Không thể phòng chống lừa đảo trên mạng bằng cơ chế cảnh báo riêng lẻ, phân tán

Nhận định trên được Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an) đưa ra tại tọa đàm Xây dựng Mạng lưới cảnh báo rủi ro trực tuyến tại Việt Nam, sáng 13/11 tại Hà Nội. Sự kiện do Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia và Google tổ chức dưới sự bảo trợ của Cục An ninh mạng.

Lừa đảo trực tuyến có xu hướng liên thông giữa nhiều nền tảng

Chỉ ra những cơ hội và thách thức song hành với sự phát triển của công nghệ số, nền tảng trực tuyến, dịch vụ tài chính, Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhận xét hoạt động lừa đảo trực tuyến đang có xu hướng ngày càng tinh vi và có tổ chức, liên thông giữa nhiều nền tảng dịch vụ.

Tuy nhiên, các tín hiệu cảnh báo rủi ro vẫn đang phân tán tại nhiều tổ chức, doanh nghiệp. Mỗi đơn vị có thể nhận diện một phần dấu hiệu bất thường, nhưng sự thiếu kết nối sẽ làm hạn chế khả năng phát hiện toàn diện và ngăn chặn kịp thời các hành vi lừa đảo. 

“Chúng ta không thể phòng chống lừa đảo trên một không gian mạng có tính kết nối cao bằng những cơ chế cảnh báo còn phân tán, riêng lẻ”, Đại tá Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh. 

Đại tá, Tiến sĩ Nguyễn Hồng Quân - Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng (Bộ Công an) phát biểu khai mạc tọa đàm, sáng 13/11. Ảnh: BTC

Theo ông, cần đổi mới cách tiếp cận chuyển từ phát hiện xử lý từng vụ việc, sang chủ động nhận diện và phòng ngừa nguy cơ; từ bảo vệ riêng lẻ từng hệ thống sang tăng cường phối hợp, chia sẻ tín hiệu rủi ro giữa các ngành, các nền tảng và các doanh nghiệp.

"Một vụ lộ lọt dữ liệu không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho tổ chức, cá nhân, mà còn có thể trở thành nguồn thông tin để các đối tượng tiếp tục thực hiện hành vi giả mạo, lừa đảo và xâm phạm quyền của người dân. Vì vậy, thúc đẩy chia sẻ tín hiệu rủi ro phải đồng thời bảo đảm an ninh dữ liệu, bảo mật thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân", ông Quân nói.

Việc kết nối giữa các tổ chức, doanh nghiệp cần dựa trên nguyên tắc rõ ràng về mục đích, phạm vi trách nhiệm và cơ chế bảo vệ thông tin; chia sẻ phải có kiểm soát, tuân thủ pháp luật, không làm phát sinh những nguy cơ mới đối với dữ liệu và quyền lợi ích hợp pháp của người sử dụng.

Thách thức trong chia sẻ và liên thông dữ liệu cũng là nội dung được nhắc đến trong tham luận của Đại tá Nguyễn Huy Lục, Trưởng phòng, Cục An ninh mạng. Ông chỉ ra dữ liệu số không chỉ là yếu tố then chốt để vận hành hệ thống thông tin, mà còn là mục tiêu của tội phạm mạng. Do đó, cần chú trọng đến đảm bảo an ninh, an toàn cho hoạt động chia sẻ và liên thông dữ liệu.

Bà Emily Taylor và ông Lucien Taylor đến từ Global Signal Exchange (GSE) chia sẻ kinh nghiệm phối hợp, chia sẻ thông tin cảnh báo. Ảnh: BTC

Từ góc độ quốc tế, bà Emily Taylor và ông Lucien Taylor đến từ Global Signal Exchange (GSE) - nền tảng chia sẻ dữ liệu tình báo phi lợi nhuận do Oxford Information Labs, GASA và Google đồng sáng lập nhằm chống lừa đảo trực tuyến theo thời gian thực - đã chia sẻ những kinh nghiệm và bài học trong kết nối, chia sẻ tín hiệu rủi ro giữa các nền tảng, dịch vụ khác nhau.

Vận hành từ tháng 1/2025, GSE tăng trưởng từ 40 triệu lên 1,7 tỷ tín hiệu đe dọa, kết nối 130 tổ chức (gồm Microsoft, Meta, TikTok, các cơ quan thực thi pháp luật) qua một bộ hợp đồng và tích hợp kỹ thuật duy nhất.

