Khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa Ðồng Nai

Chương trình Sử thi nghệ thuật Đồng Nai Hào khí phương Nam, Vươn mình cùng đất nước diễn ra tại quảng trường Long Hưng nhân Lễ công bố Nghị quyết của Quốc hội về việc thành lập thành phố Đồng Nai ngày 18-5-2026. Ảnh: Công Nghĩa

Việc khơi thông nguồn lực đầu tư, tạo cơ chế thuận lợi cho phát triển văn hóa được kỳ vọng mở ra những dư địa mới, góp phần xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh, giàu bản sắc, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân trong giai đoạn mới.

Bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hàng năm cho văn hóa

Cùng với phát triển kinh tế, nhiều năm nay, Đồng Nai luôn quan tâm đầu tư cho lĩnh vực văn hóa. Đã có nhiều di tích được trùng tu, tôn tạo; hệ thống thiết chế văn hóa được đầu tư đồng bộ; hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, phong trào xây dựng đời sống văn hóa cơ sở được triển khai, lan tỏa sâu rộng... Tất cả góp phần nâng cao đời sống tinh thần của người dân, giữ gìn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống.

Đặc biệt, trong kế hoạch hành động của Ban Thường vụ Thành ủy thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trên địa bàn thành phố Đồng Nai đã xác định mục tiêu cụ thể, đến năm 2030, bảo đảm nguồn lực tương xứng cho phát triển văn hóa. Bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách hàng năm cho văn hóa và tăng dần theo yêu cầu thực tiễn. Đồng thời kêu gọi đầu tư xã hội hóa, đầu tư tư nhân cho lĩnh vực văn hóa. Đến năm 2045, phấn đấu doanh thu của các dịch vụ văn hóa, du lịch đóng góp khoảng 3% GRDP.

Trên lĩnh vực di sản, từ tháng 7-2025 đến nay, nhiều di tích trên địa bàn thành phố đang được lập hồ sơ, đề xuất chủ trương tu bổ, tôn tạo. Cụ thể như: tu sửa cấp thiết một số miệng hầm và giao thông hào tại Di tích Địa đạo Suối Linh (xã Trị An); tu bổ, tôn tạo khu mộ Nguyễn Hữu Cảnh thuộc di tích Đền thờ và mộ Nguyễn Hữu Cảnh (phường Trấn Biên), Bồn xăng kho nhiên liệu VK98 (thuộc đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh) ở xã Lộc Quang, thác Voi (xã Thọ Sơn), Địa điểm thành lập Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng ở Phú Riềng (xã Thuận Lợi), núi Bà Rá - Thác Mơ (phường Phước Long)...

Từ ngày 30-4-2026, Đồng Nai chính thức trở thành thành phố, mở đầu cho một giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn, quy mô và yêu cầu cao hơn. Theo Thạc sĩ Trần Quang Toại, Chủ tịch Hội Khoa học lịch sử thành phố Đồng Nai, để đáp ứng tốc độ tăng trưởng, việc xây dựng một cơ chế quản trị mới thay thế mô hình cũ là điều tất yếu. Trong đó, ngành văn hóa cần thực hiện tốt khâu phân loại và định hướng đầu tư vào các nhóm cụ thể như: di sản sông Đồng Nai (gắn với lịch sử mở cõi); di sản công nghiệp và hệ thống các di sản lịch sử kháng chiến cách mạng - những “địa chỉ đỏ” giáo dục thế hệ trẻ.

Ngoài việc huy động các nguồn lực bảo tồn, phát huy giá trị di sản, các xã, phường trên địa bàn thành phố Đồng Nai còn đẩy mạnh đầu tư, nâng cấp hệ thống thiết chế văn hóa. Tại phường Bình Long, hệ thống thiết chế văn hóa - thể thao được đầu tư mạnh mẽ. Trong đó, phường có 30 nhà văn hóa khu phố, trung tâm văn hóa thể thao - học tập cộng đồng, 2 khu vui chơi thiếu nhi, 3 hồ bơi, phòng gym, sân tennis, thư viện với hơn 8,5 ngàn đầu sách và 66 cụm truyền thanh thông minh. Các không gian này trở thành nơi giao lưu, rèn luyện thể thao, góp phần giảm tệ nạn xã hội.

