Không để các nạn nhân nhiễm chất độc da cam bị bỏ lại phía sau

Ông Dương Văn Huệ, Chủ tịch Hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh Thanh Hóa.

Việc thực hiện chế độ đối với người tham gia kháng chiến và con của họ bị nhiễm chất độc hóa học được tỉnh Thanh Hóa thực hiện như thế nào và có gì khó khăn không, thưa ông?

Thanh Hóa là tỉnh đã cống hiến nhiều “sức người, sức của” trong sự nghiệp chống Mỹ cứu nước giải phóng dân tộc. Có 350.377 người có công với cách mạng, trong đó có 22.855 người tham gia kháng chiến và con của họ bị nhiễm chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam.

Giai đoạn 2000 - 2025, tỉnh đã xác nhận 18.933 người là nạn nhân chất độc màu da cam được thụ hưởng chế độ chính sách của Nhà nước. Tỉnh hiện còn 11.518 nạn nhân. Kết quả cho thấy cấp ủy chính quyền và các ban ngành của tỉnh đã nỗ lực lớn trong việc giải quyết khắc phục hậu quả sau chiến tranh trong suốt gần 26 năm qua, góp phần ổn định tình hình chính trị xã hội địa phương.

Tuy nhiên, thực tế hiện nay, vẫn còn số ít đối tượng chưa được thụ hưởng chính sách do: Chưa có giấy tờ tài liệu chứng minh công tác chiến đấu ở vùng Mỹ sử dụng chất độc hóa học, các quy định về bệnh tật, dị dạng, dị tật chưa phản ánh thực tế tình trạng bệnh của nạn nhân. Mặt khác, chế độ chính sách hiện nay chưa phù hợp với thực tế đối với các dị dạng, dị tật của con đẻ người hoạt động kháng chiến.

Gia đình bà Hoàng Thị Gấm, Tổ dân phố Cốc Hạ 2, phường Đông Hương (Thanh Hóa) có 2 con đẻ là nạn nhân da cam/dioxin là chị Nguyễn Thị Anh (49 tuổi) và chị Nguyễn Thị Hương (42 tuổi), nhưng đến nay bà Gấm không được hưởng chế độ người chăm sóc con của nạn nhân.

Có thực tế tại nhiều gia đình là người tham gia kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học, các con bị di chứng nặng nề và người mẹ đang phải chăm sóc nhiều năm, nhưng không được hưởng chế độ nuôi dưỡng nạn nhân. Vậy, tỉnh Thanh Hóa sẽ có những chính sách như thế nào để người nuôi dưỡng không bị thiệt thòi, thưa ông?

Thủ tướng Chính phủ đã có Quyết định số 16/2004/QĐ-TTg ngày 5/2/2004 về việc trợ giúp đối với hộ gia đình có từ 2 người trở lên không tự phục vụ được do hậu quả của chất độc hóa học của Mỹ sử dụng trong chiến tranh Việt Nam, nhưng đến nay tỉnh Thanh Hóa chưa thực hiện được.

Hướng tới kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, Đảng và Nhà nước đang sửa đổi, bổ sung chính sách đối với người có công với Cách mạng, tỉnh cũng sẽ tiếp tục triển khai thực hiện chế độ chính sách tại địa phương.

Đơn cử, trường hợp của bà Hoàng Thị Gấm ở phố Cốc Hạ 2, phường Đông Hương có 2 con bị nhiễm chất độc da cam/dioxin, nhưng hiện bà Gấm không được hưởng chế độ người chăm sóc con của nạn nhân. Hội nạn nhân chất độc da cam/dioxin tỉnh đã đề nghị cấp trên xem xét để hỗ trợ những trường hợp này. Đồng thời, Hội nạn nhân chất độc da cam của tỉnh sẽ kêu gọi các nhà hảo tâm, tổ chức doanh nghiệp cùng chính quyền địa phương, trước mắt hỗ trợ bà Gấm về vật chất, tinh thần để cải thiện đời sống, chăm sóc các cháu trước khi chính sách mới được thực hiện.

Gia đình ông Nguyễn Quyết Chiến, phường Bỉm Sơn (Thanh Hóa) có 3 con đều nhiễm chất độc da cam/dioxin.

Dư luận cho rằng, chính sách ưu đãi người có công cần được thực hiện theo mô hình“chóp ngược”, nghĩa là phải bắt đầu từ phạm vi hẹp (những người ảnh hưởng nặng nề), rồi mới đến phạm vi rộng (những người ảnh hưởng nhẹ hơn). Tuy nhiên, với chính sách dành cho người nhiễm chất độc hóa học cần ngược lại từ diện rộng đến diện hẹp, từ chỗ nhiều người được hưởng sang ít người được hưởng... Thực tế này dẫn tới việc nhiều đối tượng thụ hưởng sai và những bất cập trong chính sách. Vậy, tỉnh Thanh Hóa sẽ xử lý vấn đề này ra sao, thưa ông?

Ngày 3/4/1998, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 74/1998/QĐ-TTg tiến hành xác định nạn nhân bị hậu quả hóa chất do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam để có cơ sở cho việc đề xuất chủ trương và giải pháp cơ bản khắc phục hậu quả. Ngày 23/2/2000, Thủ tướng Chính phủ ban hành quyết định số 26/2000/QĐ-TTg về một số chế độ đối với người tham gia kháng chiến và con đẻ bị nhiễm chất độc hóa học do Mỹ sử dụng trong chiến tranh ở Việt Nam.

