Không thể bảo vệ trẻ bằng cách cấm lên Internet

Học sinh cần trang bị kiến thức pháp luật, kỹ năng nhận diện rủi ro và khả năng tự bảo vệ khi tham gia môi trường trực tuyến. Ảnh minh họa: Reuters.

Ngày 19/10, tại lễ khởi động chương trình “Teen Safety School Tour 2026 - An toàn số cho em” ở Trường THCS Nam Từ Liêm (Hà Nội), Đại tá Hà Văn Bắc, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng (Cục A05, Bộ Công an), nhấn mạnh sự cần thiết của việc trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ em trên không gian mạng.

Theo lãnh đạo Cục A05, Internet mang đến nhiều cơ hội học tập, sáng tạo và kết nối, nhưng cũng tiềm ẩn những rủi ro về lừa đảo, xâm hại và đánh cắp thông tin cá nhân. Đáng chú ý, việc thành thạo công nghệ không đồng nghĩa trẻ em có đủ khả năng nhận diện nguy cơ và tự bảo vệ mình.

“Chúng ta không thể bảo vệ thế hệ trẻ bằng cách ngăn các em tham gia không gian mạng, tách các em khỏi dòng chảy công nghệ số”, Đại tá Hà Văn Bắc nhấn mạnh.

Thay vào đó, ông cho rằng cần chủ động trang bị cho học sinh kiến thức pháp luật, kỹ năng nhận diện rủi ro và khả năng tự chủ khi tham gia môi trường trực tuyến.

Trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho học sinh trên mạng

Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại chương trình là trang bị cho học sinh kỹ năng nhận diện và ứng phó với các nguy cơ trên Internet, thay vì chỉ dừng lại ở việc cảnh báo những rủi ro có thể xảy ra.

Theo đó, học sinh được khuyến nghị ghi nhớ ba nguyên tắc khi sử dụng mạng, gồm kiểm chứng thông tin trước khi tin tưởng, thận trọng khi chia sẻ dữ liệu cá nhân và chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ nếu cảm thấy không an toàn.

Đặc biệt, trong bối cảnh hình ảnh, âm thanh có thể bị cắt ghép hoặc giả mạo, các em cần thận trọng với những nội dung giật gân, chưa được kiểm chứng. Việc chia sẻ thông tin trên mạng cũng cần đi kèm ý thức bảo vệ quyền riêng tư, danh dự của bản thân và tôn trọng người khác.

Khi gặp tình huống bị đe dọa, bắt nạt hoặc có dấu hiệu xâm hại trực tuyến, học sinh không nên tự giải quyết mà cần trao đổi với cha mẹ, thầy cô hoặc người lớn đáng tin cậy.

Bà Nguyễn Thị Nga, Phó cục trưởng Cục Bà mẹ và Trẻ em (Bộ Y tế), cho biết trẻ em cũng có thể liên hệ Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111 để được tư vấn, hỗ trợ khi gặp nguy cơ trên môi trường mạng.

Tuy nhiên, việc bảo vệ trẻ em không thể chỉ phụ thuộc vào khả năng tự phòng tránh của các em. Đại tá Hà Văn Bắc cho rằng cần xây dựng sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, cơ quan chức năng và doanh nghiệp công nghệ.

Đại tá Hà Văn Bắc, Phó cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an). Ảnh: BTC.

Trong đó, gia đình đóng vai trò lắng nghe, đồng hành; nhà trường trang bị kiến thức, kỹ năng nền tảng; cơ quan chức năng hỗ trợ bảo vệ về mặt pháp lý. Các doanh nghiệp công nghệ cũng cần chủ động rà soát, giảm thiểu nguy cơ ngay từ thuật toán và thiết kế sản phẩm.

Để những kỹ năng này thực sự phát huy hiệu quả, hoạt động giáo dục an toàn số cần được tổ chức thường xuyên, gắn với các tình huống thực tế và phù hợp từng độ tuổi, thay vì chỉ xuất hiện trong những buổi tuyên truyền hoặc ngoại khóa đơn lẻ.

9.000 học sinh và giáo viên dự kiến được trang bị kỹ năng an toàn số

Chương trình Teen Safety School Tour 2026 được triển khai trong khuôn khổ chiến dịch Vaccine Số, do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia, TikTok Việt Nam, Vietinbank và MSD United Way Vietnam đồng tổ chức, dưới sự bảo trợ và chỉ đạo của Cục An ninh mạng (Bộ Công an).

Theo ban tổ chức, chương trình dự kiến tiếp cận khoảng 9.000 học sinh và giáo viên tại 10 trường học thuộc 5 tỉnh, thành phố trong giai đoạn tháng 10-12/2026.

Nội dung đào tạo tập trung vào 3 chủ đề gồm An toàn số, Sức khỏe số và Thiếu niên nói. Trong đó, học sinh được hướng dẫn nhận diện các nguy cơ phổ biến như lừa đảo, giả mạo danh tính, dụ dỗ qua mạng, bắt nạt trực tuyến, xâm phạm quyền riêng tư và nội dung giả mạo bằng AI.

Bên cạnh kiến thức phòng tránh rủi ro, chương trình còn giúp các em xây dựng thói quen sử dụng công nghệ lành mạnh, quản lý thời gian trên mạng và nhận diện tác động của mạng xã hội đối với cảm xúc, tâm lý.

Thay vì chỉ nghe phổ biến kiến thức, học sinh được tham gia trò chơi tương tác, kịch ứng tác, tranh biện và xử lý tình huống thực tế. Các hoạt động cũng tạo điều kiện để các em chia sẻ trải nghiệm, bày tỏ quan điểm và đề xuất giải pháp cho những vấn đề gặp phải khi sử dụng Internet.

Học sinh viết cam kết đồng hành cùng chiến dịch Vaccine Số. Ảnh: BTC.

Đại diện TikTok Việt Nam, ông Nguyễn Lâm Thanh, cho rằng bên cạnh các công cụ bảo vệ người dùng trẻ tuổi, việc trang bị kỹ năng và tăng cường sự đồng hành của gia đình đóng vai trò quan trọng trong xây dựng môi trường mạng an toàn.

Sau lễ khởi động tại Hà Nội, chương trình dự kiến tiếp tục được tổ chức tại các trường học ở Lào Cai, TP.HCM, Quảng Trị và Đà Nẵng. Nội dung sẽ được điều chỉnh phù hợp với độ tuổi và điều kiện thực tế tại từng trường.

Theo ban tổ chức, chiến dịch Vaccine Số đã được triển khai từ năm 2021. Các hoạt động School Tour trước đây tiếp cận hơn 1.800 học sinh, trong khi hashtag #VaccineSo ghi nhận gần 16.000 bài đăng và hơn 850 triệu lượt xem trên TikTok.

Chương trình năm nay đặt mục tiêu mở rộng quy mô tiếp cận, đồng thời khuyến khích đưa các hoạt động giáo dục an toàn số vào sinh hoạt thường xuyên của nhà trường.