Khơi thông hàng chục ngàn hecta đất với hàng triệu tỷ đồng bị 'đắp chiếu'
Hiện trên cả nước ghi nhận tới 2.750 dự án bị ách tắc do vướng mắc về nguồn gốc đất. Nhiều chuyên gia cho rằng nếu các dự án này tiếp tục được triển khai theo Nghị quyết 171/2024/QH15 của Quốc hội thì sẽ khơi thông được hàng chục ngàn ha đất với hàng triệu tỷ đồng bị “đắp chiếu” lãng phí trong nhiều năm qua.

Theo số liệu từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tính đến ngày 16/4/2026, cả nước có 2.750 hồ sơ đăng ký dự án thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại. Đây là những dự án bị ách tắc bởi quy định trong Luật Nhà ở 2014 và Luật Đất đai 2024: không cho phép nhà đầu tư nhận chuyển quyền sử dụng đất đối với “đất ở và đất khác”, hoặc “đất khác không phải là đất ở”, hoặc đang có quyền sử dụng đất đối với “đất khác không phải là đất ở” để thực hiện dự án nhà ở thương mại.
Như vậy, nếu lựa chọn phương thức thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để phát triển nhà ở thương mại, về nguyên tắc, nhà đầu tư chỉ được nhận quyền sử dụng đất ở để thực hiện dự án đầu tư. Trong khi trên thực tế, có nhiều thửa đất vừa có “đất ở”, vừa có “đất nông nghiệp” mà Khoản 6 Điều 127 Luật Đất đai 2024 quy định là “đất ở và đất khác”.
Các quy định trên đã “vô hiệu hóa” những quy định thông thoáng tại Điểm b Khoản 1 Điều 169, Khoản 2 Điều 191 và Khoản 1, Khoản 2 Điều 193 Luật Đất đai 2013, khiến cho nhà đầu tư không thể tạo lập được đủ quỹ đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại. Ngay cả trường hợp doanh nghiệp dù có mua được hàng trăm căn nhà có “đất ở” trong khu vực đô thị thì cũng không thể thực hiện được dự án nhà ở thương mại do trong “đất đô thị” còn có “đất đường hẻm”, thậm chí vẫn còn tồn tại “đất nông nghiệp xen cài trong cùng thửa đất ở hoặc ngoài thửa đất ở”, mặc dù các phần đất này trên thực tế không còn chức năng sản xuất nông nghiệp mà chỉ có trong “sổ bộ địa chính”.
Bởi vậy, trong khoảng chục năm qua, không ít doanh nghiệp đã có hoặc đang tạo lập quỹ đất phù hợp với định hướng phát triển đô thị, nhưng các quỹ đất này chưa thể triển khai dự án nhà ở thương mại vì không có sẵn cấu phần đất ở. Từ đó, khiến hàng ngàn dự án nhà ở thương mại bị ách tắc, bị chôn vốn, gây lãng phí nguồn lực đất đai và thất thu ngân sách nhà nước.
Nhằm tháo gỡ các “nút thắt” pháp lý, tạo cơ chế cho các dự án nhà ở thương mại đang bị “đắp chiếu” được tái khởi động, Quốc hội đã ban hành Nghị quyết số 171/2024/QH15 ngày 30/11/2024 về thí điểm thực hiện dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận chuyển quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất. Nghị quyết cho phép một số dự án nhà ở thương mại được xem xét phê duyệt đầu tư trên quỹ đất doanh nghiệp đang có hoặc quỹ đất do doanh nghiệp nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất. Các quỹ đất có thể là đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp không phải đất ở hoặc quỹ đất hỗn hợp. Quốc hội yêu cầu sơ kết việc thực hiện Nghị quyết vào năm 2028 và tổng kết vào năm 2030 để Quốc hội xem xét có thể “luật hóa” hay “không luật hóa” hoặc “rút ngắn” hay “kéo dài” thời gian thực hiện thí điểm.
Về tác động của Nghị quyết số 171/2024/QH15, Savills Việt Nam đánh giá Nghị quyết đã mở lại lộ trình pháp lý cho một số quỹ đất đang đình trệ và tạo thêm cơ hội hình thành dự án mới. Nếu các quỹ đất thí điểm được chuyển hóa thành dự án, thị trường có thể có thêm sản phẩm tại nhiều khu vực và phân khúc khác nhau. Đây là tiền đề để người mua có thêm lựa chọn, thay vì nguồn cung tiếp tục tập trung chủ yếu ở nhóm giá cao hoặc tại một số khu vực nhất định như hiện tại. Vì vậy, hiệu quả của Nghị quyết không nên chỉ được đo bằng số khu đất được đưa vào danh mục, mà cần được đo bằng số lượng dự án hoàn tất toàn bộ quy trình phê duyệt, số sản phẩm số lượng nhà ở thực sự mở bán, và mức độ đa dạng của nguồn cung mà thị trường nhận được.
KHOẢNG 30% SỐ HỒ SƠ ĐĂNG KÝ ĐƯỢC THÔNG QUA
Thực tế, sau gần 2 năm thực hiện Nghị quyết số 171, tổng số hồ sơ đăng ký dự án thí điểm được chấp thuận vẫn còn hạn chế. Báo cáo số 3686 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết tính đến ngày 16/4/2026, trong số 2.750 hồ sơ đăng ký dự án thí điểm, mới có 742 khu đất được chấp thuận thực hiện dự án thí điểm (chiếm khoảng 30%) với tổng diện tích 5.686 ha, bao gồm 265 dự án thực hiện theo hình thức nhà đầu tư đang có quyền sử dụng đất và 470 dự án thực hiện theo hình thức nhà đầu tư thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất.
Tại nhiều địa phương, chỉ có một, thậm chí là không dự án nào được thông qua: Hải Phòng thông qua 1/59 dự án; Đà Nẵng 1/21 dự án, An Giang 0/73 dự án… Ngay cả những địa phương đạt kết quả cao thì vẫn còn khoảng cách lớn giữa danh mục dự án đăng ký và dự án hoàn thiện pháp lý, được đưa vào triển khai.
Tại TP.Hồ Chí Minh có 361/974 khu đất đã được phê duyệt đăng ký thí điểm nhưng mới có hơn 30 dự án được chấp thuận chủ trương đầu tư. Lý giải về điều này, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.Hồ Chí Minh (HOREA), cho biết: thực hiện Nghị quyết 171, một số địa phương đã thành lập “Tổ công tác” để thực hiện “rà soát, đánh giá các điều kiện, tiêu chí các khu đất để thực hiện dự án thí điểm”, điển hình là Ủy ban Nhân dân (UBND) TP.Hồ Chí Minh đã quyết định thành lập “Tổ công tác 1338”.
Quy trình để dự án được triển khai theo Nghị quyết trải qua nhiều công đoạn và vẫn còn bất cập. Với TP.Hồ Chí Minh, doanh nghiệp phải đăng ký theo Khoản 2 Điều 4 Nghị định số 75/2024/NĐ-CP và gửi hồ sơ đăng ký đến Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố để được rà soát và phải được sự đồng thuận bằng văn bản của tất cả các thành viên “Tổ công tác 1338” thì mới được trình lên UBND Thành phố xem xét để trình Hội đồng Nhân dân (HĐND) Thành phố quyết định Danh mục khu đất dự kiến thực hiện dự án thí điểm theo Nghị quyết số 171/2024/QH15. Do mỗi năm chỉ trình HĐND Thành phố 2-3 đợt nên chưa giải quyết kịp thời các hồ sơ đăng ký thực hiện dự án thí điểm của các doanh nghiệp.
