Khơi thông dòng vốn: Không chỉ là câu chuyện lãi suất

Lãi suất không phải yếu tố duy nhất quyết định khả năng tiếp cận vốn

Chia sẻ tại buổi làm việc, ông Nguyễn Văn Thân - Đại biểu Quốc hội khóa XVI, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đánh giá cao nỗ lực của ngành Ngân hàng trong hỗ trợ vốn cho khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa, với dư nợ cho vay đã đạt gần 4 triệu tỷ đồng. Tuy nhiên, nhu cầu vốn của doanh nghiệp nhỏ và vừa và hộ kinh doanh vẫn rất lớn, trong khi khả năng tiếp cận tín dụng còn khó khăn.

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng phát biểu chỉ đạo NHNN tiếp tục định hướng tín dụng vào sản xuất kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng, kiểm soát chặt tín dụng vào lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro

Ở góc độ Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội cho rằng, khó khăn trong tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp không phải là vấn đề mới. Theo ông, doanh nghiệp hiện vẫn có ba mong muốn lớn nhất là được tiếp cận nhiều vốn hơn, lãi suất thấp hơn và thời hạn vay dài hơn để đáp ứng nhu cầu đầu tư, sản xuất, kinh doanh. Để tháo gỡ những khó khăn này, theo TS. Đào Minh Tú, cần nhìn từ cả hai phía là doanh nghiệp và ngân hàng thương mại. Những năm gần đây, Quốc hội, Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, trong đó có nhiều chương trình tín dụng dành cho cả doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, hiệu quả triển khai giữa các chương trình còn khác nhau; có chương trình phát huy hiệu quả, nhưng cũng có chương trình giải ngân còn chậm như tín dụng nhà ở xã hội. Theo ông, những vướng mắc về cơ chế, chính sách hiện không còn là vấn đề cơ bản nhất. Điều cần quan tâm hơn là những khó khăn nội tại của từng doanh nghiệp, từng ngân hàng thương mại cũng như cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin để xử lý các vướng mắc trong quá trình tiếp cận vốn.

Ở góc độ rộng hơn, TS. Đào Minh Tú cho rằng bài toán tiếp cận vốn cũng cần được nhìn từ khả năng cân đối nguồn lực của hệ thống ngân hàng. Hiện dư nợ tín dụng của nền kinh tế hiện đã trên 20 triệu tỷ đồng, trong khi vốn huy động chưa tới 17 triệu tỷ đồng, tạo chênh lệch gần 3 triệu tỷ đồng. Khoảng cách này khiến khả năng đáp ứng thêm nhu cầu vốn của nền kinh tế ngày càng chịu nhiều áp lực. Vì vậy, không thể chỉ trông chờ vào tín dụng ngân hàng để đáp ứng toàn bộ nhu cầu vốn của doanh nghiệp. Cùng với tín dụng ngân hàng, cần phát triển mạnh hơn thị trường vốn, thị trường chứng khoán và thị trường trái phiếu; đồng thời bản thân doanh nghiệp cũng phải có vốn tự có, vốn đối ứng phù hợp.

Về lãi suất, TS. Đào Minh Tú cho rằng muốn giảm một cách bền vững phải giải quyết bài toán cung - cầu vốn của nền kinh tế. Thực tế, những doanh nghiệp có tình hình tài chính lành mạnh, phương án sản xuất, kinh doanh khả thi vẫn được các ngân hàng cạnh tranh cho vay với mức lãi suất thấp. Vì vậy, lãi suất không thể tách rời chất lượng tín dụng, năng lực tài chính và khả năng đáp ứng các điều kiện vay vốn của doanh nghiệp.

Đồng quan điểm, ông Nguyễn Văn Thân khẳng định lãi suất tuy quan trọng nhưng không phải là yếu tố duy nhất quyết định khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp. Trên thực tế, nhiều doanh nghiệp vẫn phải vay bên ngoài với mức lãi suất cao hơn. Do đó, điều cần quan tâm nhiều hơn là cơ chế và điều kiện cho vay, để doanh nghiệp đủ khả năng đáp ứng yêu cầu của tổ chức tín dụng. “Không nhất thiết phải đặt quá nhiều trọng tâm vào việc hạ lãi suất. Quan trọng hơn là tháo gỡ các điều kiện để doanh nghiệp đủ khả năng vay vốn và thiết kế các chương trình tín dụng phù hợp với từng lĩnh vực, từng nhóm doanh nghiệp”, ông Thân nhấn mạnh và đề xuất tăng cường phối hợp giữa Nhà nước, ngân hàng và các hiệp hội doanh nghiệp trong xây dựng, triển khai các chương trình tín dụng.

