Không phải tên lửa hay thủy lôi, đây mới là thứ đang chặn đường hàng trăm tàu dầu ở Hormuz

Các tàu thuyền ở eo biển Hormuz gần bãi biển Bandar Abbas, Iran, vào Chủ nhật, ngày 21/6. Ảnh: Reuters.

Sau nhiều tháng bị mắc kẹt tại eo biển Hormuz vì xung đột ở Trung Đông, hàng trăm tàu chở dầu khổng lồ giờ đây đang đối mặt với một vấn đề ít được chú ý nhưng không kém phần nan giải: lớp sinh vật biển dày đặc bám kín thân tàu khiến chúng chưa thể lập tức quay trở lại hoạt động.

“Bốn tháng à? Chừng đó thời gian là quá đủ để đủ thứ kinh khủng bám đầy dưới đáy tàu rồi,” Derek Hamm, một thợ lặn chuyên vệ sinh thân tàu tại bang Florida của Mỹ, nhận xét.

Trong thời gian hàng trăm tàu dầu neo đậu ngoài khơi Vịnh Ba Tư, vô số hàu, trai, sò, hà biển, tảo và các sinh vật biển khác đã phủ kín phần thân ngập nước của các con tàu. Trước khi những "gã khổng lồ" này có thể ra khơi trở lại, toàn bộ lớp sinh vật bám dính phải được loại bỏ bởi các đội thợ lặn chuyên nghiệp, thường được gọi là những người "làm sạch đáy tàu".

Các tàu chở dầu và tàu chở hàng vẫn neo đậu ngoài khơi cảng Sultan Qaboos ở Muscat, Oman ngày 21/6. Ảnh: Getty.

Trong ngành hàng hải, hiện tượng này được gọi là "biofouling" – sự tích tụ của các sinh vật biển trên bề mặt tàu thuyền. Đây là vấn đề tưởng chừng đơn giản nhưng lại có thể gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động vận tải toàn cầu.

Khi thế giới đang tìm cách khôi phục dòng chảy dầu mỏ sau cú sốc năng lượng lớn nhất lịch sử do chiến tranh gây ra, việc xử lý lớp sinh vật bám dày trên thân tàu đã trở thành một trong những trở ngại bất ngờ.

Công việc khổng lồ dưới đáy những siêu tàu dầu

Các siêu tàu chở dầu hiện đại có chiều dài hơn 300 mét và chiều ngang khoảng 45 mét.

Điều đó đồng nghĩa mỗi con tàu sở hữu diện tích thân ngập nước lên tới khoảng 14.000 m² cần được làm sạch.

Theo các chuyên gia trong ngành, một nhóm từ 5 đến 6 thợ lặn phải mất từ 4 đến 5 giờ liên tục để cạo bỏ toàn bộ lớp sinh vật biển trên mỗi tàu bằng dụng cụ cầm tay và máy phun áp lực cao.

Với khoảng 600 tàu đang chờ được thông tuyến qua eo biển Hormuz, khối lượng công việc là vô cùng lớn.

Brian McCauley, chủ một công ty dịch vụ lặn tại Mỹ, cho biết công việc này không quá phức tạp về mặt kỹ thuật, nhưng kích thước của các tàu dầu khiến nó trở thành một thách thức lớn.

Các thợ lặn thường sử dụng những thanh cạo chuyên dụng để loại bỏ sinh vật bám trên thân tàu. Với những lớp hà biển cứng đầu, họ phải dùng máy chà nhám hoặc thiết bị phun nước áp lực cực mạnh vận hành bằng hệ thống thủy lực.

Một tàu chở hàng đang neo đậu tại cảng Sultan Qaboos vào Chủ nhật, ngày 21/6 tại Muscat, Oman. Ảnh: Reuters.

Tuy nhiên, quá trình vệ sinh cũng đòi hỏi sự cẩn trọng cao độ.

Lớp sơn và lớp phủ đặc biệt trên thân tàu có vai trò ngăn sinh vật biển bám dính. Nếu làm hư hại lớp bảo vệ này, chủ tàu có thể đối mặt với các vi phạm về môi trường, chi phí sửa chữa lớn và thậm chí các tranh chấp bảo hiểm.

Chân vịt là bộ phận khó xử lý nhất. Trong nhiều trường hợp, chúng phải được tháo rời hoàn toàn để làm sạch rồi lắp lại.

