Những người mở đường ra biển (Kỳ 1): Những ngày đầu đi tìm dầu
Là một trong những cán bộ đầu tiên của Tổng cục Địa chất vào tiếp quản tài liệu dầu khí của chính quyền Sài Gòn sau ngày 30/4/1975, ông Lê Quang Trung, nguyên Phó Tổng Giám đốc Vietsovpetro, vẫn nhớ như in không khí những ngày đầu đất nước thống nhất.
Sáng 5/5/1975, ông cùng đoàn cán bộ bay từ Hà Nội vào Sài Gòn. Ông nhớ lại: “Chúng tôi từ miền Bắc vào trong khí thế chiến thắng, tâm trạng háo hức. Cả đoàn ở khách sạn Continental, trên đường Đồng Khởi, rồi đi bộ qua số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, trụ sở của Tổng cuộc Dầu hỏa và Khoáng sản để đọc và đánh giá tài liệu. Tất cả đoàn tiếp quản đều mặc áo bộ đội, mũ tai bèo, người dân rất hồ hởi vì cứ nghĩ chúng tôi là bộ đội Cụ Hồ”.
Cuộc gặp gỡ giữa những cán bộ làm dầu khí hai phía lúc đầu có phần dè dặt. Tuy nhiên, sau khi tiếp xúc, trò chuyện, các nhân viên của Tổng cuộc Dầu hỏa và Khoáng sản đều vui vẻ, sẵn sàng giúp đỡ đoàn thu thập tài liệu.
“May là, có một số cán bộ, nhân viên của Tổng cuộc Dầu hỏa và Khoáng sản còn ở lại và họ rất sẵn lòng giữ gìn các tư liệu quý này. Chính vì thế mà toàn bộ tài liệu dầu khí ở Tổng cuộc, khoảng hàng tạ tài liệu, vẫn còn nguyên vẹn”, ông Trung kể.
Trong số tài liệu được tiếp quản có kết quả tìm kiếm, thăm dò dầu khí của Mobil, Total cùng những công ty nước ngoài từng hoạt động trên thềm lục địa phía Nam. Trước năm 1975, Mobil đã khoan gặp dầu tại khu vực Bạch Hổ và đưa mẫu dầu thô về lưu giữ tại Tổng cuộc. Đoàn tiếp quản nhanh chóng lấy mẫu dầu, tổng hợp những tài liệu quan trọng gửi ra Hà Nội, báo cáo Chính phủ về triển vọng dầu khí ở thềm lục địa phía Nam.
Số 2 Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Hồ Chí Minh từng là nơi tiếp quản tài liệu dầu khí, nay là Bảo tàng Địa chất.
Cũng trong những tháng ngày ấy, kỹ sư địa vật lý Nguyễn Đăng Liệu cùng một số đồng nghiệp được phân công vào Nam để bắt đầu công tác khảo sát dầu khí. Khi đó, Tổng cục Dầu mỏ và Khí đốt chưa được thành lập, nên việc xin vé máy bay, chuẩn bị phương tiện, tài liệu đều rất vất vả.
Các kỹ sư được giao thiết kế phương án khảo sát địa vật lý gồm các phương pháp địa chấn, trọng lực và từ trên toàn vùng ven biển và Đồng bằng sông Cửu Long. Một mặt khảo sát mới, mặt khác phải thu gom, phục hồi tài liệu của các công ty dầu khí Mỹ để lại.
Ông Liệu nhớ lại: “Có những văn phòng, kho tư liệu bị bỏ hoang, anh em phải tìm đến, lục lại từng bản đồ, gom từng trang tài liệu. Đó là những ngày đầu gian nan nhất”.
Sau khi hoàn tất thiết kế mạng lưới khảo sát, các kỹ sư làm thủ tục thuê tàu địa chấn của Pháp. Còn phương tiện phục vụ ăn ở, làm việc cùng chuyên gia nước ngoài thì phải tận dụng tàu trong nước. Để tiết kiệm chi phí, các kỹ tìm được chiếc tàu lớn mà trước đây Mỹ dùng làm đốc nổi, bệnh viện di động của hải quân, sau đó đưa vào xưởng Ba Son để tân tạo lại.
Đầu tháng 3/1976, chuyến khảo sát đầu tiên chính thức bắt đầu. Tuy nhiên, ngay ngày đầu tiên, đoàn đã gặp bão. Ông Liệu kể: “Trước đó, chúng tôi cũng kịp nổ được một số điểm, sau gió to, những con sóng mỗi lúc một lớn làm tàu chao đảo nên chúng tôi phải quay vào bờ trú ẩn”.
Những ngày sau, công việc được tiếp tục, kéo dài đến hết tháng 6. Sau khi khảo sát ngoài khơi, đoàn tiến vào hệ thống sông, kênh rạch ở Đồng bằng sông Cửu Long, thực hiện các tuyến khảo sát trên sông Tiền, sông Hậu, Gành Hào, kênh Phụng Hiệp...
Ông Nguyễn Đăng Liệu (bên phải) xem tài liệu trên tàu địa chấn.