Còn tại Hà Nội, báo cáo tại phiên họp HĐND Thành phố mới đây, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Bùi Duy Cường cho biết: HĐND Thành phố đã ban hành 2 Nghị quyết thông qua danh mục 298 khu đất dự kiến thực hiện thí điểm dự án nhà ở thương mại thông qua thỏa thuận về nhận quyền sử dụng đất hoặc đang có quyền sử dụng đất trên địa bàn Thành phố với tổng diện tích 1.530,4ha. Đến nay, có 67 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư, đồng thời chấp thuận nhà đầu tư hoặc điều chỉnh chủ trương đầu tư để thực hiện dự án; 51 dự án đang thực hiện thủ tục đầu tư; 163 khu đất/dự án đang triển khai cần tiếp tục đôn đốc thực hiện.
UBND Thành phố đã được giao đánh giá tổng thể kết quả, hiệu quả triển khai các dự án thí điểm trên thực tế, mức độ đáp ứng mục tiêu chính sách, tiến độ thực hiện, những rủi ro và hạn chế phát sinh; tập trung tháo gỡ, giải quyết các khó khăn, vướng mắc, đặc biệt là những nội dung liên quan đến việc thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất.
Cùng với đó, tăng cường thanh tra, kiểm tra đối với các dự án có nguy cơ vi phạm, nhất là dự án có điều chỉnh quy hoạch, dự án có nguồn gốc đất, giao dịch tài sản gắn liền với đất phức tạp, dự án chậm triển khai hoặc có dấu hiệu lợi ích nhóm; kịp thời xử lý các vi phạm (nếu có), không để xảy ra thất thoát, lãng phí, tiêu cực, khiếu nại phức tạp gây mất trật tự xã hội; thực hiện nghiêm chế độ báo cáo theo quy định.
Trên cơ sở kết quả rà soát, tại kỳ họp vừa qua, HĐND TP.Hà Nội đã đưa ra khỏi danh sách 14 trường hợp không đảm bảo pháp lý.
Bàn về quá trình triển khai Nghị quyết, nhiều chuyên gia nhận định cùng với các công đoạn thực hiện kéo dài, cơ chế thí điểm này còn chỉ được áp dụng với tỷ lệ không vượt quá 30% diện tích đất ở tăng thêm trong kỳ quy hoạch so với hiện trạng sử dụng đất. Việc đặt “hạn ngạch” nhằm đảm bảo hiệu quả thi hành các chính sách của Luật Đất đai 2024 nhưng cũng dễ tiềm ẩn cơ chế xin – cho, phát sinh tiêu cực và khiến khâu kiểm soát trở nên rất phức tạp do quá trình triển khai các dự án phải thường xuyên, liên tục, song rất khó xác định được tỷ lệ 30% số dự án phải đáp ứng ở thời điểm nào, bởi khi có nguồn cung mới ra thị trường thì tỷ lệ này lại biến động.
TRỌNG TÂM LÀ CHUYỂN HÓA CÁC KHU ĐẤT TRONG DANH MỤC THÀNH DỰ ÁN TRIỂN KHAI THỰC
Cũng bởi có “hạn mức” nên cơ hội của các doanh nghiệp cũng bị hạn chế, có thể khi trình hồ sơ chấp thuận chủ trương đầu tư, dự án lại “không qua” do số lượng dự án được chấp thuận trước đó đã đủ hạn mức 30%. Đồng thời, còn có nhiều dự án không đáp ứng yêu cầu đưa vào Danh mục khu đất dự kiến thực hiện dự án thí điểm do chưa phù hợp quy hoạch, hồ sơ pháp lý đất đai chưa hoàn thiện hoặc thiếu cơ sở thẩm định hoặc vướng nguồn gốc đất, chuyển mục đích sử dụng, nghĩa vụ tài chính hoặc chưa đáp ứng định hướng phát triển nhà ở của địa phương, chưa đủ điều kiện hoặc phải được rà soát lại về pháp lý sử dụng đất, quy hoạch. Khi rơi vào những trường hợp trên, dự án tiếp tục bị ách tắc.
“Điều này không phủ nhận ý nghĩa của cơ chế thí điểm, mà cho thấy trọng tâm tiếp theo phải là khả năng chuyển các khu đất trong danh mục thành dự án có thể triển khai”, TS.Sử Ngọc Khương, Giám đốc cấp cao Bộ phận Đầu tư của Savills Việt Nam, nhận định.
