Không gian phát triển mới cho văn hóa, con người Việt Nam Bài 2: Thành trì vững chắc bảo vệ quốc gia, dân tộc

Dung dưỡng môi trường văn hóa

Kỷ nguyên toàn cầu hóa và bùng nổ khoa học - công nghệ, không gian mạng đem lại cơ hội giao lưu, kết nối rộng lớn chưa từng có. Tuy nhiên, sự dịch chuyển mạnh mẽ của các luồng thông tin và đa dạng lối sống cũng mang đến những “cú sốc văn hóa”, đòi hỏi bộ lọc giá trị đủ mạnh. Trong chiến lược phát triển, Đảng ta nhìn nhận các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam là “mỏ neo”, giúp tăng sức đề kháng trước mọi biến động, thách thức.

Trên cơ sở nội dung của hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình, chuẩn mực con người Việt Nam, các giá trị, chuẩn mực cụ thể được vận dụng trong từng bối cảnh, từng lớp người. Triển khai đồng bộ các giá trị này là nhiệm vụ quan trọng và cấp bách, cùng với sự phát triển kinh tế thị trường, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế.

Bản sắc không chỉ là niềm tự hào mà còn là thành trì vững chắc bảo vệ quốc gia, dân tộc. Ảnh: Lâm Hiển

Tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh: “Hệ giá trị không thể chỉ ‘viết trong văn bản’, mà phải được cụ thể hóa thành chương trình giáo dục, thành chuẩn mực công vụ, thành tiêu chí đánh giá văn minh cộng đồng và thành thước đo chất lượng phát triển”.

Tại Phiên họp thứ hai Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển văn hóa Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cũng chỉ rõ: “Trong bối cảnh mới, văn hóa không chỉ soi đường cho mỗi con người, mà còn định hướng con đường phát triển của cả dân tộc”. Tầm nhìn chiến lược này kế thừa trọn vẹn lời căn dặn của Chủ tịch Hồ Chí Minh - “Văn hóa phải soi đường cho quốc dân đi” song mở rộng biên độ để thích ứng với bối cảnh mới.

GS. TS. Bùi Quang Thanh, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam, phân tích, việc triển khai các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam diễn ra trong môi trường văn hóa sinh thái mới, môi trường văn hóa xã hội mới và môi trường văn hóa nhân văn mới. Triển khai đồng bộ các hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam, trước hết, cần đặc biệt chú trọng môi trường văn hóa. Đây là nơi giữ vai trò tạo điều kiện cho con người sáng tạo, thụ hưởng, bảo vệ, phát huy các hệ giá trị và chuẩn mực phù hợp.

“Để phát huy, triển khai các hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam cấp thiết phải tập trung mọi nguồn lực để xây dựng và bảo vệ môi trường văn hóa, tạo cơ sở môi sinh cho sự tồn tại của các không gian văn hóa, nơi thực hành và nuôi dưỡng các giá trị cho cộng đồng, của cộng đồng và bởi cộng đồng”, GS. TS. Bùi Quang Thanh nhấn mạnh.

Củng cố niềm tin, ý chí và khát vọng

Nguyện vọng, mong muốn chủ quan của mỗi cá nhân sẽ khác nhau, nhưng trong mỗi cộng đồng xã hội, mỗi quốc gia, có giá trị nền tảng được đại đa số thành viên thừa nhận, khao khát hướng tới và có xu hướng tồn tại vững bền. Đó chính là giá trị quốc gia. Theo GS. TS. Trần Văn Phòng, nguyên Viện trưởng Viện Triết học, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, giá trị quốc gia vừa mang nét riêng có của dân tộc, vừa mang nét chung phổ biến của nhân loại. Nhìn sâu vào hệ giá trị này để tạo “lực đẩy”, đưa các hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam thẩm thấu vào đời sống cơ sở.

GS. TS. Trần Văn Phòng nhìn nhận: “Hệ giá trị quốc gia Việt Nam thống nhất với hệ giá trị của chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Nhân dân ta lựa chọn xây dựng. Trên cơ sở nhận thức đúng, cần củng cố niềm tin, ý chí, khát vọng để từng cá nhân, tổ chức, cả quốc gia hướng tới”.

Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa cộng đồng Việt Nam, GS. TS. Từ Thị Loan cũng cho rằng, việc gìn giữ, phát huy các hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam cần đặc biệt chú ý hệ giá trị quốc gia - hệ giá trị nền tảng, tiên quyết, chi phối các hệ giá trị khác. Hệ giá trị quốc gia góp phần đoàn kết, quy tụ toàn thể nhân dân hướng đến mục tiêu chung, tạo nên sức mạnh tổng hợp xây dựng đất nước độc lập, tự chủ, hùng cường, phồn vinh và hạnh phúc. Hệ giá trị này chi phối chiến lược phát triển quốc gia, cũng như mục tiêu, quyết sách, nguồn lực ưu tiên đầu tư cho phát triển.

Nền tảng chung, điều kiện cơ bản nhất để hiện thực hóa hệ giá trị quốc gia là sự đổi mới, hoàn thiện thể chế quản lý và điều hành đất nước trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội. Nhìn rộng ra, xây dựng và củng cố các hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam là công cuộc lâu dài, khó khăn, phức tạp. Công việc này phải được tiến hành bền bỉ, kiên trì, thường xuyên, không chạy theo hình thức, phong trào.

GS. TS. Từ Thị Loan đề nghị đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức một cách thực chất, bài bản về các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam. Có thể biến thành những phong trào, cuộc vận động sâu rộng, quy mô mang tầm chiến lược, dài hơi như cuộc vận động “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” hay phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”… Phát huy vai trò của các thiết chế xã hội quan trọng như gia đình, nhà trường, cộng đồng trong giáo dục, trau dồi các giá trị. Phát huy vai trò của văn học, nghệ thuật trong xây dựng các hệ giá trị và chuẩn mực con người Việt Nam.

“Việc thực hiện một số giá trị trong các hệ giá trị, chuẩn mực con người Việt Nam không phải là mới. Chúng ta đã tiến hành trong cả quá trình lâu dài xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nhiệm vụ ngày nay là tiếp tục giữ gìn, củng cố và phát triển các hệ giá trị ấy đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh mới; huy động được sự đóng góp trí tuệ, tâm huyết, sự chung tay của cả hệ thống chính trị cũng như mỗi cá nhân, gia đình, cộng đồng và toàn xã hội”, GS. TS. Từ Thị Loan góp ý.