Khủng hoảng eo biển Hormuz làm các nước châu Á đổ xô đi mua dầu Mỹ

Trong nỗ lực tuyệt vọng nhằm tìm kiếm nguồn cung thay thế khi eo biển Hormuz bị đóng, các quốc gia châu Á đã ồ ạt đổ xô đi mua dầu thô của Mỹ. Hệ quả là kênh đào Panama đang phải gánh chịu sức ép chưa từng có. Không chỉ đối mặt với tình trạng kẹt cứng, cuộc chiến giành giật quyền ưu tiên đi qua tuyến đường thủy này còn đẩy chi phí vận tải lên mức không tưởng, đe dọa thổi bùng ngọn lửa lạm phát năng lượng trên toàn thế giới.

Eo biển Hormuz tắc làm kênh đào Panama thêm chật chội

Cuộc tháo chạy khỏi eo biển Hormuz và áp lực chưa từng có lên hệ thống âu tàu

Theo dữ liệu từ hãng nghiên cứu Kpler, lượng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ di chuyển qua kênh đào Panama trong tháng 4/2026 đã đạt mức trung bình 1,77 triệu thùng mỗi ngày. Con số này cao hơn tới 74% so với mức trung bình của năm 2025 và là mốc kỷ lục cao nhất kể từ khi dữ liệu được thống kê vào năm 2013. Nổi bật nhất là dòng chảy dầu mỏ hướng về Nhật Bản, với khối lượng tăng vọt gấp hơn 5 lần, chạm mốc 260.000 thùng mỗi ngày. Một trong những chuyến hàng điển hình của làn sóng này là lô dầu thô do Tập đoàn Cosmo Energy Holdings (Nhật Bản) thu mua từ Mỹ, vừa cập cảng an toàn vào cuối tháng 4.

Sự tăng đột biến này có nguồn cơn trực tiếp từ việc eo biển Hormuz gần như bị tê liệt do chiến sự. Trong bối cảnh bình thường, dầu thô từ Mỹ xuất sang châu Á thường được chuyên chở bằng các siêu tàu dầu (VLCC - Very Large Crude Carrier). Vì kích thước quá khổ không thể chui lọt qua các âu tàu của kênh đào Panama, các siêu tàu này buộc phải đi đường vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi. Đây là một lộ trình mất nhiều thời gian hơn nhưng lại được xem là lựa chọn tối ưu về mặt chi phí vận hành cho các chuyến hàng khổng lồ.

Tuy nhiên, khi nguồn cung truyền thống từ Trung Đông bị cắt đứt, những quốc gia phụ thuộc nặng nề vào năng lượng nhập khẩu như Nhật Bản và Trung Quốc không thể chần chừ. Đặt an ninh năng lượng lên trên bài toán tối ưu chi phí, họ buộc phải xé nhỏ các đơn hàng, chuyển sang sử dụng các tàu chở dầu cỡ nhỏ và trung bình để có thể đi tắt qua kênh đào Panama nhằm rút ngắn tối đa thời gian giao hàng.

Vấn đề là, ngay cả trong thời bình, tuyến đường thủy nối liền Đại Tây Dương và Thái Bình Dương này vốn đã tấp nập các tàu container, tàu chở ô tô, khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) và hàng rời. Giới hạn vật lý của hệ thống âu tàu chỉ cho phép một số lượng tàu nhất định đi qua mỗi ngày. Sự đổ bộ ồ ạt của các tàu dầu Mỹ mang tính chất "chữa cháy" đã vượt quá giới hạn thiết kế, gây ra tình trạng tắc nghẽn nghiêm trọng và làm đảo lộn toàn bộ lịch trình hàng hải toàn cầu.

Cuộc chiến đấu giá triệu đô và gánh nặng đổ lên vai người tiêu dùng

Để được lưu thông qua kênh đào Panama, các tàu thủy bắt buộc phải đặt chỗ (slot) trước. Trong khi các tàu container hoặc tàu du lịch thường chốt lịch trình từ rất sớm, thì phần lớn các tàu chở dầu Mỹ hiện nay lại là những đơn hàng phát sinh đột xuất, thời gian chuẩn bị vô cùng gấp gáp. Không có suất đặt trước, lựa chọn duy nhất của họ là lao vào cuộc đấu giá khốc liệt để giành giật quyền ưu tiên lưu thông.

Dữ liệu từ Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama cho thấy một sự lạm phát phi mã: mức giá đấu thầu trung bình đã tăng vọt từ khoảng 135.000 - 140.000 USD/suất ở thời kỳ trước chiến sự, lên tới khoảng 385.000 USD trong giai đoạn từ tháng 3 đến tháng 4/2026. Công ty dịch vụ hàng hải WaterFront Maritime Services, đơn vị có văn phòng trực tiếp tại Panama, thậm chí còn ghi nhận sự gia tăng đột biến của những suất qua kênh có giá "chốt đơn" lên tới hơn 1 triệu USD.

Tình trạng ùn ứ ở cả hai đầu kênh đào khiến những tàu không tham gia đấu giá phải đối mặt với thời gian chờ đợi vô định. Ông Kunihiko Senoo, giám đốc điều hành tại công ty vận tải biển Nhật Bản Iino Kaiun, thừa nhận sự bất lực: "Có vẻ như chúng tôi sẽ tiếp tục sống trong cảnh mù mờ, không biết khi nào mới có thể giành được suất đi qua". Sự khó đoán này rủi ro đến mức nhiều chủ hàng quyết định "quay xe", chấp nhận đi đường vòng qua Mũi Hảo Vọng để ưu tiên đảm bảo đúng lịch trình giao nhận thay vì đánh cược thời gian tại Panama.

Không chỉ dầu thô, sự chen lấn này còn gây hệ lụy dây chuyền đến các mặt hàng khác. Trước chiến sự, Nhật Bản đã thường xuyên nhập khẩu khí LPG từ Mỹ qua tuyến đường này. Tuy nhiên, theo một nguồn tin bán buôn khí đốt tại Nhật, các tàu chở LPG hiện đang bị lép vế hoàn toàn trong cuộc đua giành slot.

Dù phải trả hàng triệu USD phí đấu giá tại Panama hay gánh thêm chi phí nhiên liệu để di chuyển suốt nhiều tuần qua Mũi Hảo Vọng, khoản tiền vận tải khổng lồ này cuối cùng cũng sẽ được cộng dồn vào giá bán lẻ của khí đốt và các sản phẩm xăng dầu. Cùng với nguy cơ Washington có thể thay đổi chính sách hạn chế xuất khẩu, những giới hạn vật lý của kênh đào Panama đang trở thành một rào cản mới, gieo rắc thêm sự bất ổn cho người tiêu dùng châu Á trong nỗ lực duy trì huyết mạch năng lượng.