Không hỗ trợ doanh nghiệp tràn lan, lấy sự trưởng thành làm thước đo

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu. (Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN)

Phiên thảo luận Hội trường tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI vào ngày 29/10, dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp tục nhận được sự quan tâm từ các đại biểu. Đóng vai trò là Cơ quan soạn thảo dự án Luật, Bộ Tài chính đã khẩn trương nghiên cứu, tiếp thu các ý kiến đóng góp từ nghị trường để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý mang tính bước ngoặt đối với cộng đồng doanh nghiệp.

Tại phiên thảo luận Tổ và hội trường, đa số các ý kiến đều thống nhất cao với sự cần thiết ban hành Luật, cơ bản tán thành nội dung dự thảo đồng thời nhấn mạnh yêu cầu chuyển đổi chiến lược từ hỗ trợ diện rộng sang hỗ trợ có trọng tâm. Lấy sự trưởng thành của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả, Nhà nước sẽ đóng vai trò kiến tạo hệ sinh thái và dẫn dắt nguồn lực phát triển.

Phát biểu, giải trình một số vấn đề đại biểu quan tâm về dự thảo Luật tại Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh dự thảo Luật không thúc đẩy doanh nghiệp theo cách tràn lan mà tập trung theo phương thức tạo một môi trường kiến thiết và dẫn dắt doanh nghiệp vừa và nhỏ trưởng thành, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Bộ trưởng cho biết quá trình tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Luật được thực hiện xuyên suốt, thể chế hóa đầy đủ, kịp thời chủ trương của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế tư nhân, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Những đề xuất có phạm vi rộng, liên quan đến nhiều lĩnh vực sẽ được Bộ Tài chính báo cáo Chính phủ tiếp tục nghiên cứu, đối với các vấn đề thuộc thẩm quyền của Chính phủ, Bộ sẽ nghiên cứu kỹ lưỡng để quy định chi tiết tại dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật.

Thực chất hóa các chính sách

Một trong những vấn đề quyết định phạm vi và đối tượng áp dụng của Luật là tiêu chí xác định Doanh nghiệp nhỏ và vừa. Để mở rộng khả năng tiếp cận chính sách, Bộ Tài chính đề xuất điều chỉnh nâng ngưỡng tiêu chí dựa trên số lao động bình quân năm kết hợp với một trong hai tiêu chí là tổng doanh thu hoặc tổng nguồn vốn, căn cứ theo số liệu của năm trước liền kề. Sự điều chỉnh này dự kiến sẽ nâng tỷ lệ Doanh nghiệp nhỏ và vừa từ 97,4% lên khoảng 98,4% trong tổng số gần 1,08 triệu doanh nghiệp đang hoạt động trên cả nước.

Phân tích về cơ sở của đề xuất này, Bộ trưởng cho biết việc sử dụng số liệu năm trước liền kề đã chứng minh tính hiệu quả qua gần 25 năm kể từ Nghị định số 90/2001/NĐ-CP và gần 10 năm thực thi Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017, không gây khó khăn cho các cơ quan thực thi. Nhìn ra thông lệ quốc tế, nghiên cứu của Tổ chức Tài chính Quốc tế (IFC) tại 155 nền kinh tế chỉ ra quy mô lao động là tiêu chí phổ biến nhất, tiếp đến là doanh thu và tài sản. Các tổ chức và quốc gia lớn (như OECD, EU hay Nhật Bản) cũng đều áp dụng linh hoạt sự kết hợp giữa các tiêu chí này. Nhằm đảm bảo tính ổn định và tránh gián đoạn chính sách, dự thảo Nghị định sẽ quy định chi tiết phương pháp xác định tiêu chí đối với cả những doanh nghiệp mới thành lập hoặc chưa có báo cáo tài chính.

Lấy sự trưởng thành của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả, Nhà nước sẽ đóng vai trò kiến tạo hệ sinh thái và dẫn dắt nguồn lực phát triển.

Về chính sách thuế, Bộ Tài chính kiên định đề xuất áp dụng chính sách miễn thuế trong 3 năm kể từ khi doanh nghiệp được cấp Giấy chứng nhận đăng ký lần đầu. Cơ quan soạn thảo lập luận chính sách cần nhắm trúng thời điểm khởi sự, đây là giai đoạn doanh nghiệp đối mặt với nhiều khó khăn nhất về vốn, thị trường và dòng tiền. Hơn nữa, sự hỗ trợ không nên biến thành bao cấp quá mức mà phải tạo động lực để doanh nghiệp vươn lên. Bài toán cân đối ngân sách cũng được tính toán kỹ lưỡng. Sau một năm triển khai theo cơ chế đề xuất, ngân sách Nhà nước đã hỗ trợ gần 10.000 tỷ đồng mỗi năm. Nếu mở rộng miễn thuế 3 năm kể từ khi có lãi, số thu ngân sách giai đoạn 2027-2030 có thể sụt giảm từ 60 đến 70 nghìn tỷ đồng. Định hướng này cũng hoàn toàn bám sát Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị, Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội và Thông báo số 1620/TB-VPQH của Ủy ban Thường vụ Quốc hội.

Bên cạnh đó, việc nâng ngưỡng doanh thu lên 10 tỷ đồng để áp dụng phương pháp tính thuế đơn giản được kỳ vọng sẽ bao phủ 81% số doanh nghiệp và 99,86% hộ kinh doanh. Bước đi này không chỉ giảm chi phí tuân thủ mà còn khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, đồng thời giao Chính phủ linh hoạt điều chỉnh mức doanh thu theo từng thời kỳ kinh tế.

