Không để cơ chế đặc thù trở thành kẽ hở thất thoát tài sản công

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn chủ trì Hội nghị. Ảnh: Thu Phương

Đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư

Ngày 26/6, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP ngày 24/6/2026 của Chính phủ về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính (Nghị quyết 31). Hội nghị được tổ chức theo hình thức trực tiếp tại Bộ Tài chính và trực tuyến tới 34 tỉnh, thành phố.

Tại Hội nghị, ông Tạ Anh Tuấn - Thứ trưởng Bộ Tài chính - cho biết, thực hiện các chủ trương của Đảng, Quốc hội và Chính phủ về sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, sắp xếp đơn vị hành chính các cấp và xây dựng mô hình chính quyền địa phương hai cấp, các bộ, ngành, địa phương đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm bố trí, sắp xếp và xử lý tài sản công, đặc biệt là nhà, đất dôi dư phát sinh sau quá trình sắp xếp.

Bộ Tài chính đã chủ trì hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công, trình cấp có thẩm quyền ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc quản lý, khai thác, xử lý tài sản công phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy mới. Đồng thời, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ Tài chính đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn để các cơ quan, địa phương tổ chức thực hiện.

Kết quả bước đầu cho thấy việc bố trí, sắp xếp nhà, đất đã góp phần bảo đảm hoạt động của bộ máy sau sắp xếp được thông suốt, không gián đoạn việc cung cấp dịch vụ công và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng phát sinh khối lượng rất lớn nhà, đất dôi dư cần tiếp tục xử lý. Theo tổng hợp báo cáo của các Bộ, ngành, địa phương thì hiện nay, còn khoảng 11.000 cơ sở nhà, đất dôi dư đã được thu hồi hoặc chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý nhưng chưa hoàn thành xử lý bước 2 để đưa vào khai thác hoặc xử lý triệt để.

Việc khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất này đang gặp nhiều khó khăn do số lượng lớn, phân tán trên phạm vi cả nước, nhiều cơ sở có quy mô nhỏ lẻ, nằm ở vùng sâu, vùng xa, khu vực có nhu cầu thị trường thấp; nhiều trường hợp hồ sơ pháp lý chưa đầy đủ, bị thất lạc hoặc đang có tranh chấp, lấn chiếm. Nếu thực hiện theo quy trình thông thường quy định tại các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành sẽ khó đáp ứng yêu cầu xử lý nhanh, triệt để theo yêu cầu của cấp có thẩm quyền.

4 nhóm cơ chế, chính sách đặc thù

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn nêu trên, Bộ Tài chính đã chủ trì xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31.

Nghị quyết tập trung vào 4 nhóm vấn đề.

Thứ nhất, tăng cường phân cấp, phân quyền

Nghị quyết đã phân quyền cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) cấp tỉnh: Được toàn quyền quyết định việc quản lý, khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư và các cơ sở nhà, đất dôi dư giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà của địa phương quản lý, khai thác, kể cả các cơ sở nhà, đất do các cơ quan, tổ chức, đơn vị thuộc trung ương quản lý nhưng đã chuyển giao cho địa phương quản lý, xử lý hoặc địa phương thu hồi, đảm bảo lợi ích tổng thể kinh tế, xã hội của địa phương; kiểm soát chặt chẽ các yếu tố ảnh hưởng tới quốc phòng, an ninh quốc gia, môi trường.

Được điều chỉnh các quyết định giao, điều chuyển, chuyển giao nhà, đất để phù hợp với thực tiễn.

Quyết định định mức chi hoạt động phục vụ cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà theo tỷ lệ % trên tổng số tiền thu được từ khai thác nhà, đất.

Đồng thời, phân quyền cho thủ trưởng tổ chức quản lý, kinh doanh nhà và Chủ tịch UBND cấp xã phê duyệt đơn giá cho thuê nhà (thay cho việc phải thuê thẩm định giá, trình UBND cấp tỉnh ban hành Bảng giá cho thuê nhà).

Việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ này sẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý, phát huy tính chủ động của địa phương, giảm các khâu trung gian trong quá trình thực hiện.

Ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính) trình bày 1 số nội dung cơ bản của Nghị quyết 31. Ảnh: Thu Phương

Thứ hai, cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý

Nghị quyết đã cắt giảm một số thủ tục hành chính so với quy trình thông thường để góp phần đẩy nhanh tiến độ thực hiện xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư.

Theo đó, tổ chức quản lý, kinh doanh nhà được chủ động xây dựng phương án quản lý, khai thác nhà, đất được giao quản lý, khai thác mà không phải thực hiện quy trình lập, báo cáo Chủ tịch UBND cấp tỉnh điều chỉnh, bổ sung kế hoạch quản lý, khai thác như quy định hiện hành.

Đối với các cơ sở nhà, đất đã có quyết định chuyển giao về địa phương và giao cho tổ chức quản lý, kinh doanh nhà tiếp nhận thì không phải thực hiện thêm thủ tục giao tài sản một lần nữa.