Về mặt kỹ thuật, GSE xếp hạng các nhà cung cấp hạ tầng Internet qua Bảng xếp hạng để tạo "áp lực mềm" siết chặt quy trình xác minh danh tính (KYC), đồng thời áp dụng cơ chế phản hồi hai chiều nhằm theo dõi việc triệt phá tận gốc tên miền độc hại.

Một ví dụ điển hình về hiệu quả phối hợp được hai diễn giả đưa ra là Microsoft và Google hợp tác đánh sập một sàn giao dịch tội phạm mạng trị giá hàng triệu USD. Khi Microsoft triệt phá một sàn giao dịch tội phạm mạng trên hạ tầng của mình, nhóm này lập tức dịch chuyển sang Google. Nhờ chia sẻ tín hiệu qua GSE, hai nền tảng đã phối hợp giảm thiểu hơn 90% dấu vết hoạt động của nhóm tội phạm này.

Ba vấn đề cốt lõi để mạng lưới chia sẻ tín hiệu rủi ro hoạt động hiệu quả

Tọa đàm có sự hiện diện của nhiều thành phần khác nhau như doanh nghiệp tài chính, cơ quan quản lý nhà nước, lực lượng thực thi pháp luật, đơn vị bán hàng, bán lẻ và diễn giả trong và ngoài nước. Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, dù có nhiều khác biệt trong ngành nghề, tất cả đều hướng đến tìm ra tiếng nói chung để giải quyết “những nỗi đau chung của nhân loại” như lừa đảo, chiếm đoạt tài sản, tấn công mạng.

Lãnh đạo Cục An ninh mạng cho rằng, để thành lập một mạng lưới cảnh báo có khả năng kết nối thông tin, hỗ trợ phát hiện sớm và chủ động ngăn chặn lừa đảo trực tuyến tại Việt Nam, cần làm rõ ba vấn đề cốt lõi.

Trước hết, xác định được được cơ chế kết nối và chia sẻ tín hiệu rủi ro thực chất, bảo đảm thông tin được phát hiện, kiểm chứng và chuyển thành cảnh báo kịp thời, hướng tới ngăn chặn hành vi lừa đảo trước khi gây thiệt hại.

Tiếp đến, xây dựng nền tảng tin cậy về an ninh dữ liệu, bảo mật thông tin và trách nhiệm của các bên tham gia, bảo đảm hoạt động chia sẻ được thực hiện đúng mục đích, đúng phạm vi và phù hợp với pháp luật Việt Nam.

Cuối cùng, phát huy được trách nhiệm và sự tham gia chủ động của cộng đồng doanh nghiệp, từng bước hình thành cơ chế phối hợp liên ngành có khả năng duy trì, mở rộng và tạo ra hiệu quả bảo vệ người dân trong thực tiễn.

 Đại tá Nguyễn Huy Lục, Trưởng phòng, Cục An ninh mạng (Bộ Công an) trình bày tham luận. Ảnh: BTC

Đồng quan điểm, Đại tá Nguyễn Huy Lục chỉ ra bốn giải pháp trọng tâm để chủ động trong công tác đấu tranh xử lý với tội phạm. Đó là tiếp tục thực hiện hiệu quả công tác dự báo tình hình tội phạm, từ đó hoàn thiện pháp luật về an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và phòng chống tội phạm mạng; phối hợp ban ngành để phòng ngừa, phát hiện, điều tra tội phạm kịp thời, triệt để, xây dựng các quy chế phối hợp trao đổi thông tin; đẩy mạnh tuyên truyền kỹ năng bảo vệ dữ liệu cá nhân, nhận diện thủ đoạn mới của tội phạm mạng.

Tiếp tục hợp tác quốc tế trong đào tạo, chia sẻ kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm; tăng cường kiểm tra, đánh giá hạ tầng thông tin và dữ liệu quốc gia để kịp thời phát hiện lỗ hổng bảo mật, xây dựng phương án dự phòng, sao lưu, khôi phục dữ liệu.

Theo Đại tá Nguyễn Hồng Quân, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia mong muốn thúc đẩy những sáng kiến hợp tác thiết thực, góp phần nâng cao năng lực phòng vệ và xây dựng môi trường số an toàn, tin cậy.

"Mục tiêu cuối cùng không phải là chia sẻ được nhiều dữ liệu hơn, mà phát huy giá trị của dữ liệu cần thiết để cảnh báo sớm hơn, ngăn chặn hiệu quả hơn và bảo vệ người dân tốt hơn", ông Nguyễn Hồng Quân kết luận.