Đối với nút thắt về mặt bằng sản xuất, dự thảo Luật duy trì quy định bố trí bình quân 20 ha/khu công nghiệp, cụm công nghiệp hoặc dành 5% diện tích đất cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, kèm theo sự hỗ trợ từ ngân sách địa phương. Kế thừa từ Nghị quyết số 198/2025/QH15, chính sách này đã minh chứng hiệu quả thực tế sau hơn 1 năm có hiệu lực, cả nước hiện có khoảng 110 khu công nghiệp thực hiện bố trí quỹ đất. Điểm tiến bộ trong dự thảo lần này là việc bổ sung hình thức cho phép ngân sách địa phương đầu tư các khu, cụm công nghiệp chuyên biệt dành riêng cho Doanh nghiệp nhỏ và vừa, phù hợp với nhu cầu và năng lực tài chính của từng địa phương.

Số hóa quy trình bằng "Phiếu hỗ trợ"

Chính sách hỗ trợ thông qua mua sắm công là một điểm sáng. Giải trình những băn khoăn về tính minh bạch khi dành các gói thầu không quá 20 tỷ đồng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, Bộ Tài chính dẫn chứng kể từ khi Nghị quyết 198 có hiệu lực cho đến tháng 3/2026, các doanh nghiệp nhỏ và vừa đã tham gia và trúng hơn 25.960 gói thầu hàng hóa và xây lắp quy mô dưới 20 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ áp đảo 95,5% tổng số gói thầu. Đã có 12.085 doanh nghiệp trúng thầu với tổng giá trị lên tới 125.150 tỷ đồng.

Quy định yêu cầu các cơ quan, tổ chức dành tối thiểu 20% tổng giá trị mua sắm từ ngân sách hàng năm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng được xây dựng dựa trên kinh nghiệm quốc tế. Tại Trung Quốc, 100% gói thầu hàng hóa dưới 2 triệu nhân dân tệ và gói thầu xây dựng dưới 4 triệu nhân dân tệ được ưu tiên cho khối này, cùng với mức tối thiểu 40% cho các dự án xây dựng lớn. Mỹ cũng áp đặt tỷ lệ 23% giá trị hợp đồng liên bang và bắt buộc mua 50% giá trị hàng hóa từ các doanh nghiệp nhỏ, trong khi Ấn Độ quy định mức 25%. Tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội cần quy định rõ phương án xử lý trong trường hợp không đạt tỷ lệ dành 20% giá trị mua sắm sử dụng ngân sách, dự thảo Luật đã linh hoạt giao Chính phủ quy định hướng xử lý trong trường hợp không đạt tỷ lệ 20% hoặc không có gói thầu dưới 20 tỷ đồng.

Đến tháng 3/2026, các doanh nghiệp nhỏ và vừa đã tham gia và trúng hơn 25.960 gói thầu hàng hóa và xây lắp quy mô dưới 20 tỷ đồng, chiếm tỷ lệ áp đảo 95,5% tổng số gói thầu.

Điểm đổi mới nhất trong dự thảo Luật lần là việc cải cách thủ tục hành chính, giải quyết triệt để vấn đề doanh nghiệp ngần ngại tiếp cận chính sách do rào cản quy trình. Thay vì các thủ tục đăng ký, xét duyệt phân tán và thiếu tính số hóa, dự thảo đề ra nguyên tắc đẩy mạnh kết nối, chia sẻ dữ liệu liên thông. Cơ quan Nhà nước không không yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại những thông tin đã có hoặc có thể khai thác. Đồng thời, xây dựng, nâng cấp Hệ thống Thông tin quốc gia về doanh nghiệp, tích hợp thông tin, dữ liệu và các dịch vụ hỗ trợ thông qua cơ chế một cửa thống nhất. Đặc biệt, cơ quan soạn thảo lần đầu tiên giới thiệu cơ chế "Phiếu hỗ trợ" (voucher). Theo đó, doanh nghiệp được cấp voucher gắn với mã số định danh để chủ động lựa chọn sử dụng các dịch vụ, sản phẩm hỗ trợ phù hợp với năng lực hấp thụ và giai đoạn phát triển. Phiếu hỗ trợ này không có giá trị quy đổi thành tiền mặt, không được phép mua bán hay chuyển nhượng. Việc thanh quyết toán sẽ do tổ chức cung cấp dịch vụ thực hiện trực tiếp với cơ quan Nhà nước, giải phóng hoàn toàn doanh nghiệp thụ hưởng khỏi các thủ tục hành chính phức tạp. Hình thức đảm bảo sự minh bạch và công khai, không tạo cơ chế "xin-cho."

Song song với việc cấp phát hỗ trợ, công tác kiểm tra, đánh giá cũng được chuẩn hóa. Dự thảo Luật chú trọng vào việc đánh giá dựa trên kết quả đầu ra, phối hợp xây dựng hệ thống chỉ tiêu cụ thể và tổ chức đánh giá độc lập. Các quy định chuyển tiếp giữa Luật năm 2017, Nghị quyết số 198/2025/QH15 và dự thảo Luật mới cũng được rà soát kỹ lưỡng, đảm bảo mạch nối pháp lý liên tục, không tạo ra khoảng trống pháp lý.

Kết thúc phần giải trình trước nghị trường, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn một lần nữa khẳng định sự cầu thị của Cơ quan soạn thảo trong việc phối hợp với các cơ quan thẩm tra để rà soát toàn văn dự thảo, hoàn thiện kỹ thuật lập pháp. Mục tiêu là chính sách phải đến đúng đối tượng có nhu cầu, đúng thời điểm doanh nghiệp cần và doanh nghiệp tiếp cận chính sách thuận lợi, dễ dàng hơn, qua đó nắm bắt cơ hội phát triển kinh doanh tốt hơn, hiệu quả hơn./.

Dây chuyển sản xuất thịt chua của Công ty CP Sản xuất và Thương mại Trường FOODS. (Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN)