Khung chương trình thí điểm dạy trí tuệ nhân tạo (AI): Không chỉ là câu chuyện nội dung

Học sinh Trường THPT Đầm Dơi nghiên cứu mô hình có sử dụng trí tuệ nhân tạo. Ảnh: Quách Mến

Đồng thời đặt ra yêu cầu về rà soát, tập huấn đội ngũ giáo viên và đầu tư hạ tầng phù hợp để triển khai hiệu quả.

Lấy con người làm trung tâm

Ông Bùi Duy Quốc - Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm (phường Hòa Khánh, TP Đà Nẵng) nhận xét: “Khung chương trình thí điểm dạy AI được xây dựng chặt chẽ, có sự kế thừa và phát triển dựa trên nền tảng môn Tin học trong Chương trình GDPT 2018.

Điểm đáng chú ý là nội dung chương trình được thiết kế tách biệt, không trùng lắp các kiến thức Tin học đã có, tạo nên lộ trình học tập xuyên suốt và chuyên sâu. Khung chương trình được xây dựng dựa trên 4 mạch kiến thức trọng tâm, lấy con người làm trung tâm và đề cao đạo đức khi sử dụng công nghệ”.

Theo tinh thần đó, khung chương trình thí điểm dạy AI với tư duy lấy con người làm trung tâm được xác định xuyên suốt, khẳng định vai trò quyết định của con người. Học sinh được nhấn mạnh dù công nghệ, máy móc có phát triển đến đâu cũng không thể thay thế hoàn toàn con người; nhưng để làm chủ công nghệ thì phải nắm vững kiến thức, kỹ năng.

Cùng với trang bị kỹ năng thao tác và sử dụng công nghệ, chương trình chú trọng giáo dục đạo đức AI. Học sinh hình thành ý thức sử dụng trí tuệ nhân tạo một cách có trách nhiệm, đúng mục đích, tránh lạm dụng hoặc lợi dụng công nghệ cho các hành vi tiêu cực như gian lận, lừa đảo.

Mức độ tiếp cận AI được thiết kế phân hóa rõ ràng theo từng cấp học. Ở tiểu học, học sinh chủ yếu làm quen và trải nghiệm thông qua các hoạt động trực quan. Lên THCS, các em bắt đầu khám phá, sử dụng công cụ AI để tạo ra sản phẩm, có thể thông qua các dự án học tập được giáo viên giao nhiệm vụ. Ở THPT, mục tiêu hướng tới thiết kế, phát triển và cải tiến các hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Ông Phạm Việt Hưng - Hiệu trưởng Trường THPT Đầm Dơi (Đầm Dơi, Cà Mau) cho hay, việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy và học không còn xa lạ đối với giáo viên và học sinh của trường gần đây.

Tuy nhiên, việc ứng dụng AI chủ yếu do thầy, trò tự tìm hiểu, nghiên cứu, vì thế hiệu quả chưa cao. Theo ông Hưng, việc Bộ GD&ĐT ban hành khung thí điểm giáo dục AI cho học sinh phổ thông là bước đi phù hợp, kịp thời, tạo đòn bẩy nâng cao tri thức, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số trong trường học.

“Theo khung chương trình, ở cấp THPT, học sinh được khuyến khích khám phá, thiết kế và cải tiến các công cụ AI đơn giản thông qua các dự án khoa học. Bên cạnh nội dung giáo dục cốt lõi, học sinh có thể chọn các chuyên đề học tập tự chọn để tăng cường kỹ năng thực hành, tìm hiểu sâu hơn về các lĩnh vực ứng dụng của AI hoặc các kỹ thuật lập trình và phát triển hệ thống AI…

Từ khung chương trình sẵn có, nhà trường sẽ bám sát triển khai kế hoạch giáo dục AI cho học sinh một cách phù hợp, linh hoạt, có trọng tâm, trọng điểm. Tôi tin rằng, việc sử dụng AI trong nhà trường thời gian tới sẽ đạt hiệu quả mong muốn, tạo hứng thú cho học sinh, đảm bảo an toàn, hạn chế thấp nhất rủi ro khi sử dụng AI trong dạy và học”, ông Hưng chia sẻ.

Cùng quan điểm, ông Nguyễn Kim Chung - Hiệu trưởng Trường Tiểu học Thới Bình B (Thới Bình, Cà Mau), cho rằng khung nội dung giáo dục AI cho học sinh được thiết kế tương ứng với hai giai đoạn giáo dục: Cơ bản (cấp tiểu học và THCS) và định hướng nghề nghiệp (cấp THPT). Nội dung giáo dục AI ở từng lớp được xây dựng xuyên suốt theo 4 mạch nội dung chính, tương ứng 4 năng lực đặc thù, cụ thể và sát thực tế.

“Thời gian qua, việc ứng dụng AI trong dạy và học tại Trường Tiểu học Thới Bình B chủ yếu triển khai ở những ứng dụng đơn giản, mang tính chất trải nghiệm để học sinh làm quen, hình thành khái niệm ban đầu và nhận biết vai trò của AI trong cuộc sống.

Cách thức triển khai hoàn toàn phù hợp với khung nội dung thí điểm giáo dục trí tuệ nhân tạo được thiết kế với cấp tiểu học. Thời gian tới, nhà trường sẽ tiếp tục bám sát khung chương trình để triển khai nhất quán với Chương trình GDPT môn Tin học, đảm bảo việc sử dụng AI đạt hiệu quả, phát huy phẩm chất, năng lực học sinh”, vị hiệu trưởng nhấn mạnh.

Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm trao giải cho giáo viên đạt giải Cuộc thi Tự làm thiết bị đồ dùng dạy học, STEM và ứng dụng AI nâng cao hiệu quả dạy học cấp trường. Ảnh: NTCC

“Kim chỉ nam” để ứng dụng AI

Nhận định về khung chương trình thí điểm giáo dục AI vừa ban hành, thầy Lê Quang Soạn - giáo viên Trường THPT Đầm Dơi, cho rằng hữu ích, cần thiết, giúp giáo viên, học sinh mạnh dạn, tự tin hơn khi ứng dụng AI trong dạy và học. Vấn đề mà giáo viên, học sinh lo lắng khi sử dụng AI là vi phạm bản quyền, đạo đức, không đánh giá đúng năng lực học tập của học sinh,… thì trong khung chương trình giáo dục AI đã đưa ra hướng giải quyết cụ thể.

Thầy Soạn cho biết, để đảm bảo việc dạy học AI an toàn, hiệu quả, tạo hứng thú đối với học sinh, quá trình tổ chức dạy học giáo viên sẽ áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, chú trọng trải nghiệm, thực hành. Khuyến khích dạy học theo dự án để rèn luyện năng lực hợp tác, tự học và sáng tạo của học sinh. Khung chương trình cũng nêu rõ, giáo viên có thể lựa chọn hình thức tổ chức dạy học phù hợp với nội dung bài học.

“Một số chủ đề như đạo đức AI, nhận diện rủi ro, phân tích chính sách có thể được dạy thông qua thảo luận, tranh biện và nghiên cứu tình huống. Cùng đó, việc đánh giá năng lực học sinh dựa trên kết quả đánh giá thường xuyên và định kỳ, có sự kiểm chứng đảm bảo tính chính xác và khách quan… đó đều là những vấn đề phù hợp thực tế, cần thiết khi sử dụng AI trong dạy và học hiện nay”, thầy Soạn bày tỏ.

Ông Võ Đông Anh - Hiệu trưởng Trường THCS Tam Quan Nam (Hoài Nhơn, Gia Lai) cho biết, thời gian qua nhà trường đã tổ chức cho giáo viên và học sinh làm quen, từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo vào dạy – học. Tuy nhiên, việc triển khai còn nhiều hạn chế do đây là nội dung mới, trong khi giáo viên ít cơ hội được tập huấn bài bản.

“Hiện nay, thầy cô chủ yếu tự học và tham gia các khóa trực tuyến miễn phí. Tuy nhiên, hiệu quả chưa cao, còn các khóa tập huấn chuyên sâu có thu phí thì nhà trường và giáo viên gặp khó trong tiếp cận”, ông Đông Anh cho biết.

Bên cạnh đó, do AI là lĩnh vực mới, cả giáo viên và học sinh cần thời gian để làm quen, tiếp cận theo lộ trình phù hợp. Trước mắt, nhà trường ưu tiên triển khai ở các môn Tin học và Khoa học tự nhiên. Khi học sinh đã thành thạo sẽ từng bước mở rộng sang các môn học khác.

Nhà trường mong muốn thời gian tới có thêm các buổi tập huấn trực tiếp, giúp giáo viên và học sinh được giải đáp thắc mắc, nâng cao hiệu quả ứng dụng AI trong học tập. “Chúng tôi khuyến khích học sinh sử dụng AI một cách chọn lọc, tránh lạm dụng, nhằm làm cho bài học sinh động, hấp dẫn và đạt hiệu quả cao”, ông Đông Anh nhấn mạnh.

Tương tự, mới đây Trường THPT số 1 Nguyễn Thái Học (Quy Nhơn, Gia Lai) đã tổ chức cho hơn 100 học sinh tham gia trải nghiệm ứng dụng trí tuệ nhân tạo. Qua đó, học sinh bày tỏ sự hào hứng, thích thú và bước đầu biết vận dụng AI vào bài học, thuyết trình để tăng tính trực quan, sinh động.

Bài toán về nhân, vật lực

Dù khung chương trình thí điểm dạy AI được đánh giá tích cực, quá trình triển khai thực tế đang đối mặt với nhiều khó khăn, rào cản.

Ông Bùi Duy Quốc cho rằng, lực lượng giảng dạy vẫn chủ yếu là giáo viên Tin học. “Tuy nhiên, AI là lĩnh vực mới, có tốc độ phát triển rất nhanh, đòi hỏi giáo viên không chỉ nắm vững kiến thức nền mà còn phải thường xuyên cập nhật công nghệ. Nếu không được đào tạo lại và tập huấn bài bản, giáo viên khó đáp ứng yêu cầu giảng dạy, thậm chí có nguy cơ tụt hậu so với học sinh – những “công dân số” sớm tiếp cận và làm chủ công nghệ”.

Theo Hiệu trưởng Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, công tác tập huấn giáo viên không thể dừng ở mức độ phổ biến, giới thiệu như các đợt chuyển giao chương trình trước đây. Việc đào tạo cần đi vào chiều sâu, gắn với thực hành và ứng dụng cụ thể. Đây cũng là thách thức không nhỏ trong bối cảnh nhiều địa phương còn hạn chế về nguồn lực và hạ tầng công nghệ.

Như Trường THCS Nguyễn Bỉnh Khiêm, hiện nay 2 phòng Tin học và các phòng bộ môn được sử dụng để làm phòng học. Học sinh không có điều kiện thực hành và gần như chỉ học lý thuyết.

Trong khi đó, môn AI có tính đặc thù cao, đòi hỏi phòng học bộ môn riêng, hệ thống máy tính đủ mạnh và sự đầu tư đồng bộ, lâu dài. Nếu không tháo gỡ được những nút thắt về nhân lực và hạ tầng, việc dạy và học AI khó đạt hiệu quả như kỳ vọng, đặc biệt tại các địa bàn đang chịu áp lực lớn về quy mô trường, lớp.

Ông Huỳnh Châu Phong - Hiệu trưởng Trường THPT số 1 Nguyễn Thái Học (Quy Nhơn, Gia Lai) cho biết, cơ sở vật chất của nhà trường còn hạn chế, gây không ít trở ngại cho việc ứng dụng AI trong dạy – học. “Mặc dù nhà trường tích cực hưởng ứng chuyển đổi số, bình dân học vụ số, giáo viên có thể ứng dụng AI trong giảng dạy, nhưng để học sinh ứng dụng thì khá khó khăn, bởi ít em có máy tính hoặc điện thoại thông minh”, ông Phong chia sẻ.

Hiện Trường THPT số 1 Nguyễn Thái Học có 2 phòng Tin học với 80 máy tính và 5 màn hình tương tác phục vụ dạy học. Tuy nhiên, do phần lớn học sinh phải chuẩn bị nội dung ở nhà, khi đến trường lại không có nhiều thời gian sử dụng thiết bị nên hiệu quả còn hạn chế. Thời gian tới, nếu học sinh có nhu cầu, nhà trường sẽ bố trí cho mượn thiết bị để đảm bảo việc học tập.

Để việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong dạy – học đạt hiệu quả, Trường THPT số 1 Nguyễn Thái Học mong muốn Sở GD&ĐT quan tâm đầu tư, trang bị thêm thiết bị, đồng thời kêu gọi các nhà hảo tâm hỗ trợ máy tính bảng để học sinh có thể luân phiên sử dụng, góp phần nâng cao chất lượng học tập trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

Nhóm phóng viên