Khơi thông dòng vốn qua VIFC - Bài 1: Định vị mạng lưới tài chính Việt Nam

Bài 1: Định vị mạng lưới tài chính Việt Nam

Trung tâm Tài chính quốc tế tại Việt Nam (VIFC) được tổ chức tại TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng theo định hướng liên kết, bổ trợ. Theo kế hoạch phát triển đến năm 2035 và ý kiến các chuyên gia, khả năng dẫn vốn của VIFC sẽ phụ thuộc vào mức độ hoàn thiện thể chế và cách hai đầu mối phát huy lợi thế riêng, đồng thời việc chuyển các cam kết đầu tư thành sản phẩm hay những giao dịch thực tế.

Khả năng dẫn vốn của VIFC phụ thuộc vào sự liên kết giữa hai đầu mối TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng theo định hướng liên kết, bổ trợ. Ảnh minh họa

Từ khung pháp lý đến thị trường thực

Sau giai đoạn xây dựng thể chế và kiện toàn bộ máy, trọng tâm của VIFC chuyển sang vận hành thị trường. Tại cuộc họp Hội đồng điều hành ngày 19/8 vừa qua, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu hai đầu mối tại TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng vận hành thông suốt, có thành viên, sản phẩm và sớm hình thành thương vụ cụ thể; trước mắt ưu tiên thu hút vốn trung và dài hạn phục vụ tăng trưởng kinh tế.

Lộ trình này được xác lập tại Quyết định số 04/QĐ-HĐĐHTTTC ngày 22/7/2026. Giai đoạn 2026 - 2030, kế hoạch đặt mục tiêu hoàn thiện thể chế đặc thù, mô hình quản trị, cơ chế giám sát và hạ tầng cốt lõi. Giai đoạn 2031 - 2035, hệ sinh thái được mở rộng sang thị trường vốn, tài chính xanh, tài chính số và công nghệ tài chính, tăng liên thông với khu vực và thế giới.

Việt Nam phấn đấu đến năm 2035 vào nhóm 75 trung tâm tài chính hàng đầu thế giới, nhóm 25 tại châu Á - Thái Bình Dương và đứng thứ ba Đông Nam Á. Trong Chỉ số Trung tâm tài chính toàn cầu lần thứ 39 công bố tháng 3/2026, TP Hồ Chí Minh đứng thứ 84 trong 120 trung tâm, tăng 11 bậc và xếp thứ ba Đông Nam Á, sau Singapore và Kuala Lumpur.

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC tại TP Hồ Chí Minh cho biết, các nhà đầu tư, đối tác trong và ngoài nước đã cam kết khoảng 20 tỷ USD. Theo ông, thị trường đang chuyển từ tìm hiểu cơ chế sang lựa chọn lĩnh vực, sản phẩm; các cấu phần như tài chính hàng không và hệ sinh thái tài chính hàng hải bắt đầu được định hình. Đây là vốn cam kết, chưa phải toàn bộ nguồn lực đã giải ngân.

Khung pháp lý của VIFC được xây dựng trên Nghị quyết số 222/2025/QH15 cùng các nghị định và quy chế liên quan. Với giao dịch có ít nhất một bên là cá nhân hoặc tổ chức nước ngoài, các bên được thỏa thuận áp dụng pháp luật nước ngoài nếu hệ quả không trái các nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam. Tòa án chuyên biệt cũng có thể có thẩm phán nước ngoài khi đáp ứng điều kiện.

Theo Nghị định số 324/2025/NĐ-CP, thu nhập từ dự án đầu tư mới thuộc ngành, nghề ưu tiên được áp dụng thuế suất 10% trong 30 năm, miễn thuế tối đa bốn năm và giảm 50% trong tối đa chín năm tiếp theo. Dự án không thuộc nhóm ưu tiên chịu thuế suất 15% trong 15 năm, được miễn tối đa hai năm và giảm 50% trong tối đa bốn năm tiếp theo.

Về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, ông Nguyễn Duy Hiếu, Giám đốc điều hành EY Law Việt Nam lưu ý, hoạt động thử nghiệm phải tương tác chặt chẽ với pháp luật về đầu tư, ngân hàng, ngoại hối, thuế, dữ liệu và phòng, chống rửa tiền. Theo ông, cơ chế này phải đồng thời tạo điều kiện đổi mới và duy trì khả năng quản lý rủi ro để củng cố niềm tin của nhà đầu tư quốc tế.

Về quản trị, Kế hoạch phát triển đến năm 2035 yêu cầu phân cấp rõ trách nhiệm, kết hợp giám sát vĩ mô với giám sát vi mô. Hội đồng điều hành đồng thời xác định chế độ báo cáo, trách nhiệm giải trình và đánh giá định kỳ là những cấu phần bảo đảm VIFC vận hành an toàn, minh bạch. Khung chính sách được định hướng ổn định theo lộ trình nhưng vẫn có khả năng thích ứng với sản phẩm, công nghệ và mô hình kinh doanh mới.

Lộ trình phát triển VIFC đặt mục tiêu chuyển từ hoàn thiện thể chế, hạ tầng sang mở rộng thị trường và hình thành các giao dịch thực tế vào năm 2035. Ảnh minh họa

Trên nền tảng quản trị đó, Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng yêu cầu chuyển trọng tâm sang hoàn thiện điều kiện vận hành thực tế, thay vì đồng thời mở rộng quá nhiều cơ chế. Sản phẩm đã có cơ sở pháp lý, mức độ rủi ro thấp được ưu tiên triển khai trước; sản phẩm rủi ro cao phải thực hiện trong khuôn khổ thử nghiệm có kiểm soát. Song song với thứ tự phát triển sản phẩm, kế hoạch phân vai TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng cũng phải dựa theo lợi thế của từng địa phương.

