'Cú hích' đưa văn hóa Thủ đô vươn tầm

Trong đó, ứng dụng công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ mà đang trở thành động lực cốt lõi, góp phần định hình lại cách thức phát triển công nghiệp văn hóa theo hướng hiện đại, sáng tạo và bền vững.

Chương trình nghệ thuật bằng công nghệ 3D mapping tại Lễ hội Gò Đống Đa. Ảnh: Phạm Hùng

Công nghệ tạo sự khác biệt

Ngày 3-2-2026, Bảo tàng Hà Nội mở cửa trở lại sau thời gian chuẩn bị, hoàn thiện nội dung trưng bày. Điểm mới đáng chú ý là bảo tàng đưa nhiều ứng dụng công nghệ vào các không gian trưng bày, đồng thời xây dựng không gian số riêng nhằm nâng cao trải nghiệm cho du khách. Tại mỗi tầng, công chúng có thể sử dụng màn hình công nghệ để tra cứu thông tin, xem phim 3D giới thiệu về thiên nhiên, lịch sử Hà Nội. Giám đốc Bảo tàng Hà Nội Nguyễn Tiến Đà cho biết, với chủ trương mới của Trung ương và thành phố, công nghệ là phương tiện tất yếu để phát triển nguồn lực văn hóa một cách hiệu quả.

“Thực hiện tinh thần Nghị quyết số 02 của Trung ương và các nghị quyết của Hà Nội về phát triển công nghiệp văn hóa, yếu tố đổi mới, sáng tạo, lấy công nghệ làm nền tảng luôn được nhấn mạnh. Bảo tàng Hà Nội đang phối hợp với các chuyên gia, nhà sáng tạo và đơn vị công nghệ để tiếp tục đổi mới phương thức trưng bày, hoàn thiện không gian số, hướng tới trở thành nơi vừa kể câu chuyện lịch sử, vừa mang đến trải nghiệm công nghệ hiện đại”, ông Nguyễn Tiến Đà chia sẻ.

Nhiều năm qua, Thủ đô luôn thể hiện vai trò đi đầu trong đổi mới, sáng tạo, ứng dụng công nghệ để phát triển nguồn lực văn hóa. Các di tích, điểm du lịch từng bước nâng cấp không gian trải nghiệm số, tạo sức hấp dẫn mới cho du khách.

Khu Di tích Quốc gia đặc biệt Văn Miếu - Quốc Tử Giám là một trong những đơn vị tiên phong. Bên cạnh việc triển khai thuyết minh tự động, bán vé điện tử, đơn vị còn phát triển tour đêm ứng dụng công nghệ trình chiếu 3D mapping, mở rộng trải nghiệm thực tế ảo và số hóa tư liệu. Khu Di sản Hoàng thành Thăng Long cũng đổi mới mạnh mẽ với các chương trình trình diễn 3D như “Kinh đô Thăng Long”, góp phần làm sống động không gian lịch sử.

Giám đốc Trung tâm Hoạt động Văn hóa, Khoa học Văn Miếu - Quốc Tử Giám Lê Xuân Kiêu cho biết, việc số hóa tư liệu, hiện vật và không gian di tích không chỉ giúp lưu trữ thông tin khoa học mà còn tạo điều kiện để công chúng tiếp cận di sản dễ dàng hơn. Các ứng dụng tham quan trực tuyến, bản đồ du lịch thông minh hay thuyết minh đa ngôn ngữ đã góp phần nâng cao trải nghiệm của du khách.

Ứng dụng công nghệ đang trở thành xu hướng tất yếu, không chỉ nâng tầm giá trị điểm đến mà còn giúp quản trị hiệu quả các nguồn lực văn hóa. Năm 2026, nhiều địa phương của Hà Nội đã có bước bứt phá trong ứng dụng công nghệ để phát huy giá trị di sản, lễ hội. Hàng loạt lễ hội truyền thống được nâng cao trải nghiệm và hiệu quả quản lý nhờ công nghệ. Lần đầu tiên, Lễ hội Cổ Loa đưa không gian trải nghiệm số, thực tế ảo vào di tích, góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục di sản. Tại Lễ hội chùa Hương, chính quyền xã Hương Sơn đã ứng dụng camera AI, flycam và thiết bị bay không người lái trong công tác quản lý, giám sát. Những giải pháp này giúp phát hiện và xử lý kịp thời các vi phạm, xây dựng môi trường du lịch lễ hội văn minh, chuyên nghiệp.

Bí thư Đảng ủy xã Hương Sơn Trần Đức Hải nhấn mạnh: “Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị và các nghị quyết của Hà Nội là kim chỉ nam để địa phương nâng cao hiệu quả phát huy nguồn lực văn hóa. Ứng dụng công nghệ cần được đầu tư đúng hướng, đúng trọng tâm để phát huy hiệu quả”.