Nhu cầu đột ngột tăng mạnh cũng khiến giá dịch vụ leo thang. Theo các chuyên gia vận tải biển, chi phí làm sạch hiện đã tăng thêm hàng nghìn USD mỗi tàu, với tổng hóa đơn có thể lên tới hàng chục nghìn USD.

Vì sao phải làm sạch trước khi ra khơi?

Chi phí lớn nhưng việc làm sạch là bắt buộc.

Tương tự máy bay, tàu biển được thiết kế dựa trên các nguyên lý khí động học và thủy động học nhằm giảm tối đa lực cản.

Khi thân tàu bị bao phủ bởi sinh vật biển, lực cản nước tăng mạnh, khiến mức tiêu thụ nhiên liệu tăng đáng kể.

Theo các chuyên gia bảo hiểm hàng hải, nhiên liệu hiện chiếm khoảng một nửa tổng chi phí vận hành của một con tàu.

Với các tuyến vận chuyển dầu dài hàng nghìn km từ Trung Đông sang châu Á hoặc Australia, mức tiêu hao nhiên liệu tăng thêm có thể khiến chi phí vận chuyển đội lên rất lớn.

Trong những trường hợp nghiêm trọng hơn, sinh vật biển còn có thể làm giảm hiệu suất hoặc khiến chân vịt hoạt động kém hiệu quả.

Các hệ thống hút nước làm mát trên tàu cũng thường trở thành nơi cư trú lý tưởng của nhiều loài sinh vật biển, làm gia tăng nguy cơ hỏng hóc kỹ thuật.

Ngoài yếu tố kinh tế, các quy định quốc tế cũng yêu cầu tàu phải loại bỏ sinh vật bám trước khi cập cảng.

Các tàu thương mại và tàu chở dầu chuẩn bị đi qua eo biển Hormuz, một trong những tuyến đường thủy chiến lược quan trọng nhất đối với dòng chảy thương mại toàn cầu, đang chờ đợi tại Vịnh Oman, ngày 17/6. Ảnh: Getty.

Nguyên nhân là giữa các lớp hà, sò hay tảo có thể tồn tại nhiều loài ngoại lai xâm hại. Khi theo tàu di chuyển sang vùng biển khác, chúng có thể gây tổn hại nghiêm trọng tới hệ sinh thái địa phương.

Đây thực chất là một vấn đề đã tồn tại hàng trăm năm trong ngành hàng hải.

Từ nhiều thế kỷ trước, các tàu chiến bằng gỗ từng được bọc đồng dưới đáy nhằm ngăn các loài sinh vật biển đục khoét thân tàu.

“Đó là một vấn đề lâu đời như chính ngành hàng hải vậy,” một chuyên gia nhận xét.

Chỉ là một trong rất nhiều trở ngại

Ngay cả khi được làm sạch hoàn toàn, hành trình khôi phục hoạt động vận tải dầu qua eo biển Hormuz vẫn còn nhiều rào cản khác.

Một số chủ tàu có thể lựa chọn dùng tàu kéo đưa phương tiện ra khỏi khu vực nguy hiểm trước khi tiến hành vệ sinh, nhưng công việc làm sạch cuối cùng vẫn là điều không thể tránh khỏi.

Những chiếc thuyền đánh cá nằm im lìm dọc eo biển Hormuz gần đảo Qeshm, Iran, ngày 17/5. Ảnh: Getty.

Bên cạnh đó, Iran mới đây yêu cầu các công ty vận tải phải đăng ký với nước này trước khi được phép lưu thông qua eo biển.

Các lực lượng rà phá thủy lôi cũng cần kiểm tra toàn bộ tuyến hàng hải nhằm bảo đảm an toàn cho tàu thuyền sau nhiều tháng xung đột.

Ngoài ra, các ngân hàng, nhà đầu tư và công ty bảo hiểm vẫn phải đánh giá lại rủi ro trước khi cho phép hoạt động vận chuyển trở lại bình thường.

Điều đó đồng nghĩa việc eo biển Hormuz mở cửa trở lại không đồng nghĩa thị trường dầu mỏ toàn cầu sẽ lập tức trở về trạng thái bình thường.

Và trong chuỗi những khó khăn đó, trở ngại đầu tiên lại đến từ những sinh vật nhỏ bé bám dưới đáy tàu – nhưng chắc chắn không phải là trở ngại cuối cùng.