Cũng theo ông Khương, để cơ chế thí điểm phát huy hiệu quả, quy trình thực hiện cần rõ ràng, có tính liên tục và đủ khả năng dự báo. Các bước từ công bố, đăng ký và thẩm định danh mục đến hoàn thiện quyền sử dụng đất, chấp thuận đầu tư và triển khai xây dựng cần được thực hiện thống nhất. Nếu thời gian xử lý tại từng bước vẫn kéo dài hoặc cách áp dụng chưa đồng bộ, quy mô quỹ đất được đưa vào danh mục có thể lớn nhưng khả năng chuyển hóa thành dự án và nguồn cung thực tế vẫn sẽ bị hạn chế.
Không ít ý kiến cũng cho rằng khi quá trình xử lý thủ tục pháp lý càng kéo dài, gánh nặng chi phí vốn của doanh nghiệp càng lớn. Từ đó, không chỉ ảnh hưởng đến doanh nghiệp, mà cuối cùng còn có thể làm tăng giá thành nhà ở bán ra cho người mua. Để “tháo gỡ” khó khăn, vướng mắc cho các dự án nhà ở thương mại, giảm bớt thủ tục hành chính, chi phí tuân thủ và để thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển an toàn, lành mạnh, bền vững, ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch HOREA, kiến nghị cần “luật hóa” Nghị quyết số 171/2024/QH15 vào dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Bởi quá trình triển khai Nghị quyết đã chứng minh được tính đúng đắn, phù hợp với thực tiễn, góp phần giải phóng nguồn lực đất đai, tăng thêm nguồn thu ngân sách nhà nước và có thêm nguồn cung nhà ở thương mại cho thị trường bất động sản.
“Chỉ với 742 khu đất được thông qua thí điểm đã có diện tích 5.686 ha nên có thể nội suy với 2.750 hồ sơ đăng ký dự án thí điểm trên cả nước, có thể sử dụng trên dưới 20.000 ha đất và nếu ước tổng mức đầu tư bình quân mỗi ha là 300-500 tỷ đồng thì ước tính tổng giá trị đầu tư khoảng 6-10 triệu tỷ đồng. Nếu các dự án đều được “cởi trói” thì sẽ góp phần khơi thông nguồn lực đất đai, với hàng triệu tỷ đồng bị “đắp chiếu, lãng phí”, tháo gỡ khó khăn cho hàng trăm doanh nghiệp trong cả nước, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số”, ông Lê Hoàng Châu phân tích.
Hơn nữa, theo ông Châu, “luật hóa” Nghị quyết số 171 cũng là “thể chế hóa” Nghị quyết số 21-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Trong đó, yêu cầu “Quy định rõ các trường hợp giao đất, cho thuê đất phải đấu giá, đấu thầu và không qua đấu giá, đấu thầu; trường hợp nhà đầu tư tự thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất. Mỗi phương thức phải có điều kiện, tiêu chí, trình tự, trách nhiệm và cơ chế giám sát rõ ràng, minh bạch, bảo đảm cải cách thủ tục hành chính, tạo thuận lợi cho các hoạt động đầu tư, kinh doanh và phòng, chống lãng phí, tiêu cực, lợi ích nhóm...”.
Chủ tịch HOREA lo ngại nếu đợi đến sau khi sơ kết vào năm 2028 hoặc tổng kết vào năm 2030 và nếu được Quốc hội xem xét cho phép “luật hóa” Nghị quyết số 171/2024/QH15 vào Luật Đất đai thì lại phải sửa Luật Đất đai (có thể được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 2 vào cuối tháng 11/2026). Điều này sẽ không phù hợp với chủ trương của cấp có thẩm quyền yêu cầu luật phải có tính “ổn định, lâu dài”.
Nội dung bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 46-2026 phát hành ngày 16/11/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:
Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-46-2026.html



