Không chỉ giới trẻ, người cao tuổi Trung Quốc cũng đang 'sống cùng AI'

Nhiều người cao tuổi tham dự lớp học công nghệ dành cho người cao tuổi tại Đại học Thượng Hải, Trung Quốc. Ảnh: Đại học Thượng Hải

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng thâm nhập sâu vào đời sống thường nhật, từ chăm sóc sức khỏe, mua sắm đến giải trí, ngày càng nhiều người cao tuổi tại Trung Quốc đang chủ động học cách sử dụng công nghệ mới. Với họ, AI không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn mở ra cơ hội sống độc lập hơn, thuận tiện hơn và kết nối hơn trong tuổi già.

Tuy nhiên, hành trình tiếp cận AI của người cao tuổi không hề đơn giản. Nhiều người bày tỏ tâm lý e ngại trước những thao tác kỹ thuật phức tạp, lo sợ bị lừa đảo trực tuyến hoặc mắc sai sót khi giao dịch trên mạng. Không ít người còn ngần ngại vì sợ bị đánh giá là chậm chạp, lạc hậu.

Nhằm tháo gỡ rào cản này, nhiều địa phương tại Trung Quốc như Thượng Hải và Thâm Quyến đã triển khai các chương trình đào tạo AI dành riêng cho người cao tuổi, với phương châm dễ hiểu, dễ học và gắn với nhu cầu thực tế.

Học từ những ứng dụng quen thuộc

Tại Trường Cao đẳng quận Tĩnh An ở Thượng Hải, các khóa học AI được thiết kế theo lộ trình từ cơ bản đến nâng cao. Người học trước tiên làm quen với những ứng dụng quen thuộc như WeChat hay Douyin, sau đó mới tiếp cận các nền tảng AI như Doubao, DeepSeek hay Jimeng - công cụ tạo hình ảnh bằng AI tương tự Midjourney.

Ảnh chụp một lớp học về trí tuệ nhân tạo tại trường Cao đẳng quận Tĩnh An, Thượng Hải, ngày 1/4/2026. Ảnh: People's Daily Online

Để phù hợp với người lớn tuổi, mỗi lớp đều có giảng viên chính cùng các trợ giảng tình nguyện hỗ trợ từng học viên. Điều này đặc biệt cần thiết khi nhiều người gặp hạn chế về thị lực hoặc phản xạ thao tác chậm hơn.

Không chỉ dạy công nghệ, từ năm 2025, trường còn tích hợp nội dung phòng chống lừa đảo xuyên suốt chương trình. Học viên được hướng dẫn cách nhận diện cuộc gọi rác, thiết lập chuyển tiền chậm, hủy đăng ký tự động và bảo vệ tài khoản cá nhân.

Ông Jiang Zhonghua, hiệu trưởng nhà trường chia sẻ: “Chúng tôi không sợ người cao tuổi học chậm, điều đáng lo là họ quá sợ để bắt đầu”.

AI gắn với nhu cầu đời sống

Tại Thâm Quyến, Quỹ Phát triển Người cao tuổi Trung Quốc phối hợp với Tencent đã triển khai chương trình AI cộng đồng tại các trung tâm phục vụ dân sinh. Thay vì dùng ngôn ngữ kỹ thuật phức tạp, chương trình tập trung vào các tình huống gần gũi hàng ngày.

Một nhân viên xã hội ở thành phố Thâm Quyến hướng dẫn người cao tuổi cách sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để theo dõi thời tiết. Ảnh: People's Daily Online

Người học được hướng dẫn cách kiểm tra giá thực phẩm trên điện thoại, hỏi AI về tình trạng sức khỏe, hoặc xử lý khi nhận được tin nhắn đáng ngờ chứa đường link lạ. Hình thức đào tạo kết hợp giữa hướng dẫn cá nhân và mô phỏng tình huống thực tế giúp người cao tuổi nhanh chóng tự tin sử dụng thiết bị số.

Bà Lan Qi, cán bộ phụ trách chương trình tại quận Pingshan cho biết, sáu khóa học liên tiếp dành cho người cao tuổi đều kín chỗ ngay khi mở đăng ký, với hơn 200 suất được đăng ký hết rất nhanh.

Theo giới chuyên môn, AI chỉ thực sự được người cao tuổi đón nhận khi nó gắn chặt với nhu cầu hàng ngày như đi lại, khám chữa bệnh, nấu ăn, chăm sóc gia đình hoặc giữ liên lạc với người thân.

Ứng dụng hàng ngày

Bà Fang Hong, 60 tuổi, là một trong những học viên tại Thượng Hải. Trước đây, chiếc điện thoại thông minh của bà chủ yếu dùng để nhắn tin qua WeChat. Nhưng sau khi tham gia lớp học AI, cuộc sống của bà thay đổi đáng kể.

“Bây giờ tôi có thể ra ngoài không mang ví, nhưng không thể thiếu điện thoại”, bà nói. “Tôi dùng nó để đi tàu điện ngầm, gọi taxi, thanh toán, mua sắm và tìm đường”.

Trong chuyến du lịch Việt Nam cùng gia đình đầu năm nay, bà sử dụng ứng dụng Doubao để dịch tiếng Việt và quy đổi tiền tệ khi mua sắm.

“Tôi từng ngại đi xa khỏi nhà. Giờ tôi có thể tự đặt vé, tự tìm đường và không còn quá lo bị lừa”, bà chia sẻ, cho thấy AI đang giúp nhiều người cao tuổi nâng cao chất lượng cuộc sống và mở rộng không gian trải nghiệm cá nhân.

Các thành viên cao tuổi tham gia lớp học về trí tuệ nhân tạo tại quận Tĩnh An, Thượng Hải. Ảnh: People's Daily Online

Theo ông Chen Yuqing, tình nguyện viên đã tổ chức hàng chục khóa học AI miễn phí tại Thâm Quyến, những ứng dụng được người cao tuổi yêu thích nhất là loại đơn giản, hữu ích, hỗ trợ giọng nói và giao diện rõ ràng.

Ngoài các nhu cầu thiết thực như phát hiện lừa đảo, tra cứu sức khỏe, tìm công thức nấu ăn hay giải thích báo cáo y tế, nhiều người cao tuổi cũng hào hứng với các công cụ AI mang tính cảm xúc.

Các ứng dụng phục chế ảnh cũ, tạo nội dung sáng tạo, viết hồi ký hay kể chuyện bằng hình ảnh đang ngày càng phổ biến trong nhóm người dùng lớn tuổi.

Mở rộng mô hình trên diện rộng

Từ tháng 10/2024, Thâm Quyến xây dựng hệ thống “trường đêm AI” theo mô hình phối hợp giữa thành phố và quận, huyện. Đến nay, các khóa học đã phủ khắp 625 cộng đồng, với hơn 5.000 khóa học và hơn 8.000 buổi giảng, phục vụ trên 400.000 lượt người cao tuổi.

Trong khi đó, quận Tĩnh An của Thượng Hải triển khai “vòng tròn học tập thông minh 8 phút”, đưa các lớp AI đến gần khu dân cư. Riêng năm 2025, chương trình đã phủ 14 phường, thị trấn và 248 khu dân cư, tổ chức 334 buổi học với hơn 6.200 người tham gia.

Khi được hướng dẫn đúng cách, nhiều người cao tuổi không chỉ học được kỹ năng mới mà còn tìm thấy sự tự tin, niềm vui và cảm giác không bị bỏ lại phía sau trong thời đại số. Ảnh: VCG

Điểm chung của các mô hình này là luôn coi giáo dục an toàn số và phòng chống lừa đảo là nội dung trọng tâm, song hành với đào tạo kỹ năng công nghệ.

Hướng tới già hóa tích cực trong thời đại số

Trung Quốc đang bước vào giai đoạn già hóa dân số sâu rộng, trong khi công nghệ số ngày càng chi phối đời sống xã hội. Việc giúp người cao tuổi tiếp cận AI không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là bài toán an sinh và hòa nhập xã hội.

Khi được hướng dẫn đúng cách, nhiều người cao tuổi không chỉ học được kỹ năng mới mà còn tìm thấy sự tự tin, niềm vui và cảm giác không bị bỏ lại phía sau trong thời đại số.

AI vì thế đang dần trở thành người bạn đồng hành mới của thế hệ “tóc bạc” tại Trung Quốc.