Không để dịch vụ kế toán trở thành 'dịch vụ làm đẹp' báo cáo tài chính

Các đại biểu Quốc hội dự phiên họp ở hội trường sáng 13-11. Ảnh: quochoi.vn

Sáng 13-11, tiếp tục chương trình kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kế toán, Luật Kiểm toán độc lập; phương án xử lý thuế đối với doanh nghiệp dự án BOT điện có bảo lãnh, cam kết của Chính phủ về thuế.

Tình trạng doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ sách kế toán

Thảo luận tại hội trường, đại biểu Phạm Trọng Nhân cho rằng, thực tế vẫn tồn tại tình trạng doanh nghiệp sử dụng hai hệ thống sổ sách, báo cáo tài chính với số liệu khác nhau để gửi cơ quan thuế và ngân hàng.

Cụ thể, cùng một doanh nghiệp, khi báo cáo với cơ quan thuế có thể thể hiện tình hình tài chính khó khăn, thậm chí thua lỗ; nhưng khi gửi ngân hàng lại trình bày tình hình tài chính khả quan nhằm thuận lợi hơn trong việc vay vốn.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn thành phố Hồ Chí Minh) thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Đại biểu Phạm Trọng Nhân dẫn chứng, từ nhiều năm trước, ông thường xuyên nhận được thư điện tử chào mời dịch vụ lập báo cáo tài chính, quyết toán thuế, giúp doanh nghiệp thể hiện khả năng tài chính theo hướng có lợi nhất, giảm số thuế phải nộp. Điều này cho thấy tình trạng làm đẹp báo cáo tài chính không phải hiện tượng mới.

Theo đại biểu Phạm Trọng Nhân, quy định hiện hành đã cấm cung cấp, công bố báo cáo tài chính có số liệu không đồng nhất trong cùng một kỳ kế toán. Dự thảo Luật lần này cũng bổ sung quy định cấm đơn vị kinh doanh dịch vụ kế toán thông đồng với khách hàng để xác nhận số liệu sai sự thật. Tuy nhiên, vấn đề là chưa có cơ chế phát hiện, đối chiếu hiệu quả giữa các bản báo cáo tài chính được doanh nghiệp gửi đến những cơ quan, tổ chức khác nhau.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân cho biết, từ tháng 7-2026, ngân hàng phải định kỳ chuyển dữ liệu doanh nghiệp, người nộp thuế cho cơ quan thuế. Cơ quan thuế cũng đã ký quy chế trao đổi thông tin với Trung tâm Thông tin tín dụng quốc gia.

Tuy nhiên, chiều trao đổi ngược lại vẫn chưa được thực hiện tương ứng. Ngân hàng chủ yếu tiếp nhận báo cáo tài chính do doanh nghiệp cung cấp, chưa có cơ chế tiếp cận bản báo cáo, quyết toán thuế mà doanh nghiệp đã nộp cho cơ quan thuế để đối chiếu.

Đáng chú ý, trong quý I-2026, cơ quan thuế tiếp tục ghi nhận tình trạng doanh nghiệp vận hành song song hai hệ thống sổ sách kế toán. Cơ quan thuế đã yêu cầu các nhà cung cấp phần mềm cung cấp danh sách khách hàng để rà soát.

Các đại biểu Quốc hội dự phiên họp ở hội trường sáng 13-11. Ảnh: quochoi.vn

Từ thực tế trên, đại biểu Phạm Trọng Nhân đề nghị bổ sung các nhóm giải pháp nhằm ngăn chặn tình trạng lập nhiều bản báo cáo tài chính với số liệu khác nhau. Trong đó, tại điểm d khoản 2 Điều 71 của dự thảo, cần bổ sung quy định về việc tổ chức cơ sở dữ liệu báo cáo tài chính năm đã nộp, cho phép ngân hàng được tra cứu, đối chiếu khi có sự đồng ý của doanh nghiệp.

Theo đại biểu Phạm Trọng Nhân, báo cáo tài chính nộp qua cổng thông tin của cơ quan thuế đều đã được cấp mã giao dịch, vì vậy có thể sử dụng mã này để xác định và đối chiếu báo cáo. Việc tra cứu chỉ được thực hiện khi doanh nghiệp đồng ý, qua đó vẫn bảo đảm yêu cầu bảo mật thông tin và bí mật kinh doanh.

Đồng thời, cần quy định rõ trách nhiệm của người ký báo cáo tài chính. Trước đây, khi cung cấp dịch vụ kế toán, người hành nghề phải ghi số giấy đăng ký hành nghề trên báo cáo. Dự thảo bỏ loại giấy này nhưng chưa có quy định thay thế tương ứng. Vì vậy, đại biểu Phạm Trọng Nhân đề nghị ghi số chứng chỉ chuyên môn của người ký ngay trên báo cáo tài chính để xác định trách nhiệm đối với từng bản báo cáo được lập và gửi đi.

Đại biểu Đoàn thành phố Hồ Chí Minh đề nghị bổ sung vào Điều 13 quy định nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh phần mềm kế toán có chức năng xóa, sửa số liệu đã ghi sổ mà không lưu lại dấu vết, cấm phần mềm cho phép vận hành song song hai hệ thống sổ sách cho cùng một kỳ kế toán.

Theo đại biểu Phạm Trọng Nhân, quy định này cần hướng đến cả đơn vị sản xuất, cung cấp công cụ, chứ không chỉ xử lý người sử dụng phần mềm sai mục đích.

Đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An) phát biểu thảo luận. Ảnh: quochoi.vn

Qua nghiên cứu báo cáo tiếp thu, giải trình, đại biểu Thái Thị An Chung (Đoàn Nghệ An) đề nghị, cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát một số nội dung, trong đó bảo đảm sự thống nhất giữa dự thảo Luật với Luật Đầu tư và định hướng cải cách điều kiện kinh doanh.

Vì vậy, đại biểu đề nghị rà soát các quy định về chứng nhận năng lực để bảo đảm thống nhất với chủ trương cải cách điều kiện đầu tư kinh doanh. Những nội dung trực tiếp liên quan đến quyền hành nghề, căn cứ hạn chế quyền và trách nhiệm pháp lý của các bên cần được quy định rõ trong luật.

Cùng với đó, cần làm rõ phạm vi điều chỉnh đối với hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán xuyên biên giới. Theo đại biểu Thái Thị An Chung, cần phân biệt rõ hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán xuyên biên giới với hoạt động kế toán nội bộ trong tập đoàn và hoạt động hỗ trợ kỹ thuật, công nghệ. Nếu phạm vi điều chỉnh không được xác định cụ thể, có thể dẫn đến việc áp dụng cùng một cơ chế quản lý đối với những hoạt động có bản chất pháp lý khác nhau.

Hoàn thiện quy định về dịch vụ kế toán và kiểm toán độc lập

Phát biểu tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, tại phiên thảo luận tổ có 15 lượt ý kiến, tại phiên thảo luận hội trường có 6 đại biểu phát biểu. Bộ trưởng nghiêm túc tiếp thu các ý kiến tâm huyết, sâu sắc của đại biểu để tiếp tục hoàn thiện dự thảo Luật.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tiếp thu, giải trình. Ảnh: quochoi.vn

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh vai trò quan trọng của nghề kế toán trong việc cung cấp thông tin trung thực, hợp lý cho các tổ chức, cá nhân có liên quan, như: Nhà đầu tư, người cho vay, nhà cung cấp hàng hóa, dịch vụ và các bên sử dụng thông tin tài chính.

Theo Bộ trưởng Bộ Tài chính, nhu cầu sử dụng dịch vụ kế toán đang có xu hướng tăng. Hiện, cả nước có khoảng 800.000 doanh nghiệp đang hoạt động, trong đó, khoảng 12.500 doanh nghiệp thuê dịch vụ kế toán. Cùng với chủ trương khuyến khích phát triển doanh nghiệp, trong đó có mô hình doanh nghiệp một người, nhu cầu thuê ngoài các dịch vụ hỗ trợ, bao gồm dịch vụ kế toán, sẽ tiếp tục gia tăng.

Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết thêm, hiện có khoảng 2.500 kế toán viên được cấp chứng chỉ hành nghề, nhưng chỉ hơn 500 người thực hiện cung cấp dịch vụ kế toán. Theo số liệu rà soát, có 129 doanh nghiệp đăng ký hoạt động dịch vụ kế toán, trong đó, 118 doanh nghiệp đang cung cấp dịch vụ.

Trước yêu cầu phát triển thị trường và cải cách điều kiện kinh doanh, dự thảo Luật đã rà soát, điều chỉnh các điều kiện đối với cá nhân cung cấp dịch vụ kế toán.

Tuy nhiên, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn khẳng định, việc tạo thuận lợi cho hoạt động hành nghề phải đi đôi với bảo đảm chất lượng dịch vụ. Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, làm rõ quyền, nghĩa vụ của người hành nghề, tổ chức cung cấp dịch vụ và các bên có liên quan; nghiên cứu các quy định về kiểm soát xung đột lợi ích, bảo đảm lợi ích tốt nhất cho khách hàng và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu tiếp thu, giải trình. Ảnh: quochoi.vn

Về ý kiến liên quan đến tiêu chuẩn quản trị doanh nghiệp, Bộ trưởng Bộ Tài chính cho biết, Việt Nam đang tiếp tục cải thiện chất lượng quản trị, minh bạch và tuân thủ pháp luật, hướng tới đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế. Cơ quan soạn thảo sẽ nghiêm túc tiếp thu, rà soát kỹ các yêu cầu để bảo đảm quy định phù hợp với thực tiễn.

Đối với ý kiến về việc tham chiếu các tiêu chuẩn của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) và Diễn đàn toàn cầu về minh bạch và trao đổi thông tin vì mục đích thuế, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết, cơ quan soạn thảo đã tham vấn chuyên gia và các tổ chức liên quan.

Việt Nam đang trong quá trình chuẩn bị đáp ứng yêu cầu đánh giá, giám sát của Diễn đàn toàn cầu, dự kiến vào quý II-2028. Bộ Tài chính sẽ tiếp tục làm việc, trao đổi với các đối tác quốc tế để bảo đảm các quy định sửa đổi phù hợp với chuẩn mực và yêu cầu quốc tế.