Khơi thông nguồn lực đất đai, tạo dư địa tăng trưởng

Với tiềm năng nguồn thu ước khoảng 1,5 triệu tỷ đồng, đất đai được xác định là một trong những nguồn lực quan trọng để mở rộng không gian phát triển, tạo dư địa mới cho mục tiêu tăng trưởng hai con số của Thủ đô.

Đất đai là một trong những nguồn lực quan trọng để mở rộng không gian phát triển và tạo động lực tăng trưởng của Thủ đô. Ảnh: Nguyễn Quang

Nhìn đúng giá trị đất đai

Kết quả rà soát mới đây của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội cho thấy, thành phố đã xác định khoảng 19.325ha quỹ đất có khả năng khai thác, làm cơ sở bố trí các chức năng sử dụng đất và triển khai các nhiệm vụ, dự án trọng điểm theo quy hoạch. Trong số này, khoảng 7.501ha đã sơ bộ xác định được ranh giới, có thể khai thác theo quy hoạch.

Ngoài ra, thành phố có 452 khu đất đấu giá quyền sử dụng đất, với diện tích khoảng 695ha; 107 dự án thu hồi đất để đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, tổng diện tích khoảng 2.977ha; 66 cơ sở thuộc diện di dời, với diện tích khoảng 197ha; 250 dự án ngoài ngân sách chậm triển khai, diện tích khoảng 7.013ha và 1.675 điểm đất thuê, diện tích khoảng 942ha. Đến tháng 9-2026, các quỹ đất được rà soát, cập nhật tăng thêm khoảng 4.218ha, trong đó khoảng 4.214ha thuộc 97 dự án được bổ sung vào nhóm quỹ đất thu hồi để đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư.

Những con số trên cho thấy, Hà Nội đang có dư địa phát triển rất lớn từ nguồn lực đất đai. Tuy nhiên, khai thác đất đai không thể chỉ được nhìn dưới góc độ tăng thu ngân sách. Giá trị của quỹ đất cần được đặt trong tổng thể Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm, gắn với phát triển hạ tầng, tổ chức lại không gian đô thị và hình thành các cực tăng trưởng mới. Bởi vậy, nguyên tắc thành phố đặt ra là sử dụng đất tiết kiệm, hiệu quả, đúng mục đích, tránh thất thoát; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế với quốc phòng, an ninh, bảo vệ môi trường, bảo tồn văn hóa và bảo đảm an sinh xã hội. Qua đó, nguồn lực đất đai không chỉ được khai thác để tạo nguồn thu, mà còn trở thành động lực mở rộng không gian phát triển, nâng cao chất lượng đô thị và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của Thủ đô.

Chuyển đất đai thành động lực tăng trưởng

Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội thông tin, với khoảng 19.325ha đất có khả năng khai thác, tổng nguồn thu từ tiền sử dụng đất, tiền thuê đất ước khoảng 1,5 triệu tỷ đồng. Riêng giai đoạn 2026-2030, tổng nguồn thu từ đất dự kiến khoảng 800 nghìn tỷ đồng. Năm 2026, nguồn thu từ đất dự kiến đạt khoảng 160 nghìn tỷ đồng. Trong đó, 78.391 tỷ đồng tiền sử dụng đất, tiền thuê đất đã thu; 19.979 tỷ đồng cơ quan Thuế đã ban hành thông báo; 10.725 tỷ đồng đã có hồ sơ trình Hội đồng thẩm định thành phố; khoảng 20.000 tỷ đồng dự kiến thu từ các hồ sơ tư vấn xác định giá đất đang thực hiện và khoảng 31.000 tỷ đồng dự kiến thu từ các dự án được giao trong năm.

Một khu đất đấu giá tại xã Thư Lâm. Ảnh: Đỗ Tâm

Theo phương án được xây dựng, thành phố ưu tiên khai thác các khu đất đã hoàn thành giải phóng mặt bằng, có khả năng triển khai nhanh, đủ điều kiện đấu giá hoặc lựa chọn nhà đầu tư. Tiếp đó là quỹ đất tại khu vực phụ cận các tuyến đường mới mở, nhất là đường vành đai, các trục hướng tâm và tuyến giao thông lớn. Cách làm này tạo mối liên kết giữa đất đai và hạ tầng: Khi hạ tầng được đầu tư, giá trị và khả năng khai thác của đất được nâng lên; ngược lại, nguồn lực từ đất có thể góp phần tạo vốn cho đầu tư phát triển hạ tầng. Nếu được tổ chức đồng bộ, đây sẽ là một trong những cơ chế quan trọng để mở rộng không gian tăng trưởng của Thủ đô.

Năm 2026 cho thấy quá trình đưa quỹ đất vào khai thác đang được đẩy nhanh. Thành phố dự kiến đưa khoảng 5.336ha vào khai thác, sử dụng để tạo nguồn thu. Trong đó, khoảng 2.446ha thuộc các nhóm quỹ đất đã được rà soát và khoảng 2.890ha được khai thác từ quỹ đất nông nghiệp khác. Trong 6 tháng đầu năm 2026, Hà Nội tổ chức đấu giá quyền sử dụng đất tại 50 dự án, khu đất, với tổng diện tích đưa ra đấu giá khoảng 13,4ha, thu thực tế khoảng 10.260 tỷ đồng. Cùng với khai thác, thành phố cũng tập trung xử lý những quỹ đất chậm đưa vào sử dụng. Khoảng 7.013ha thuộc 250 dự án ngoài ngân sách chậm triển khai là nguồn lực đáng kể cần được rà soát, phân loại và tháo gỡ theo quy định.

Giai đoạn 2026-2030, Hà Nội dự kiến chuyển khoảng 15.000ha đất nông nghiệp sang đất phi nông nghiệp để đáp ứng yêu cầu phát triển hạ tầng, giao thông, đô thị, thương mại, dịch vụ và các dự án trọng điểm. Theo phương án, tỷ lệ đất phi nông nghiệp tăng từ 41% lên 46%. Quá trình chuyển đổi được kiểm soát chặt chẽ theo quy hoạch. Phần đất chưa sử dụng cho các mục tiêu phát triển trước mắt sẽ được cân nhắc bố trí cho rừng, cây xanh, giảm ô nhiễm môi trường, an sinh xã hội và các quỹ đất dự trữ có giá trị gia tăng lớn.

Về dài hạn, trong giai đoạn 2030-2045 và những năm tiếp theo, cơ cấu sử dụng đất của thành phố dự kiến tiếp tục có sự chuyển dịch, với 134.500ha đất nông nghiệp, chiếm 40%; 201.848ha đất phi nông nghiệp, chiếm 60%. Đây là quá trình chuyển đổi không gian phát triển quy mô lớn, đòi hỏi được triển khai đồng bộ, thống nhất với Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm.

Mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu Hà Nội phải huy động và sử dụng hiệu quả mọi nguồn lực. Trong đó, đất đai không chỉ là nguồn thu mà còn là dư địa hình thành những không gian phát triển mới. Để biến tiềm năng thành động lực thực tế, Hà Nội cần tiếp tục hoàn thiện quy hoạch, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, tổ chức đấu giá, đấu thầu công khai, minh bạch và kiểm soát chặt chẽ việc sử dụng đất sau khi được giao.

Khi đất đai được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển, nguồn lực này không chỉ tạo nguồn thu cho ngân sách mà còn có thể trở thành mắt xích quan trọng kết nối hạ tầng, đô thị và các ngành kinh tế mới, qua đó mở rộng không gian và tạo thêm động lực tăng trưởng cho Thủ đô.