Khơi thông nguồn lực đất đai đóng góp lớn cho tăng trưởng hai con số

Ông Nguyễn Thanh Phong, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang và Chánh án TAND tỉnh An Giang Thái Rết đồng chủ trì hội nghị.

Dự hội nghị có ông Lê Thanh Phong - Thẩm phán TANDTC, đại diện Thường trực Tỉnh ủy, Ban Nội chính Tỉnh ủy; HĐND; VKSND cùng lãnh đạo các sở, ban, ngành, địa phương, Thẩm phán TAND hai cấp tỉnh An Giang.

Khơi thông nguồn lực đất đai đóng góp lớn cho tăng trưởng hai con số

Hội nghị còn có sự tham dự của đại diện các doanh nghiệp, nhà đầu tư có dự án đầu tư lớn tại tỉnh An Giang như: Tập đoàn Sun Group; Tập đoàn Vingroup; Tập đoàn BIM Group; Tập đoàn CEO Group; Tập đoàn Tân Á Đại Thành; Công ty Cổ phần Tập đoàn CIC; Công ty Cổ phần Đầu tư Phú Cường Kiên Giang.

Nhận diện các điểm nghẽn

Phát biểu tại hội nghị, ông Lê Thanh Phong - Thẩm phán TANDTC nhấn mạnh, với chức năng hiến định là cơ quan xét xử, thực hiện quyền tư pháp, TAND giữ vai trò then chốt bảo đảm quyền tài sản hợp pháp của người dân, doanh nghiệp và kiểm soát tính hợp pháp về đất đai.

Hiệu quả xét xử án liên quan đến tranh chấp đất đai nhằm bảo vệ công lý, công bằng xã hội, khơi thông, phát huy và sử dụng hiệu quả các nguồn lực đất đai góp phần vào sự tăng trưởng tại địa phương.

Ông Lê Thanh Phong -Thẩm phán TANDTC phát biểu

Đồng quan điểm trên, Chánh án TAND tỉnh An Giang Thái Rết khẳng định, đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, không những là yếu tố cấu thành chủ quyền lãnh thổ, chủ quyền kinh tế và quốc phòng, an ninh quốc gia; mà còn là tư liệu sản xuất đặc biệt, nguồn lực quan trọng cho phát triển đất nước.

Chánh án TAND tỉnh An Giang cho biết, sau khi hợp nhất đơn vị hành chính, tỉnh An Giang trở thành địa phương có diện tích, dân số thuộc nhóm lớn nhất vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

Quy mô, tốc độ phát triển kinh tế đặt áp lực lớn lên nguồn lực đất đai: các dự án gắn với thu hồi đất, giao đất tăng nhanh trong khi hồ sơ địa chính giữa các địa phương trước sáp nhập chưa đồng bộ, giá đất biến động, nguồn gốc sử dụng đất trải qua nhiều thời kỳ pháp luật đất đai – là một trong những nguyên nhân sâu xa khiến tranh chấp, khiếu kiện đất đai chiếm tỷ trọng lớn, phức tạp trong cơ cấu án của TAND hai cấp tỉnh An Giang, nhất là khiếu kiện về thu hồi đất, bồi thường, tái định cư và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Chánh án TAND tỉnh An Giang Thái Rết phát biểu

Thực tiễn cho thấy nguồn lực đất đai thường bị “nghẽn” bởi ba nhóm rào cản đó là: tranh chấp quyền sử dụng đất giữa các chủ thể (ranh giới, thừa kế, hợp đồng chuyển nhượng, thế chấp...); sai phạm, khiếu kiện trong thu hồi, bồi thường, tái định cư, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất khiến quyền của người sử dụng đất không được xác lập ổn định; mâu thuẫn, chồng chéo giữa pháp luật đất đai với các lĩnh vực liên quan.

Là địa bàn trọng điểm trong thu hút dự án đầu tư, Chánh án TAND khu vực 2 – An Giang Phạm Thị Kim Thoa cho biết, Phú Quốc đang bước vào giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt, với yêu cầu đẩy nhanh đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị, giải phóng mặt bằng và triển khai các công trình phục vụ tuần lễ Cấp cao APEC 2027. Đây là nhiệm vụ chính trị quan trọng, đòi hỏi tiến độ rất cao.

