Khơi thông nguồn lực từ mô hình hợp tác công - tư

Luật đã sát với thực tế

Có thể nói, việc điều chỉnh Luật PPP đã góp phần mở ra giai đoạn mới cho sự hợp tác giữa Nhà nước và tư nhân ở nhiều lĩnh vực khác nhau. Mục tiêu của Luật PPP 2025 là huy động nguồn lực ngoài ngân sách để phát triển hạ tầng, KH-CN và đổi mới sáng tạo, đồng thời giảm gánh nặng ngân sách Nhà nước.

Theo Phùng Đức Dũng, đại diện Cục Đường bộ Việt Nam (Bộ Xây dựng), cũng như đa số các quốc gia trên thế giới, nhất là các quốc gia đang phát triển, Việt Nam cũng đối mặt với thách thức giữa nhu cầu đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng rất lớn trong khi nguồn lực nhà nước hạn hẹp.

Vì vậy, việc áp dụng mô hình PPP nhằm huy động các nguồn lực ngoài ngân sách tham gia đầu tư phát triển hạ tầng giao thông được đánh giá là giải pháp phù hợp, đã và đang được áp dụng tại nhiều quốc gia.

Ảnh minh họa. Ảnh: ĐT

“Tương tự, tại Việt Nam, việc áp dụng PPP vào các công trình hạ tầng giao thông cũng chủ trương lớn đã được Đại hội Đảng thông qua tại các Văn kiện Đại hội lần thứ XI, XII và XIII”, ông Dũng nói.

Trước năm 2020, thời điểm Luật PPP ban hành, cả nước đã huy động gần 319.000 tỷ đồng đầu tư 140 dự án BOT giao thông. Sau khi luật ra đời, Bộ Xây dựng và các địa phương triển khai 16 dự án BOT với tổng mức đầu tư khoảng 440.000 tỷ đồng, trong đó vốn nhà đầu tư chiếm 230.000 tỷ đồng, vốn Nhà nước tham gia khoảng 210.000 tỷ đồng.

Theo ước tính sơ bộ, để tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh quốc gia, nhu cầu vốn đầu tư kết cấu hạ tầng giao thông giai đoạn 2026-2030 rất lớn, ước tính gần 3 triệu tỷ đồng, trong khi nguồn lực ngân sách còn hạn chế và phải cân đối cho các lĩnh vực quan trọng khác.

Vì vậy, ông Phùng Đức Dũng cho rằng, giải pháp huy động nguồn vốn đầu tư kết cấu hạ tầng theo phương thức PPP là phù hợp.

Động lực cho đổi mới sáng tạo

Theo Luật PPP mới nhất, có hiệu lực từ ngày 1-7-2025, mô hình PPP không chỉ gói gọn ở hạ tầng giao thông mà đã được mở rộng sang KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Đây là bước đi quan trọng, nhằm tận dụng nguồn lực tư nhân, thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng công nghệ chiến lược “Make in Vietnam”, đồng thời rút ngắn khoảng cách với các quốc gia phát triển.

Theo ông Phạm Thy Hùng, Phó Cục trưởng Cục Quản lý Đấu thầu (Bộ Tài chính), Chính phủ đã ban hành Nghị định 180 quy định chi tiết về việc hợp tác PPP trong các lĩnh vực KH-CN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số với những đột phá đáng chú ý.

Thứ nhất, nghị định quy định cụ thể các lĩnh vực và nhóm sản phẩm được phép hợp tác PPP, từ dự án chuyển đổi số, nghiên cứu khoa học, thương mại hóa sản phẩm đến phát triển hạ tầng số và công nghệ chiến lược theo định hướng của Chính phủ.

Thứ hai, quy trình thủ tục và nội dung dự án được đơn giản hóa tối đa. Cụ thể, nhà đầu tư đề xuất dự án không sử dụng ngân sách nhà nước hoặc sở hữu quyền công nghệ chiến lược có thể được chỉ định thực hiện, cắt gọn bước lập chủ trương đầu tư, rút ngắn thời gian chuẩn bị.

Thứ ba, nghị định quy định nhiều cơ chế chính sách ưu đãi vượt trội cho lĩnh vực khoa học công nghệ, bao gồm ưu đãi về thuế, miễn giảm tiền sử dụng đất, và các ưu đãi liên quan đến bù doanh thu cho nhà đầu tư. Ví dụ, trong 3 năm đầu tiên, Nhà nước sẵn sàng bù 100% phần sụt giảm doanh thu so với kỳ vọng ban đầu của nhà đầu tư.

“Nếu sau thời gian này vẫn không đạt kỳ vọng, Nhà nước có thể mua lại dự án và thanh toán toàn bộ chi phí hợp lệ của nhà đầu tư”, ông Phạm Thy Hùng nói.

Từ khi Nghị định 180 ra đời, Bộ Tài chính, chủ trì là Cục Quản lý đấu thầu, đã phối hợp chặt chẽ với các cơ quan nhà nước và doanh nghiệp công nghệ, nhận được phản hồi tích cực từ cả hai phía, bao gồm các cơ quan Nhà nước và tư nhân.

Đến nay, đã có khoảng 60-70 dự án PPP được đề xuất từ 10 bộ, ngành và hơn 20 địa phương. Trong đó nổi bật là dự án “Bản sao số” tại Đà Nẵng, sàn giao dịch khoa học công nghệ và trung tâm dữ liệu tại Cao Bằng.

Một ví dụ điển hình khác về thành công PPP trong lĩnh vực công nghệ là Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia, được Cục Quản lý đấu thầu triển khai. Hệ thống này vận hành 100% các gói thầu qua mạng, công khai thông tin và vận hành trơn tru, giảm thiểu sự cố so với khi cơ quan nhà nước trực tiếp đảm nhiệm.

Mặc dù vậy, ông Phạm Thy Hùng cho rằng, hiện một số doanh nghiệp vẫn còn e ngại về thủ tục kéo dài, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ có tốc độ thay đổi nhanh. Trong bối cảnh đó, các cơ quan chức năng đang tích cực đơn giản hóa quy trình, coi tiến độ triển khai là ưu tiên hàng đầu.

Nhìn chung, với những nghị quyết quyết liệt của Đảng và Nhà nước về đổi mới sáng tạo, cùng mục tiêu trở thành quốc gia phát triển trung bình cao vào năm 2045, hình thức PPP và Nghị định 180 đang trở thành đòn bẩy chiến lược, khai thác tối đa nguồn lực tư nhân, năng lực quản trị và sáng tạo, đồng thời thúc đẩy phát triển KH-CN.

“Sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ khâu đề xuất, thiết kế đến triển khai ý tưởng sẽ góp phần biến giấc mơ đưa Việt Nam trở thành quốc gia tiên tiến về khoa học công nghệ thành hiện thực trong tương lai gần”, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đấu thầu nhấn mạnh.

Thanh Hà