở ý tưởng để câu chuyện phong phú, cuốn hút hơn.

Từ trải nghiệm ấy, Minh Châu nhận ra để lan tỏa văn hóa đọc trong thời đại AI, cần bắt đầu từ chính những nền tảng công nghệ gần gũi với giới trẻ. Theo em, các ứng dụng đọc sách thông minh, cuộc thi sáng tạo nội dung có ứng dụng công nghệ hay những hình thức kể chuyện đa phương tiện sẽ là cầu nối hiệu quả đưa sách đến với độc giả. Khi được sử dụng đúng cách, AI vừa hỗ trợ việc tiếp nhận tri thức, vừa chia sẻ và lan tỏa giá trị của sách một cách sinh động, hấp dẫn.

AI đồng hành cùng văn hóa đọc

Đến với không gian sự kiện, bạn đọc dễ dàng bị cuốn hút bởi chuỗi hoạt động trải nghiệm phong phú, từ các khu đọc sách mở, giao lưu với tác giả đến những góc tương tác công nghệ số giúp khám phá tri thức theo cách mới mẻ. Nhiều bạn trẻ hào hứng thử nghiệm thư viện số, tra cứu dữ liệu điện tử hay tham gia các trò chơi gắn với sách, tạo nên bầu không khí sôi nổi, gần gũi nhưng vẫn đậm chất học thuật, đúng tinh thần của một ngày hội lan tỏa văn hóa đọc trong thời đại số.

Theo Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam Nguyễn Xuân Dũng, “mạch tri thức” là dòng chảy không ngừng, kết nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai; giữa trang sách với không gian số; giữa tri thức cá nhân với tri thức cộng đồng. Từ những trang sách truyền thống, tri thức tiếp tục được mở rộng và lan tỏa trong môi trường số, nơi các giới hạn dần được thu hẹp và khả năng tiếp cận trở nên linh hoạt hơn.

Bà Trần Tố Uyên, đồng sáng lập và Giám đốc Quốc gia STEAM for Vietnam Foundation, đồng thời là Giám đốc Quốc gia AI for Vietnam cho rằng, hiện vẫn tồn tại một quan niệm khá phổ biến: Những hạn chế trong thói quen đọc và tư duy của giới trẻ mặc nhiên được xem là hệ quả của sự phát triển quá nhanh của công nghệ. Không ít ý kiến bày tỏ lo ngại thiết bị thông minh có thể khiến người dùng trở nên thụ động, lười suy nghĩ và phụ thuộc vào máy móc.

Tuy nhiên, vấn đề cốt lõi không nằm ở công nghệ, mà ở cách con người sử dụng. Nếu được khai thác đúng hướng, AI hoàn toàn có thể trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả trong việc hình thành thói quen đọc sách và nâng cao năng lực tư duy.

Bà Trần Tố Uyên nhấn mạnh, trong quá trình đọc, nhiều người thường gặp khó khăn ở khâu ghi nhớ và hệ thống hóa thông tin. Đây cũng là lúc AI có thể phát huy vai trò, giúp độc giả ghi chú, tóm tắt và lưu trữ nội dung hiệu quả hơn.

“Việc ghi nhớ có thể giao cho máy móc, nhưng suy ngẫm, phân tích và biến kiến thức thành hiểu biết của riêng mình vẫn phải do con người đảm nhận. Cách tiếp cận này giúp giảm áp lực ghi nhớ, đồng thời tạo điều kiện để người đọc tập trung hơn vào chiều sâu của tri thức, từ đó hình thành tư duy phản biện và khả năng học tập suốt đời trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh chóng”, bà Trần Tố Uyên cho hay.