Hai đầu mối, một mạng lưới

PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho biết, VIFC tại TP Hồ Chí Minh không đặt mục tiêu trở thành một Singapore, Hong Kong hay Thượng Hải thứ hai mà phải có vị trí riêng trong mạng lưới khu vực và gắn với nền kinh tế thực. Ông ước tính, Việt Nam cần khoảng 1.500 - 1.600 tỷ USD cho đầu tư, sản xuất và hạ tầng trong 10 năm tới; VIFC được định hướng bổ sung các kênh dẫn vốn phi ngân hàng.

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, các kênh huy động vốn ngoài tín dụng ngân hàng có thể giúp VIFC điều tiết dòng vốn và tạo “bộ đệm” trước những biến động từ bên ngoài. Ông cho rằng, cách định vị này phù hợp với nhu cầu của Việt Nam hơn mô hình chỉ tập trung vào quản lý gia sản. Từ đó, các phân khúc được lựa chọn hướng vào những lĩnh vực gắn chặt với nền kinh tế trong nước như thương mại, logistics và công nghệ.

Định hướng gắn hoạt động tài chính với nền kinh tế thực tiếp tục được cụ thể hóa trong dự thảo quy hoạch tổng thể TP Hồ Chí Minh thời kỳ 2025 - 2050. Theo đó, VIFC tại TP Hồ Chí Minh phát triển trên bốn trụ cột gồm thị trường vốn quốc tế, tài chính thương mại, ngân hàng số - công nghệ tài chính và các sản phẩm tài chính đổi mới. Cơ quan điều hành cho biết việc lựa chọn các trụ cột này dựa trên vị thế của TP Hồ Chí Minh trong lĩnh vực ngân hàng, chứng khoán, thương mại, logistics và hệ sinh thái khởi nghiệp.

Để triển khai bốn trụ cột trên, dự thảo quy hoạch tổ chức không gian theo chức năng của từng khu vực. Khu vực lõi hiện hữu đảm nhận hoạt động quản trị và cung cấp dịch vụ tài chính; khu Đông gắn với Khu Công nghệ cao và Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh; khu Bắc tập trung vào tài chính thương mại và chuỗi cung ứng; khu Nam kết nối Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ, hướng đến tài chính hàng hải và logistics.

Bốn trụ cột phát triển của VIFC tại TP Hồ Chí Minh. Ảnh minh họa

Theo PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, tài chính hàng hải là phân khúc TP Hồ Chí Minh có thể tạo khác biệt. Hệ thống cảng biển trong nước xử lý lượng hàng hóa trị giá hơn 1.000 tỷ USD nhưng khoảng 90% giao dịch tài chính liên quan vẫn thực hiện tại Singapore và Hong Kong. Ông cho rằng, phát triển trong nước dịch vụ tài trợ thương mại, bảo hiểm, thanh toán quốc tế và quản trị rủi ro sẽ giúp giữ lại một phần giá trị tài chính.

Trong khi TP Hồ Chí Minh phát triển hệ sinh thái toàn diện, kế hoạch đến năm 2035 xác định Đà Nẵng tập trung vào đổi mới sáng tạo và công nghệ tài chính, gồm tài sản số, thanh toán số, mã hóa tài sản, nền tảng giao dịch chuyên biệt, tài trợ chuỗi cung ứng và thử nghiệm có kiểm soát. Hội đồng điều hành yêu cầu hai đầu mối thống nhất về thể chế, quản trị, giám sát và phát huy lợi thế riêng.

Cơ quan điều hành tại Đà Nẵng đang nghiên cứu Sở Giao dịch hàng hóa Đà Nẵng, tên tiếng Anh dự kiến là Vietnam Commodity Exchange - DNEX. Tại cuộc họp do ông Đặng Đình Đức, Phó Chủ tịch Thường trực Cơ quan điều hành VIFC tại Đà Nẵng điều hành, mô hình được đề xuất theo hướng giao dịch, thanh toán và bù trừ tập trung, kết nối nhà sản xuất, doanh nghiệp xuất khẩu với ngân hàng, đơn vị logistics, tổ chức kiểm định và nhà đầu tư.

Theo đại diện đơn vị đề xuất, DNEX có thể giao dịch cà phê, hạt tiêu và viên nén gỗ trong giai đoạn đầu, sau đó mở rộng sang cao su, gạo, sâm Ngọc Linh và yến sào. Đơn vị kỳ vọng giao dịch tập trung sẽ hỗ trợ hình thành giá, cung cấp công cụ phòng ngừa rủi ro và mở rộng khả năng tiếp cận người mua. DNEX hiện vẫn là đề xuất đang được nghiên cứu, chưa đi vào hoạt động.

Kế hoạch phát triển đến năm 2035 xác định TP Hồ Chí Minh và Đà Nẵng không vận hành như hai trung tâm tách biệt, mà là hai đầu mối trong một mạng lưới thống nhất về thể chế, quản trị và tiêu chuẩn giám sát, đồng thời liên kết, bổ trợ sản phẩm cho nhau. Trong cấu trúc đó, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân cho rằng việc bám sát nhu cầu của nền kinh tế thực sẽ tạo nên vị trí riêng cho VIFC trong mạng lưới tài chính khu vực. Còn theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, hiệu quả của trung tâm phải được thể hiện bằng số thành viên thực sự hoạt động, sản phẩm được giao dịch, thương vụ được hình thành và nguồn vốn trung, dài hạn đi vào nền kinh tế.

Bài 2: Dựng hạ tầng cho dòng vốn quốc tế