Ở góc độ ngân hàng thương mại, Tổng giám đốc Agribank Phạm Toàn Vượng cho biết, ngân hàng đang triển khai đồng bộ các giải pháp tiết giảm chi phí, kiểm soát lãi suất huy động và duy trì mặt bằng lãi suất cho vay ở mức hợp lý nhằm hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn. Bên cạnh việc triển khai các chương trình tín dụng ưu đãi theo chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, Agribank tiếp tục ưu tiên nguồn vốn cho các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, nông nghiệp, nông thôn và các dự án trọng điểm của nền kinh tế. Tuy nhiên, theo Agribank, ở chiều ngược lại, khả năng hấp thụ vốn của doanh nghiệp vẫn còn khó khăn nhất định. Thực tế, nhiều khách hàng đã được ngân hàng cam kết hạn mức tín dụng nhưng chưa sử dụng hết do còn vướng mắc về thủ tục pháp lý, đất đai, tiến độ triển khai dự án, chi phí sản xuất và thị trường đầu ra. Vì vậy, cùng với việc bảo đảm nguồn vốn, cần tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn để doanh nghiệp đủ điều kiện triển khai dự án và sử dụng hiệu quả nguồn tín dụng đã được cấp.

Để tiếp tục khơi thông nguồn vốn, ông Đào Minh Tú đề nghị các ngân hàng thương mại tăng cường huy động, tiếp tục mở rộng tín dụng đối với những nhu cầu cấp bách, thiết thực của nền kinh tế, đồng thời vẫn phải bảo đảm mục tiêu kiểm soát lạm phát và an toàn hệ thống. Bên cạnh đó, cần khơi thông các nguồn lực đang bị tồn đọng trong nền kinh tế.

Dẫn thực tế tại TP. Hồ Chí Minh, ông cho biết, có khoảng 220 dự án chưa được xử lý hoặc đã đưa ra tòa nhưng chưa được giải quyết dứt điểm, khiến hàng chục nghìn tỷ đồng nguồn lực bị “đọng” lại. Nếu xử lý được những vướng mắc này, cùng với các nguồn lực khác đang bị tồn đọng, sẽ góp phần đáng kể bổ sung dòng vốn cho nền kinh tế.

Về phía ngân hàng, đại diện các ngân hàng khẳng định, sẽ tiếp tục tiết giảm chi phí hoạt động, duy trì mặt bằng lãi suất cho vay hợp lý và có chính sách giảm lãi suất đối với các dự án sản xuất, kinh doanh và dự án trọng điểm đáp ứng điều kiện.

Đại diện lãnh đạo một số Hiệp hội, tổ chức tín dụng phát biểu tại buổi làm việc

Nâng cao chất lượng dòng vốn, tăng khả năng hấp thụ của nền kinh tế

Kết luận buổi làm việc, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng ghi nhận nỗ lực của Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng trong điều hành chính sách tiền tệ, ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và đáp ứng nhu cầu vốn cho nền kinh tế. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn của doanh nghiệp vẫn là thách thức cần tập trung xử lý.