Gắn công nghiệp văn hóa với thương hiệu “Thành phố sáng tạo”

Nghị quyết số 02 của Bộ Chính trị nhấn mạnh quan điểm xây dựng và phát triển Thủ đô theo hướng “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; lấy con người làm trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển. Trong đó, văn hóa được đặt ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, với giá trị cốt lõi “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo”. Nghị quyết cũng xác định rõ định hướng phát triển toàn diện văn hóa, con người Thủ đô; kết hợp hài hòa giữa truyền thống và hiện đại; gắn kết chặt chẽ giữa phát triển văn hóa và kinh tế; phát triển công nghiệp văn hóa và thị trường dịch vụ văn hóa; xây dựng các sản phẩm, thương hiệu văn hóa mang tầm quốc tế gắn với du lịch.

Theo Nghị quyết số 09-NQ/TU ngày 22-2-2022, Thủ đô phấn đấu đưa công nghiệp văn hóa trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, có khả năng cạnh tranh cao, đồng thời xây dựng hình ảnh “Thành phố sáng tạo” có sức ảnh hưởng trong khu vực Đông Nam Á.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội đánh giá, việc ứng dụng công nghệ vào lĩnh vực văn hóa đã tạo ra bước chuyển rõ nét, giúp di sản không còn bị giới hạn trong không gian vật lý mà có thể lan tỏa rộng rãi trên môi trường số, góp phần quảng bá hình ảnh Hà Nội, đồng thời tạo ra giá trị kinh tế mới từ văn hóa. Tuy nhiên, ông Bùi Hoài Sơn cũng cho rằng, công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể phát huy hiệu quả nếu thiếu con người phù hợp để vận hành và sáng tạo. Do đó, Hà Nội cần chú trọng đào tạo nguồn nhân lực; khuyến khích sự tham gia của cộng đồng sáng tạo, các nghệ sĩ, nhà thiết kế, startup công nghệ… để hình thành hệ sinh thái sáng tạo đa dạng.

Theo TS Nguyễn Viết Chức, Viện trưởng Viện Nghiên cứu văn hóa Thăng Long, để công nghệ thật sự trở thành “đòn bẩy” và phát huy công nghiệp văn hóa hiệu quả, Hà Nội cần xây dựng được một nền tảng hạ tầng số đồng bộ, hiện đại. Đây không chỉ là câu chuyện của thiết bị, phần mềm, mà còn là hệ thống cơ sở dữ liệu văn hóa được chuẩn hóa, liên thông và có khả năng khai thác lâu dài.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội, thành phố hiện có hàng trăm không gian sáng tạo gắn với công nghiệp văn hóa. Không chỉ các không gian độc lập, nhiều di tích, điểm đến cũng trở thành địa điểm sáng tạo mới. Các sự kiện như: Lễ hội Thiết kế sáng tạo, lễ hội ánh sáng, Festival Thăng Long - Hà Nội… góp phần mở rộng không gian sáng tạo. Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội Phạm Tuấn Long cho biết, thời gian tới, Sở tiếp tục khuyến khích các đơn vị tiếp tục đổi mới, sáng tạo, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để phát huy nguồn lực văn hóa.

Ở góc độ du lịch, Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Đặng Hương Giang cho biết, thành phố đang đẩy mạnh chuyển đổi số, tiêu biểu như dự án “Bản đồ Ẩm thực Du lịch số Hà Nội”, tích hợp với ứng dụng iHanoi, hay hợp tác với các nền tảng số để quảng bá, hỗ trợ du khách. Những đổi mới này đã mang lại kết quả tích cực. Đầu năm 2026, Hà Nội ghi nhận lượng khách du lịch tăng trưởng mạnh. Riêng 2 tháng đầu năm, lượng khách đạt hơn 1,5 triệu lượt, tăng 36% so với cùng kỳ.

Công nghệ với vai trò là “lực đẩy” đang mở ra những cơ hội mới để văn hóa Hà Nội vươn ra thế giới bằng các hình thức sáng tạo, hiện đại. Để phát huy hiệu quả, công nghệ cần được kết hợp với tư duy sáng tạo, sự đầu tư bài bản và tầm nhìn chiến lược. Khi những yếu tố này được kết nối hài hòa, công nghiệp văn hóa Thủ đô không chỉ trở thành ngành kinh tế giàu tiềm năng mà còn là động lực quan trọng để Hà Nội khẳng định vị thế trung tâm sáng tạo văn hóa của Việt Nam và khu vực.