Theo Chủ tịch UBND phường Trảng Bom Lê Ngọc Tiên, thời gian qua, địa phương thực hiện tốt công tác huy động doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân tham gia đầu tư cho hoạt động văn hóa. Nổi bật là vận động Tập đoàn Nike ủng hộ xây dựng sân tập thể thao đa năng tại ấp Đoàn Kết trị giá trên 1 tỷ đồng; vận động xã hội hóa sân bóng đá mini tại ấp 4 trị giá trên 800 triệu đồng... Qua đó, tạo điều kiện để địa phương tổ chức tốt các hoạt động văn hóa, thể thao phục vụ nhân dân.

Để văn hóa trở thành nguồn lực phát triển

Trong bối cảnh mới, phát triển văn hóa không chỉ là nhiệm vụ của ngành văn hóa mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Bên cạnh hoàn thiện chính sách, Đồng Nai xác định việc huy động các nguồn lực xã hội là giải pháp then chốt để tạo đột phá cho lĩnh vực văn hóa.

Theo định hướng của thành phố, nhiều mô hình kinh tế văn hóa mới sẽ được nghiên cứu và phát triển trên cơ sở khai thác lợi thế về di sản, du lịch, dịch vụ, đô thị và không gian số. Các dự án văn hóa trọng điểm, tổ hợp văn hóa - giải trí quy mô lớn sẽ từng bước được hình thành, góp phần xây dựng hệ sinh thái kinh tế văn hóa có sức lan tỏa. Đặc biệt, thành phố khuyến khích đầu tư xây dựng cơ sở đào tạo, thiết chế văn hóa tại các vùng khó khăn, vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số; ưu tiên phát triển các ngành công nghiệp văn hóa.

PGS.TS Huỳnh Văn Tới, thành viên Hội đồng Trường đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh nhận định: Công nghiệp văn hóa phát triển dựa trên các tài nguyên cốt lõi của con người: tài năng, sáng tạo, tri thức, năng lực đổi mới. Trong đó, lực lượng chủ lực tiên phong của công nghiệp văn hóa chính là giới trẻ có ưu thế làm chủ công nghệ, sáng tạo nội dung, kết nối toàn cầu, xây dựng sản phẩm văn hóa mới trên nền tảng số. Phát triển công nghiệp văn hóa không chỉ nhằm mục tiêu kinh tế mà còn nhằm xây dựng con người Việt Nam nói chung, Đồng Nai nói riêng phát huy bản sắc dân tộc và nâng cao sức mạnh mềm quốc gia trong kỷ nguyên số.

Một trong những hướng đi được kỳ vọng tạo bước đột phá là thúc đẩy hợp tác công - tư trong đầu tư, quản lý và khai thác các thiết chế văn hóa, thể thao. Sự đồng hành của doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân sẽ góp phần giảm áp lực cho ngân sách nhà nước; đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của các công trình văn hóa, thể thao.

Cùng với đó, thành phố Đồng Nai chú trọng xây dựng chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật và thể thao; tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ văn nghệ sĩ, nghệ nhân, cán bộ văn hóa các cấp; khuyến khích sáng tạo những tác phẩm có giá trị tư tưởng, nghệ thuật, góp phần khẳng định vị thế văn hóa Đồng Nai trong kỷ nguyên mới.

Nghệ nhân dân gian Lê Văn Lợi, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đờn ca tài tử thành phố Đồng Nai cho rằng: “Để các giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được lan tỏa, trở thành nguồn lực cho sự phát triển, cần thêm các chính sách hỗ trợ nghệ nhân, người làm công tác bảo tồn văn hóa. Đây là động lực quan trọng để các nghệ nhân, người thực hành di sản tiếp tục duy trì hoạt động, truyền dạy cho thế hệ trẻ hôm nay”.

Khơi thông nguồn lực văn hóa không chỉ là câu chuyện đầu tư cho các thiết chế hay công trình văn hóa mà còn là quá trình “đánh thức” những giá trị đã được bồi đắp qua 328 năm hình thành, phát triển vùng đất Đồng Nai. Với sự kết nối giữa bảo tồn và phát triển, giữa truyền thống và sáng tạo, Đồng Nai đã và đang hình thành một hệ sinh thái văn hóa năng động, góp phần xây dựng con người Đồng Nai phát triển toàn diện, thân thiện, nghĩa tình, văn minh, hiện đại.