Trong khi các kỹ sư thực hiện những chuyến khảo sát, tại Vũng Tàu, công tác chuẩn bị căn cứ dịch vụ trên bờ cũng được triển khai. Theo ông Lê Quang Trung, muốn tổ chức hoạt động dầu khí ngoài biển phải có cầu cảng chuyên dụng để tiếp nhận thiết bị, vật tư, cung cấp nhiên liệu, nước sạch cho các tàu khảo sát địa vật lý và khoan thăm dò.
Do Vũng Tàu chưa có căn cứ dịch vụ dầu khí nên các công ty nước ngoài phải sử dụng dịch vụ từ Singapore, vừa xa nơi hoạt động, vừa chi phí cao và tốn ngoại tệ trong lúc đất nước còn nhiều khó khăn.
Khi được đề nghị xây dựng cầu cảng dài 105 m, rộng 25 m, Công ty Comex của Pháp đưa ra thời gian thi công 1 năm với giá 25 triệu USD. Không chấp nhận thời gian và kinh phí quá lớn, phía Việt Nam quyết định tự làm. Công trình được giao cho Liên hiệp Công trình giao thông 6 thi công. Sau đúng 100 ngày, cầu cảng hoàn thành vào ngày 30/9/1977, phục vụ tàu khảo sát địa vật lý vào tiếp nhận vật tư, thiết bị, nhiên liệu và nước sạch.
Năm 1978, Xí nghiệp Dịch vụ Dầu khí ra đời với đội bốc xếp gồm 42 người, phần lớn là bộ đội chuyển ngành, cùng một tàu kéo Côn Đảo công suất 1.000 CV dùng để lai dắt tàu hàng ra vào cảng.
Đầu năm 1979, tàu Shanghai-Maru cập cảng, chở 4.500 tấn cần khoan, ống chống, 6.000 tấn hàng hóa cùng hệ thống tháp lặn từ Na Uy. Do chưa có kinh nghiệm lai dắt tàu lớn, xí nghiệp phải mời thuyền trưởng tàu lai dắt cảng Sài Gòn xuống hướng dẫn và hỗ trợ thuyền trưởng tàu Côn Đảo. Dù phần lớn công nhân bốc xếp là bộ đội chuyển ngành chưa có kinh nghiệm, họ vẫn hoàn thành việc bốc dỡ đúng thời hạn, được thuyền trưởng Shanghai-Maru khen ngợi.
Ngoài khơi, những chuyến khảo sát tiếp tục được mở rộng trên các tàu địa vật lý thuê của nước ngoài. Có đợt, anh em phải ở trên biển 3 tháng liền, không vào bờ. Trong hành trình ấy, ông Nguyễn Đăng Liệu nhớ mãi một lần tránh bão ở Côn Đảo. Tàu lớn không thể cập sát bờ do mớn nước sâu, nhìn thấy bờ gần lắm nhưng tàu không vào được. Mấy anh em nôn nóng quá, liều dùng phao cá nhân nhảy xuống bơi vào.
“Khi lên bờ, bà con chỉ trỏ mắng, các anh liều thật, vùng này là ‘mũi cá mập’, rất nguy hiểm, sao các anh dám bơi vào? Nghe xong, anh em ai cũng tái mặt. May hôm đó biển động, cá mập không vào, chứ không thì giờ tôi không có dịp kể lại chuyện này”, ông Liệu nhớ lại.
Lại có đồng nghiệp ra biển được đúng một hôm thì say sóng khủng khiếp. Nghi ngờ viêm ruột thừa, anh em phải đưa vào bờ cấp cứu. Tàu thuê theo ngày, đắt đỏ lắm, tới 3.000 franc một ngày. Mỗi phút trì hoãn đều tốn ngân sách Nhà nước. “Thế nên sau đó, dù có say, vẫn phải ráng chịu. Sau này, khi về bờ, nhắc lại chuyện say sóng, có anh em kinh đến già...”.
Những gian nan ngoài biển cũng là những khó khăn mà lớp cán bộ, công nhân dầu khí đầu tiên phải trải qua trong cuộc sống thường ngày tại Vũng Tàu. Ông Lê Quang Trung kể, khi mới về đây, Đoàn Dầu khí 21 được bố trí đến làng thương binh của chính quyền cũ.
“Ở đó còn một số thương binh. Chúng tôi đến gặp họ và ở xen với họ để đi làm dầu khí. Sau đó, thị xã Vũng Tàu bố trí cho thương bệnh binh về quê và giao địa điểm đó cho Đoàn Dầu khí 21 làm việc”.
Cán bộ làm dầu khí phải lên Đồng Nai nhận nhu yếu phẩm. Ông Trung vẫn nhớ: "Tuy sống ở miền Nam là vựa thóc gạo mà phải ăn độn đến 70% bằng sắn khô, bắp xay, bo bo và chuối xanh. 5 ký chuối xanh mới được quy đổi thành một cân lương thực độn, mang về để dưới gầm giường ăn dần".
Lúc đó, nhiều cán bộ từ miền Bắc vào Vũng Tàu vốn đã có cuộc sống ổn định, nay phải làm quen với cảnh thiếu thốn mọi bề. Có một số anh em thấy tình hình khó khăn quá đã xin chuyển công tác ra Bắc, còn phần lớn vẫn ở lại Vũng Tàu bám trụ, tiếp tục làm dầu khí cho đến ngày về hưu.
(còn tiếp)
