Khu tập thể Thanh Xuân Bắc xuống cấp ra sao trước đề xuất cải tạo?

Chiều muộn, khoảng sân nhỏ giữa các dãy nhà ở khu tập thể Thanh Xuân Bắc (quận Thanh Xuân, Hà Nội) bỗng ồn ào hơn khi mấy đứa trẻ kéo nhau ra đá bóng. Trái bóng lăn trên nền xi măng đã ngả màu, thỉnh thoảng chạm vào chiếc xe máy dựng sát lối đi rồi bật trở lại. Trên cao, những sợi dây phơi quần áo kéo ngang khoảng sân, áo quần bay lật phật theo gió.

Ở góc sân, quán nước nhỏ đã có vài người ngồi. Chủ quán vừa rót trà đá vừa nói chuyện với mấy vị khách quen trong khu. Thỉnh thoảng lại có người đi làm về ghé lại, dựng xe, ngồi vài phút rồi mới lên nhà.

Sơ đồ các tòa nhà khu tập thể Thanh Xuân Bắc - Hà Nội.

Từ một căn hộ tầng hai, mùi hành phi và canh đang sôi lan ra hành lang. Mùi thức ăn buổi chiều hòa lẫn với mùi ẩm của dãy nhà cũ.

Khung cảnh sinh hoạt ấy đã lặp lại ở khu tập thể Thanh Xuân Bắc suốt nhiều năm.

Khu nhà được xây dựng từ giai đoạn 1978–1987, gồm khoảng 60 tòa nhà cao 5 tầng. Ngày trước đây từng là nơi ở của cán bộ, công nhân viên. Kiểu nhà tập thể quen thuộc của thời đó: cầu thang bộ ở giữa, mỗi tầng vài căn hộ nhỏ.

Sau hơn bốn mươi năm, khu nhà giờ trở thành nơi sinh sống của hàng nghìn hộ dân.

Theo danh mục kiểm định chung cư cũ do UBND TP Hà Nội công bố tháng 3/2026, nhiều tòa nhà tại khu tập thể Thanh Xuân Bắc đã được đánh giá xuống cấp ở các mức độ khác nhau. Một số tòa ở mức hư hỏng đáng kể, số khác cũng đã có dấu hiệu xuống cấp sau thời gian dài sử dụng.

Câu chuyện cải tạo khu tập thể vì thế lại được nhắc tới khi gần đây, chủ đầu tư của Khu đô thị Phú Mỹ Hưng tại Hồ Chí Minh đề xuất với UBND TP Hà Nội nghiên cứu phương án cải tạo khu nhà này.

Nhưng trước khi nói tới tương lai, cuộc sống ở khu tập thể cũ vẫn diễn ra theo nhịp quen thuộc mỗi ngày.

Từ dưới sân nhìn lên, các tòa nhà hiện ra với vẻ ngoài khá chắp vá. Ban công nhiều căn hộ được cơi nới bằng khung sắt, lưới thép hoặc bê tông, tạo thành những “chuồng cọp” nhô ra phía ngoài.

Mạng lưới "chuồng cọp" nhô ra từ ban công tại khu tập thể Thanh Xuân Bắc.

Có chỗ phần cơi nới đua ra vài mét, phủ mái tôn hoặc tấm nhựa che mưa nắng. Nhìn từ xa, mặt ngoài tòa nhà giống như được ghép từ nhiều kiểu vật liệu khác nhau.

Bà Nguyễn Thị Hòa (65 tuổi), sống ở khu tập thể gần ba chục năm, nói việc cơi nới chủ yếu vì diện tích nhà nhỏ. “Ngày trước mỗi căn hộ chỉ vài chục mét vuông. Nhà đông người thì phải tìm cách làm thêm cho rộng ra”, bà nói.

Theo bà, nhiều hạng mục của tòa nhà giờ đã xuống cấp. “Trời mưa to là tường thấm nước. Có chỗ trần bong vữa rơi xuống. Nhiều nhà phải tự sửa lại”, bà kể.

Bước vào bên trong một tòa nhà, cầu thang khá tối dù bên ngoài trời vẫn còn sáng. Ánh sáng chỉ lọt qua vài ô cửa nhỏ. Những bậc thang đã mòn nhẵn theo thời gian. Tường nhiều đoạn loang lổ vì thấm nước lâu ngày. Có chỗ lớp vữa bong ra, lộ cả cốt thép.

Dọc hành lang, dây điện được nối thêm qua nhiều năm, chạy dọc tường thành từng bó rối.

Ông Lê Văn Tuấn (60 tuổi) nói hệ thống điện ở đây đã được đấu nối nhiều lần. “Dây điện kéo qua nhiều đời chủ nhà nên nhìn rất rối. Có đoạn thấp ngang đầu người”, ông nói.

Mặt tiền dưới chân khu tập thể Thanh Xuân Bắc được tận dụng để kinh doanh.

Ở một góc tường, chiếc hộp chữa cháy chỉ còn lại phần vỏ kim loại bạc màu.

Buổi tối, cầu thang thường chật kín xe máy. Khu tập thể không có tầng hầm nên nhiều gia đình để xe ngay dưới chân cầu thang.

Thi thoảng, tiếng xe máy nổ vang trong khoảng cầu thang hẹp rồi vọng lên các tầng. “Không có hầm xe nên nhiều nhà phải dắt xe lên phòng để tránh mất trộm”, anh Trần Văn Minh (35 tuổi) nói. “Có hôm tôi thấy người ta kéo xe lên tận tầng ba”.

Một cư dân cho biết vào những ngày mưa lớn, nước có thể thấm qua tường hoặc mái. Ở một góc cầu thang tầng trên, vệt nước chảy xuống tạo thành những vũng nhỏ trên nền gạch. Người dân phải đặt tạm chiếc chậu nhựa để hứng nước dột.

“Trời mưa to là chỗ này nhỏ nước xuống. Chúng tôi chỉ biết kê chậu thôi”, một cư dân nói.

Những vệt ố vàng trên tường là dấu vết của nhiều mùa mưa đã đi qua.

Ở tầng một của vài tòa nhà, khoảng trống dưới chân cầu thang được tận dụng làm quán nước, tiệm cắt tóc hoặc nơi chứa đồ, có chỗ dựng tạm vách gỗ làm bếp nấu.

Khoảng sân chung giữa các dãy nhà vì thế phải chia sẻ cho nhiều hoạt động: trẻ con đá bóng, người lớn để xe, dây phơi quần áo căng ngang.

Từng centimet đất của khu tập thể có tuổi đời 40 năm tại Hà Nội được dụng triệt để.

Trên hành lang tầng hai, một cụ bà ngồi phe phẩy chiếc quạt nan, nói chuyện với hàng xóm. Bên cạnh là vài chậu cây nhỏ – góc quen thuộc của những người lớn tuổi trong khu.

Ngẩng lên mái nhà, dễ thấy hàng loạt bồn nước nhựa lắp san sát. Theo cư dân, nhiều gia đình phải lắp bồn nước riêng để dự trữ vì hệ thống cấp nước cũ đôi khi không đủ dùng vào giờ cao điểm.

Từ xa nhìn lại, mái các tòa nhà giống như một “rừng bồn nước”.

Thực ra, câu chuyện cải tạo khu tập thể Thanh Xuân Bắc đã được nhắc tới từ nhiều năm trước. Có thời điểm từng có phương án phá dỡ toàn bộ khu nhà để xây lại các tòa cao tầng.

Nhưng sau nhiều lần khảo sát và lấy ý kiến cư dân, kế hoạch đó vẫn chưa được thực hiện.

Nhìn từ trên cao, "ma trận" két nước tại khu tập thể Thanh Xuân Bắc.

Theo thống kê của UBND TP Hà Nội, Hà Nội hiện còn nhiều khu chung cư cũ cần cải tạo. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ hoàn thành cải tạo khoảng 20.000 căn hộ thuộc diện phải phá dỡ.

Trong danh sách đó, khu tập thể Thanh Xuân Bắc – với những dãy nhà đã tồn tại hơn bốn thập kỷ – cũng được nhắc đến như một khu vực có thể được cải tạo trong thời gian tới.

Nhưng chiều xuống, khi tiếng trẻ con đá bóng vẫn vang lên dưới sân và mùi cơm tối lan ra từ các căn hộ, khu tập thể cũ ấy vẫn tiếp tục nhịp sống quen thuộc của mình – lặng lẽ giữa một Hà Nội đang thay đổi từng ngày.