Chánh án TAND khu vực 2 – An Giang Phạm Thị Kim Thoa trình bày tham luận

“Từ thực tiễn xét xử, TAND khu vực 2 nhận thấy nhiều vụ án hành chính không chỉ bắt nguồn từ quyết định thu hồi đất, bồi thường hay cưỡng chế tại thời điểm hiện tại, mà bắt nguồn từ những vấn đề tích tụ nhiều năm: như nguồn gốc đất phức tạp;

Đất chuyển nhượng bằng giấy tay; biến động người sử dụng nhưng chưa được đăng ký hay khai báo với chính quyền địa phương; hồ sơ địa chính qua các thời kỳ nhiều khi bị thất lạc; đất nông nghiệp vẫn có nhà ở, công trình xây dựng;

Đất liên quan đến rừng, đất Nhà nước quản lý nhưng đã có hộ dân sinh sống lâu năm trên đất. Khi Nhà nước thu hồi đất, những tồn tại đó cùng lúc trở thành khiếu nại, khiếu kiện, đòi hỏi mỗi Thẩm phán phải cân nhắc kỹ càng trước khi quyết định”, Chánh án TAND khu vực 2 – An Giang Phạm Thị Kim Thoa nêu khó khăn.

Ông Nguyễn Quang Minh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Phú Cường trình bày tham luận

Dưới góc nhìn của nhà đầu tư, ông Nguyễn Quang Minh, Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Tập đoàn Phú Cường cho rằng, thực tiễn cho thấy, đối với dự án đô thị có lịch sử pháp lý kéo dài, phân kỳ qua các giai đoạn, việc hoàn thiện các thủ tục về đất đai, chuyển mục đích sử dụng đất, xác định nghĩa vụ tài chính và các thủ tục có liên quan thường rất nhiều thời gian.

Mỗi mét vuông đất chưa được đưa vào khai thác không chỉ làm mất cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp mà còn làm ảnh hưởng đến việc khai thác nguồn lực kìm hãm sự phát triển của địa phương.

Tháo gỡ điểm nghẽn như thế nào?

Để khắc phục triệt để các điểm nghẽn nêu trên, Chánh tòa Dân sự TAND tỉnh An Giang Lê Quang Tấn kiến nghị, UBND tỉnh và các sở, ngành hữu quan cùng thống nhất thiết lập cơ chế “Tham vấn nhanh” và chia sẻ dữ liệu số đất đai; minh bạch hóa công tác định giá đất trong tố tụng; nâng cao kỷ luật hành chính trong việc cung cấp chứng cứ cho Tòa án;

Đẩy mạnh mô hình hòa giải, đối thoại gắn với sự tham gia trực tiếp của đại diện chính quyền cơ sở trong các buổi đối thoại, hòa giải tại Tòa án.

Chánh tòa Dân sự TAND tỉnh An Giang Lê Quang Tấn trình bày tham luận

Đồng thời kiến nghị, UBND tỉnh An Giang sớm sửa đổi Điều 9 tại Quyết định số 28/2024/QĐ-UBND ngày 9/10/2024 của UBND Kiên Giang theo hướng ban hành một quyết định chung quy định hạn mức sử dụng đất; điều kiện, diện tích tối thiểu của việc tách thửa đất, hợp thửa đất trên đại bàn tỉnh An Giang và quyết định giá cây trồng, vật nuôi chung để áp dụng thống nhất trong toàn tỉnh An Giang.

Chánh án TAND khu vực 2 – An Giang Phạm Thị Kim Thoa cho rằng, để các vụ án hành chính khiếu kiện về đất đai được giải quyết đúng thời hạn luật định, rất mong người bị kiện có ý kiến bằng văn bản trong 15 ngày kể từ khi nhận thông báo thụ lý, cung cấp đầy đủ tài liệu liên quan, và cử người có thẩm quyền tham gia đầy đủ các phiên đối thoại, phiên tòa, tránh ủy quyền rồi vắng mặt.

Khi ban hành quyết định hành chính, cần xem xét kỹ về nguồn gốc và quá trình sử dụng đất của người dân; thực hiện đúng trình tự, thủ tục hoàn tất thông báo thu hồi đất, phê duyệt phương án bồi thường trước khi ban hành quyết định thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất để hạn chế phát sinh khiếu nại, khởi kiện.

Tăng cường công tác quản lý về đất đai tại địa phương và nhanh chóng cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho người dân khi đủ điều kiện, chỉ khi dân có giấy đất rõ ràng thì khi nhà nước thu hồi cũng sẽ rõ ràng, cụ thể đúng chủ sử dụng giảm khiếu nại, khiếu kiện.

“Để hạn chế phát sinh khiếu kiện, chính quyền địa phương có thể phối hợp trao đổi với Tòa án ngay từ khâu xây dựng phương án, trình tự thu hồi đất trong những trường hợp đất có nguồn gốc phức tạp. Sự phối hợp sớm này giúp tăng cường sự đồng thuận cao trong Nhân dân bảo đảm tiến độ dự án vào sự phát triển của địa phương. Đồng thời kiến nghị Tòa án cấp trên mở các lớp tập huấn kỹ năng giải quyết án hành chính để bảo đảm tính thống nhất quan điểm khi giải quyết án hành chính”, Chánh án TAND khu vực 2 – An Giang Phạm Thị Kim Thoa kiến nghị.