Nghị quyết cũng cắt giảm thủ tục xây dựng bảng giá cho thuê nhà và thay thế bằng cơ chế xác định đơn giá cho thuê nhà theo công thức thống nhất, minh bạch, dễ áp dụng, giảm chi phí thuê tư vấn thẩm định giá và rút ngắn đáng kể thời gian đưa tài sản vào khai thác.

Ngoài ra, thủ tục lấy ý kiến của Chủ tịch UBND cấp tỉnh trước khi thực hiện chuyển giao các cơ sở nhà, đất dôi dư, không có nhu cầu sử dụng của trung ương về địa phương quản lý, xử lý cũng được cắt giảm nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý.

Thứ ba, tạo cơ chế thuận lợi để khai thác hiệu quả nhà, đất dôi dư

Một điểm mới quan trọng của Nghị quyết là cho phép khai thác các cơ sở nhà, đất trong một số trường hợp đặc thù như chưa có Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc giấy chứng nhận bị thất lạc; cho phép khai thác đối với nhà, đất dôi dư mà không phải thực hiện điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, qua đó giúp tài sản sớm được đưa vào sử dụng.

Đối với hoạt động cho thuê nhà, Nghị quyết nâng thời hạn cho thuê tối đa từ 5 năm lên 10 năm và cho phép gia hạn không giới hạn số lần nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Quy định này sẽ tạo sự ổn định về mặt bằng cho nhà đầu tư, doanh nghiệp, tổ chức; qua đó, tăng khả năng thu hút người có nhu cầu thuê và sớm đưa nhà, dất dôi dư vào khai thác cho thuê.

Nghị quyết cũng quy định bổ sung phương thức cho thuê nhà mới (chào giá cạnh tranh) với trình tự, thủ tục đơn giản hơn đấu giá nhưng vẫn bảo đảm công khai, minh bạch, cạnh tranh lành mạnh và phòng tránh tiêu cực.

Thứ tư, bổ sung các cơ chế xử lý linh hoạt đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư trong một số trường hợp đặc biệt

Đối với các cơ sở nhà, đất dôi dư có vị trí phù hợp cho mục đích công cộng như công viên, sân chơi, thiết chế văn hóa hoặc phục vụ đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp, Nghị quyết cho phép phá dỡ công trình hiện hữu không còn phù hợp để thực hiện phương án sử dụng mới.

Điều chỉnh cơ chế xử lý đối với tài sản gắn liền với đất khi thực hiện giao đất, cho thuê đất nhằm tạo điều kiện thu hút tổ chức, cá nhân tham gia khai thác và sử dụng hiệu quả các khu đất dôi dư. Theo đó, đối với trường hợp phá dỡ, hủy bỏ tài sản gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất thì không phải hoàn trả giá trị của tài sản cho Nhà nước; đối với trường hợp không phá dỡ, hủy bỏ tài sản gắn liền với đất trước khi giao đất, cho thuê đất thì người được giao đất, cho thuê đất có nghĩa vụ hoàn trả giá trị còn lại của nhà, tài sản gắn liền với đất đang được theo dõi trên sổ kế toán.

Đồng thời, Nghị quyết cho phép thực hiện chuyển đổi công năng sử dụng nhà, đất trước và cập nhật, điều chỉnh quy hoạch sau khi thực hiện chuyển đổi công năng các cơ sở nhà, đất để làm trụ sở làm việc, cơ sở hoạt động sự nghiệp công lập, các mục đích công cộng, quốc phòng, an ninh.

Quang cảnh Hội nghị tại điểm cầu Bộ Tài chính. Ảnh: Thu Phương

Kỳ vọng tạo chuyển biến mạnh trong quản lý tài sản công

Theo Bộ Tài chính, các cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 31 sẽ được áp dụng trong thời hạn 5 năm. Sau một năm thực hiện, Bộ sẽ chủ trì sơ kết, đánh giá kết quả để báo cáo Chính phủ, làm cơ sở nghiên cứu sửa đổi, hoàn thiện pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công.

Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn khẳng định, dù trao cơ chế đặc thù, chưa có tiền lệ, việc quản lý và khai thác tài sản công vẫn phải bảo đảm công khai, minh bạch, không để xảy ra tình trạng lợi dụng chính sách để trục lợi, tham nhũng, tiêu cực hoặc gây thất thoát tài sản nhà nước.

Ông cũng đề nghị các cơ quan báo chí tiếp tục đồng hành cùng các bộ, ngành và địa phương trong quá trình triển khai; kịp thời phản ánh những mô hình hiệu quả, cách làm sáng tạo cũng như những khó khăn, vướng mắc phát sinh để cơ quan có thẩm quyền xem xét, tháo gỡ.

Việc ban hành Nghị quyết 31 được kỳ vọng sẽ tạo bước chuyển mạnh trong xử lý khoảng 11.000 cơ sở nhà, đất dôi dư trên phạm vi cả nước, góp phần hiện thực hóa chủ trương phòng, chống lãng phí, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng tài sản công và tạo thêm nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội./.