Căn cứ vào kết quả điều tra, khảo sát, người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ bị suy giảm sức khỏe do bệnh hiểm nghèo, vô sinh, sinh con dị dạng dị tật, con đẻ bị các dị dạng dị tật đều được thụ hưởng chính sách của Nhà nước (chính sách này các đối tượng hưởng chính sách của Bảo trợ xã hội). Do đó, đối tượng thụ hưởng rất lớn. Đến ngày 29/6/2005, Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành Pháp lệnh số 26/2005/PL-UBTVQH11 về ưu đãi người có công với cách mạng, trong đó quy định người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học và con đẻ của họ bị dị dạng, dị tật, suy giảm khả năng tự lực trong sinh hoạt hoặc lao động là đối tượng được hưởng chế độ ưu đãi người có công với cách mạng.

Từ năm 2005 đến nay, Ủy ban thường vụ Quốc hội đã 2 lần sửa đổi, bổ sung Pháp lệnh ưu đãi người có công và Chính phủ ban hành Nghị định thi hành Pháp lệnh ưu đãi người có công với cách mạng. Theo đó, người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ phải bảo đảm: Bố hoặc mẹ phải có giấy tờ chứng minh từng công tác chiến đấu ở vùng Mỹ sử dụng chất độc hóa học trong chiến tranh ở Việt Nam trước ngày 30/4/1975 hoặc trước ngày 1/1/2000; bố hoặc mẹ phải có bệnh, con đẻ bị dị dạng, dị tật theo danh mục bệnh tật của Bộ Y tế; hồ sơ thủ tục phải bảo đảm theo quy định của từng thời kỳ chính sách.

Như vậy, việc thực hiện chính sách đối với người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ bị nhiễm chất độc hóa học ngày càng được thu hẹp lại, chặt chẽ theo từng quy định của chính sách nên người lẽ ra được thụ hưởng chính sách nhưng đến nay vẫn chưa được tiếp cận chính cách ưu đãi của Đảng và Nhà nước (Chính sách đang bị thu hẹp dần đối tượng thụ hưởng).

Từ thực tế trên, tỉnh đã chủ động tuyên truyền, phổ biến các chính sách đối với người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ rộng khắp các cấp, các ngành để toàn dân được biết. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa các ngành như Bộ Nội vụ, Bộ Y tế, Bộ Quốc phòng và chính quyền địa phương ứng dụng công nghệ thông tin trong việc tháo gỡ vướng mắc hiện thời. Hướng dẫn những người còn thiếu giấy tờ chứng minh họ từng công tác chiến đấu ở vùng nhiễm chất độc hóa học và các danh mục bệnh tật để mọi người hiểu, thực hiện.

Để giải quyết những bất cập trong thực hiện chính sách đối với người thực hiện kháng chiến và con đẻ của họ, tỉnh đề nghị Chính phủ, Quốc hội, Bộ Nội vụ, Bộ Y tế, Bộ Quốc phòng đánh giá thực tiễn thực hiện chính sách này trong 26 năm qua để sửa đổi, bổ sung phù hợp với thực tế, đảm bảo các đối tượng không còn giấy tờ chứng minh đã công tác ở vùng Mỹ sử dụng chất độc hóa học, đang bị bệnh, bị dị dạng, dị tật được hưởng chính sách, chứ không chỉ dựa vào các nghiên cứu khoa học về y tế do chất độc hóa học gây nên. Khi đó, người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ mới được tiếp cận, thụ hưởng chính sách ưu đãi Đảng và Nhà nước.

Bà Nguyễn Thị Đàn, vợ ông Lê Đình Dểnh, xã Quảng Trung (Thanh Hóa) đang chăm sóc cho 4 người con đều bị nhiễm chất độc da cam/dioxin.

Đối với những đối tượng trục lợi chính sách, trợ cấp đối với nạn nhân giả danh bị nhiễm chất độc hóa học sẽ được tỉnh xử lý như thế nào, thưa ông?

Tỉnh kiên quyết xử lý theo đúng các quy định của pháp luật về chính sách ưu đãi người có công với cách mạng, bảo đảm chính sách phải đúng đối tượng và công bằng trong xã hội đối với người cống hiến với nước. Tỉnh cũng sẽ tăng cường kiểm tra, thanh tra để phát hiện những đối tượng trục lợi chính sách trong quá trình thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, để xử lý đúng nguyên tắc, bảo đảm dân chủ công khai ở từng địa phương, đơn vị.

Đồng thời, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách; quy chế phối hợp giữa các Bộ: Y tế, Quốc phòng, Nội vụ, địa phương đồng bộ, thống nhất.

Hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7/1947 – 27/7/2027), mỗi người dân tin tưởng những vướng mắc, bất cập trong chính sách đối với người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ bị nhiễm chất độc hóa học sẽ được giải quyết, để nỗi đau da cam được xoa dịu, đời sống của nạn nhân tiếp tục được cải thiện, niềm tin về chính sách được củng cố và người có công với Cách mạng được vinh danh, tri ân sâu sắc nhất.

Xin trân trọng cảm ơn ông!