Ông Trần Công Lập, Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh An Giang phát biểu

Theo ông Trần Công Lập - Phó Giám đốc Sở Tư pháp tỉnh An Giang, muốn khơi thông nguồn lực đất đai trước hết phải khơi thông những điểm nghẽn về pháp lý và tổ chức thực hiện pháp luật. Để thực hiện mục tiêu này, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm:

Nâng cao trách nhiệm của cơ quan, người có thẩm quyền trong việc chấp hành bản án, quyết định của Tòa án; chủ động rà soát, phân loại từng vụ việc, xác định rõ trách nhiệm, tiến độ và thời hạn thực hiện.

Tăng cường phối hợp giữa Tòa án, Viện kiểm sát, cơ quan Thi hành án dân sự, cơ quan tư pháp, cơ quan quản lý đất đai, cơ quan tài chính và chính quyền địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, nhất là đối với các vụ việc liên quan đến bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và nguồn kinh phí.

Nâng cao chất lượng tham gia tố tụng của cơ quan hành chính ngay từ đầu, bảo đảm cung cấp đầy đủ hồ sơ, tài liệu, chứng cứ để bản án được ban hành rõ ràng, có tính khả thi và thuận lợi cho việc thi hành.

Tăng cường theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thi hành án hành chính; kịp thời báo cáo, kiến nghị cấp có thẩm quyền giải quyết những vấn đề vượt thẩm quyền, đồng thời nâng cao năng lực của đội ngũ tham mưu thi hành án hành chính.

Qua đó, mỗi bản án được thi hành dứt điểm không chỉ khôi phục quyền và lợi ích hợp pháp của người dân mà còn góp phần tháo gỡ một điểm nghẽn trong quản lý đất đai, ổn định quan hệ pháp lý và đưa nguồn lực đất đai trở lại phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thanh Phong phát biểu chỉ đạo

Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang Nguyễn Thanh Phong nhấn mạnh, đất đai là nguồn lực đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, có ý nghĩa trực tiếp đối với thu hút đầu tư, phát triển hạ tầng, đô thị, du lịch, công nghiệp, dịch vụ và nâng cao đời sống Nhân dân.

Trong giai đoạn phát triển mới sau sáp nhập tỉnh, An Giang xác định khơi thông nguồn lực đất đai là một trong những nhiệm vụ rất quan trọng, nhằm tháo gỡ điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, tạo động lực mới cho tăng trưởng và góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của tỉnh.

Thực tiễn cho thấy, công tác quản lý, sử dụng và tổ chức thực hiện pháp luật về đất đai vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc, nhất là trong thu hồi đất; bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; xử lý vi phạm hành chính; thực hiện quyết định hành chính, bản án hành chính và giải quyết khiếu nại, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp.

Một số vụ việc kéo dài, phát sinh khiếu kiện tại Tòa án, đặt ra yêu cầu nâng cao hơn nữa chất lượng tham mưu, ban hành và tổ chức thực hiện các quyết định hành chính về đất đai.

Quang cảnh hội nghị

Để tháo gỡ các điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực đất đai, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Nguyễn Thanh Phong mong muốn, thông qua thực tiễn xét xử, Tòa án giúp cơ quan quản lý nhà nước nhận diện những hạn chế, bất cập trong ban hành và tổ chức thực hiện quyết định hành chính, từ đó rà soát, chấn chỉnh và nâng cao chất lượng tham mưu, thực thi pháp luật.

Đối với các cơ quan hành chính, sở, ban, ngành và địa phương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh An Giang đề nghị các đơn vị xem mỗi vụ án hành chính, mỗi phản ánh, kiến nghị của người dân và doanh nghiệp là một nguồn thông tin để rà soát lại quy trình, nhận diện những vấn đề có tính chất phổ biến, chủ động khắc phục và phòng ngừa phát sinh các vụ việc tương tự.

Trong đó cơ quan thi hành án cũng thấy được sự mong mỏi của người được thi hành án, với số tiền chưa được thi hành án còn rất lớn.

Đối với doanh nghiệp và nhà đầu tư, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh mong muốn đại diện các doanh nghiệp thẳng thắn phản ánh những khó khăn, vướng mắc thực tế trong quá trình triển khai dự án, nhất là về đất đai, giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ và thủ tục hành chính; qua đó giúp UBND tỉnh có thêm thông tin để kịp thời xem xét, tháo gỡ nhanh chóng, kịp thời, theo đúng quy định.