Trong bối cảnh phấn đấu tăng trưởng hai con số, Phó Thủ tướng nhấn mạnh không chỉ cần tăng về số lượng tín dụng mà quan trọng hơn là nâng cao chất lượng, hiệu quả cung ứng tín dụng, nâng cao khả năng hấp thụ vốn của nền kinh tế. "Vốn phải đến đúng nơi, đúng thời điểm, đúng đối tượng và với chi phí hợp lý. Tín dụng phải tạo ra năng lực sản xuất mới, năng suất mới và tạo ra động lực tăng trưởng mới”, Phó Thủ tướng lưu ý và yêu cầu tập trung vào sáu nhiệm vụ trọng tâm: tiếp tục giảm chi phí vốn, phấn đấu giảm lãi suất cho vay; đổi mới mạnh mẽ sản phẩm và phương thức cho vay; hỗ trợ các doanh nghiệp khó khăn nhưng có khả năng phục hồi; xử lý dứt điểm các điểm nghẽn; nâng cao chất lượng tín dụng và đa dạng hóa nguồn vốn cho nền kinh tế; đồng thời nâng cao năng lực, tính minh bạch và uy tín tín dụng của cộng đồng doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng đặc biệt yêu cầu các tổ chức tín dụng nghiên cứu thiết kế sản phẩm theo ngành, chuỗi giá trị, dòng tiền và mức độ rủi ro; đẩy mạnh cho vay dựa trên dữ liệu, tài trợ đơn hàng, chuỗi cung ứng, tài trợ khoản thu, bao thanh toán và hạn mức tín dụng quay vòng. Lãnh đạo Chính phủ yêu cầu các tổ chức tín dụng phân loại rõ khách hàng đối với doanh nghiệp có tình hình tài chính và phương án kinh doanh tốt nhưng thiếu vốn tạm thời hoặc là gặp khó khăn tạm thời phải ưu tiên xem xét giải quyết, tháo gỡ nhanh. Doanh nghiệp gặp khó khăn tạm thời nhưng có thị trường, có đơn hàng, có khả năng phục hồi, ngân hàng cần chủ động cùng doanh nghiệp xây dựng phương án phục hồi, cơ cấu dòng tiền, cơ cấu khoản vay phù hợp và xem xét bổ sung vốn trên cơ sở khả năng trả nợ. Đồng thời cần tăng cường tư vấn cho doanh nghiệp ngay từ khi xây dựng phương án sản xuất kinh doanh, hướng dẫn doanh nghiệp hoàn thiện hồ sơ, minh bạch tài chính và nâng cao khả năng tiếp cận vốn. Ngân hàng không chỉ là nơi cung cấp khoản vay mà phải trở thành đối tác tài chính đồng hành cùng doanh nghiệp.

Phó Thủ tướng đề nghị phải xác định đúng nguyên nhân, đúng cơ quan và đúng thẩm quyền xử lý. Vấn đề thuộc ngành ngân hàng thì Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng phải xử lý; vấn đề thuộc bộ, ngành, địa phương, cơ quan có thẩm quyền phải chủ động tháo gỡ; vấn đề thuộc năng lực nội tại của doanh nghiệp thì doanh nghiệp phải chủ động khắc phục... Tất cả các kiến nghị phải rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ trách nhiệm, rõ kết quả.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Phó Thủ tướng nhấn mạnh trong thời gian tới nâng cao chất lượng tín dụng và đa dạng hóa nguồn vốn cho nền kinh tế. Tăng trưởng tín dụng phải đi đôi với chất lượng tín dụng và an toàn hệ thống. NHNN tiếp tục định hướng tín dụng vào sản xuất kinh doanh, các lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng, kiểm soát chặt tín dụng vào lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro.

Song Phó Thủ tướng cũng cho rằng, ngân hàng không thể và cũng không nên là nguồn vốn duy nhất của nền kinh tế. Bộ Tài chính tiếp tục phối hợp với Ngân hàng Nhà nước và các bộ, ngành liên quan phát triển lành mạnh thị trường chứng khoán, trái phiếu doanh nghiệp, thị trường tài chính quốc tế, các quỹ đầu tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp có thêm kênh huy động vốn phù hợp. Các tập đoàn, tổng công ty, các doanh nghiệp lớn có nhu cầu đầu tư dài hạn cần chủ động đa dạng hóa nguồn vốn huy động, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng. Ngân hàng cần tập trung hơn vào vai trò cung ứng vốn lưu động, vốn đầu tư phù hợp và vốn cho các động lực tăng trưởng. Thị trường vốn phải từng bước đảm nhận tốt hơn việc cung cấp nguồn vốn trung và dài hạn.

Với cộng đồng doanh nghiệp, Phó Thủ tướng mong muốn tiếp tục xây dựng văn hóa kinh doanh lành mạnh, thượng tôn pháp luật, minh bạch tài chính, sử dụng vốn vay đúng mục đích và hiệu quả. “Uy tín tín dụng là tài sản vô hình giá trị cho sự phát triển lâu dài”, Phó Thủ tướng nhấn mạnh và đề nghị các tập đoàn, tổng công ty nhà nước và các doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư các dự án quy mô lớn cần chủ động đa dạng hóa các nguồn vốn huy động, tăng cường huy động vốn thông qua thị trường vốn, phát hành trái phiếu, hợp tác đầu tư, huy động nguồn vốn quốc tế và các nguồn vốn hợp pháp khác, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.