'Không mài' - Khám phá vẻ đẹp lộng lẫy, đậm bản sắc Việt của sơn truyền thống

Ngã rẽ sau 15 năm với sơn truyền thống

Đang thu hút sự quan tâm của giới nghệ thuật tạo hình và công chúng yêu nghệ thuật, “Không mài” - triển lãm hội họa với chất liệu sơn truyền thống là triển lãm cá nhân đầu tiên của họa sĩ Hoàng Hữu Vân, đồng thời là dịp anh chính thức công bố những thể nghiệm với phương thức kỹ thuật không mài.

Khai mạc triển lãm "Không mài" của họa sĩ Hoàng Hữu Vân. Ảnh: VNFAM

Sinh năm 1982 tại Thanh Hóa, hiện sống và làm việc tại Hà Nội, Hoàng Hữu Vân là hội viên Hội Mỹ thuật Việt Nam, hội viên Hội Mỹ thuật Hà Nội. Anh đã có 15 năm chuyên tâm sáng tác với chất liệu sơn truyền thống, tham gia nhiều triển lãm trong nước và quốc tế, đồng thời nhận các giải thưởng tại Triển lãm Mỹ thuật Thủ đô và Triển lãm Mỹ thuật khu vực I.

Trong hành trình ấy, những tác phẩm như “Trầm tích Thăng Long”, “Huyền tích Thăng Long”, “Dòng sông hát”, “Gọi Xuân”, “Nàng Xuân”… cho thấy mối quan tâm bền bỉ của họa sĩ với văn hóa dân tộc. Sơn truyền thống, với chất cảm từ nhựa cây sơn vùng trung du Phú Thọ, trở thành chất liệu để anh tìm kiếm một ngôn ngữ hội họa riêng, giàu tính tạo hình và chiều sâu văn hóa.

Sau 15 năm thực hành kỹ thuật mài, Hoàng Hữu Vân bắt đầu đặt câu hỏi về những giới hạn trong chính phương thức sáng tác quen thuộc. Anh chia sẻ: “Tôi nhận thấy trong dòng chảy của sơn truyền thống vẫn còn có những giá trị ẩn sâu. Khám phá nhiều hơn ở chất liệu mang đậm bản sắc dân tộc này, tôi tự cảm nhận tư duy sáng tạo của bản thân còn câu nệ vào phương thức kỹ thuật mài”.

Triển lãm thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu, người quan tâm đến mỹ thuật. Ảnh: Thu Trang

Từ đó, họa sĩ chọn hướng khác – không mài. Họa sĩ cho biết, khi không còn đặt việc mài như một điều kiện bắt buộc của quá trình sáng tác, anh cảm thấy mình “thực sự được giải phóng” trong cách sử dụng chất liệu, tạo bề mặt và đưa cảm xúc trực tiếp hơn vào tác phẩm.

Với Hoàng Hữu Vân, đây không phải sự phủ nhận kỹ thuật mài. Qua quá trình thể nghiệm, anh nhận ra điều quan trọng nhất vẫn là hiểu và thể hiện được bản chất, vẻ đẹp và chất cảm riêng của sơn truyền thống.

Mở những biên độ mới trong sáng tạo

“Không mài” giới thiệu chỉ 5 tác phẩm “Những ngả đường”, “Dưới ánh trăng”, “Nét son”, “Thanh sắc làng quê” và “Gạch nối di sản”. Số lượng khá khiêm tốn so với một triển lãm mỹ thuật thường thấy. Song, như họa sĩ Hoàng Hữu Vân chia sẻ, 5 tác phẩm là một câu chuyện, một hành trình tìm tòi, sáng tạo.

Từ lựa chọn một ngả đường sáng tạo mới, khám phá khả năng biểu đạt của chất liệu, đến tìm về cội nguồn, trong một mạch chảy xuyên suốt của di sản dân tộc. Kỹ thuật không mài là chủ đích của nghệ sĩ, từ đó mở ra hướng tiếp cận khác đối với chất liệu. Các tác phẩm chỉ bằng chất liệu sơn truyền thống nhưng toát lên vẻ lộng lẫy, lôi cuốn công chúng.

Tác phẩm đem lại nhiều cảm xúc cho người xem. Ảnh: Thu Trang

Với một triển lãm đặc biệt này, nhà nghiên cứu mỹ thuật Bùi Hoàng Anh nhận định, không mài không phải là một “phát kiến” mới, mà là một phương thức kỹ thuật đã có. Ở những giai đoạn đầu khi đưa sơn truyền thống vào thể nghiệm và sáng tạo hội họa, các họa sĩ Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương cũng đã thực hành theo phương thức này. Họa sĩ Hoàng Hữu Vân là người “nối tiếp” một câu chuyện gần 100 năm dường như còn bỏ ngỏ của các bậc tiền nhân.

Theo nhà nghiên cứu mỹ thuật Bùi Hoàng Anh, có thể đâu đó đã hoặc đang có những họa sĩ sáng tác với sơn truyền thống với phương thức không mài, nhưng điều đáng chú ý là Hoàng Hữu Vân là người chính thức lựa chọn công bố một cách chủ ý phương thức “không mài” trong một triển lãm nghệ thuật riêng.

“5 tác phẩm, vẫn là độ trong, độ sâu, độ thẩm thấu của sơn với các chất màu, các vật liệu gắn…, nhưng khi không thực hiện công đoạn mài, dấu vết của bút, của nét, của những mảng màu được giữ lại trực tiếp trên bề mặt, mang rõ rung cảm của nghệ sĩ”, nhà nghiên cứu Bùi Hoàng Anh bày tỏ.

Với họa sĩ Hoàng Hữu Vân, “Không mài” mở ra một chặng đường mới, ở đó, anh được thỏa sức và linh hoạt với sơn truyền thống có mài, không mài, hoặc kết hợp cả hai phương thức.

Điều này khiến nhà nghiên cứu mỹ thuật Bùi Hoàng Anh kỳ vọng, biết đâu trong những chặng đường tiếp theo, Hoàng Hữu Vân có thể cùng lúc sử dụng cả hai phương thức trên một bề mặt tác phẩm. Có những phần được mài để tạo độ sâu, độ trong, sự ẩn hiện của các lớp sơn. Có những phần được giữ nguyên để bảo lưu dấu vết của bút, độ nổi của vật liệu và cảm xúc trực tiếp của quá trình vẽ. Khi đó, “mài” và “không mài” bổ sung cho nhau trong cùng một tư duy sáng tạo.

Những sự chủ động ấy sẽ mở thêm những biên độ mới cho ngôn ngữ của sơn truyền thống trong mỹ thuật Việt Nam đương đại.

Triển lãm “Không mài” của họa sĩ Hoàng Hữu Vân mở tại Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam (66 Nguyễn Thái Học, phường Ba Đình, Hà Nội) đến hết ngày 25-9.

Các tác phẩm tại triển lãm:

Tác phẩm "Những ngả đường".

Tác phẩm "Dưới ánh trăng".

Tác phẩm "Nét son".

Tác phẩm "Thanh sắc làng quê".

Tác phẩm "Gạch nối di sản".