Không để nghệ nhân, cộng đồng dân cư đứng ngoài chính sách phát triển công nghiệp văn hóa

Mở rộng chính sách hỗ trợ đến nghệ nhân và cộng đồng

Tán thành với sự cần thiết ban hành Luật Phát triển công nghiệp văn hóa, đại biểu Chamaléa Thị Thủy cho rằng, việc xây dựng luật cần quan tâm đầy đủ hơn đến những chủ thể trực tiếp gìn giữ, trao truyền và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đặc biệt tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi và hải đảo.

Theo đại biểu, di sản văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số và cư dân vùng hải đảo là nguồn tài nguyên quý giá để hình thành những sản phẩm công nghiệp văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, các quy định tại Điều 4 và Điều 25 của dự thảo Luật chưa có cơ chế ưu đãi đầu tư, bố trí nguồn lực tài chính riêng nhằm thu hẹp khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa các vùng, miền.

ĐBQH Chamaléa Thị Thủy (Khánh Hòa) phát biểu. Ảnh: Khánh Duy

Đáng chú ý, khoản 1 Điều 25 mới tập trung hỗ trợ doanh nghiệp, hợp tác xã mà chưa bao quát các nghệ nhân, hộ kinh doanh, cá nhân sáng tạo và tổ chức cộng đồng. Trong khi đó, đây lại là những lực lượng trực tiếp nắm giữ, thực hành và truyền dạy các giá trị di sản tại cơ sở.

Đại biểu cũng chỉ ra bất cập trong điều kiện hỗ trợ khi yêu cầu chủ thể phải có sản phẩm đạt chuẩn hoặc sản phẩm trọng điểm. Quy định này có thể khiến những cá nhân, tổ chức đang trong giai đoạn khởi đầu khó tiếp cận chính sách, bởi chưa được hỗ trợ nâng cao năng lực thì rất khó tạo ra sản phẩm đáp ứng yêu cầu.

Từ thực tế đó, đại biểu Chamaléa Thị Thủy đề nghị bổ sung chính sách ưu tiên ngân sách, ưu đãi đầu tư đối với các dự án công nghiệp văn hóa dựa trên di sản truyền thống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, hải đảo, gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Cùng với việc mở rộng đối tượng thụ hưởng chính sách, đại biểu đề xuất cho phép nghệ nhân, hộ kinh doanh, cá nhân sáng tạo được tiếp cận hỗ trợ về đào tạo, chuyển đổi số, xây dựng thương hiệu ngay từ giai đoạn ươm tạo ban đầu.

Liên quan đến bảo vệ di sản trong môi trường số, đại biểu cho rằng Điều 7 cần bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi sử dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) để tự ý khai thác, sao chép, giả mạo hoặc làm sai lệch tri thức dân gian khi chưa được sự đồng ý của cộng đồng chủ thể.

Đối với khoản 3 Điều 14, đại biểu đề nghị mở rộng chính sách hỗ trợ thù lao truyền dạy và kinh phí tổ chức lớp học cho các nghệ nhân trực tiếp truyền nghề tại thôn, bản, làng nghề, thay vì chỉ giới hạn trong các cơ sở giáo dục chính quy.

Phân cấp cho cơ sở quản lý hoạt động văn hóa, kinh tế đêm

Góp ý về cơ chế tổ chức hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại các tổ hợp sáng tạo, đại biểu Chamaléa Thị Thủy đánh giá việc chuyển từ thủ tục cấp phép riêng lẻ sang cơ chế thông báo trên Cổng dịch vụ công tại Điều 18 là bước tiến trong cải cách thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, đại biểu lưu ý danh mục các trường hợp không áp dụng cơ chế thông báo tại khoản 3 Điều 18 chưa đề cập đến hoạt động có yếu tố tín ngưỡng, tôn giáo. Đây là lĩnh vực có những đặc thù riêng, cần được quản lý theo quy định pháp luật chuyên ngành để tránh nguy cơ bị lợi dụng tổ chức các hoạt động biến tướng, không phù hợp.

Vì vậy, đại biểu đề nghị bổ sung các hoạt động, sự kiện có yếu tố tín ngưỡng, tôn giáo vào nhóm không áp dụng cơ chế thông báo đơn thuần; đồng thời quy định việc chấp thuận hoặc đăng ký phải thực hiện theo Luật Tín ngưỡng, tôn giáo hiện hành.

Các đại biểu tham dự phiên họp. Ảnh: Khánh Duy

Đề cập đến phát triển du lịch biển đảo và kinh tế đêm, đại biểu cho rằng Khánh Hòa cũng như nhiều địa phương ven biển có tiềm năng lớn để phát triển các sản phẩm văn hóa gắn với du lịch, lễ hội, nghệ thuật biểu diễn và hoạt động về đêm.

Mặc dù dự thảo Luật đã đưa du lịch văn hóa, ẩm thực vào danh mục ngành công nghiệp văn hóa, song Điều 8 chưa làm rõ cơ chế liên kết giữa bảo tồn di tích, lễ hội dân gian, nghệ thuật truyền thống với du lịch biển đảo, du lịch nghỉ dưỡng và các tuyến phố đi bộ.

Đại biểu đề nghị bổ sung chính sách hỗ trợ hình thành chuỗi liên kết giữa di tích lịch sử, nghệ thuật biểu diễn truyền thống, ẩm thực đặc sản với các sản phẩm du lịch biển đảo và mô hình kinh tế đêm tại các đô thị du lịch. Qua đó, tạo điều kiện để các giá trị văn hóa được khai thác, phát huy trong hoạt động phát triển kinh tế.

Một vấn đề khác được đại biểu quan tâm là thẩm quyền quản lý, sử dụng không gian công cộng phục vụ hoạt động văn hóa, nghệ thuật.

Theo khoản 4 Điều 20 của dự thảo Luật, trách nhiệm quy định và tiếp nhận đăng ký sử dụng không gian công cộng như vỉa hè, công viên, quảng trường đang được giao cho UBND cấp tỉnh. Trong khi đó, phần lớn hoạt động biểu diễn đường phố, sự kiện văn hóa quy mô nhỏ và hoạt động kinh tế đêm lại diễn ra thường xuyên tại địa bàn xã, phường.

Đại biểu cho rằng, nếu tập trung toàn bộ thủ tục ở cấp tỉnh sẽ làm phát sinh những khâu hành chính không cần thiết, đồng thời hạn chế tính chủ động của chính quyền cơ sở trong tổ chức và quản lý các hoạt động văn hóa trên địa bàn.

Do đó, đại biểu kiến nghị chỉnh lý khoản 4 Điều 20 theo hướng giao UBND cấp tỉnh ban hành quy chế phân cấp cho UBND cấp xã trong tiếp nhận đăng ký, xử lý và giám sát việc sử dụng không gian công cộng đối với các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, kinh tế đêm quy mô nhỏ.

Theo đại biểu, việc phân cấp này không chỉ phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hiện nay mà còn góp phần giảm thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho cơ sở chủ động khai thác hiệu quả các không gian công cộng, phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa.