Khủng hoảng năng lượng châu Âu: Khó khăn không dừng lại ở việc thay thế khí đốt Nga

Brussels kêu gọi các nước trong khối đẩy mạnh bổ sung dự trữ khí đốt ngay từ đầu mùa Đông. (Nguồn: CNBC)

Theo báo cáo công bố ngày 8/10 của Mạng lưới các nhà vận hành hệ thống truyền tải khí đốt châu Âu (ENTSOG), EU có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt khí đốt tương đương 12-15% nhu cầu nếu mùa Đông năm nay xuất hiện một đợt lạnh giá nghiêm trọng.

Cảnh báo được đưa ra khi các cơ sở lưu trữ khí đốt của khối chỉ đạt 72% công suất tính đến ngày 1/10, thấp hơn mức 83% cùng kỳ năm ngoái. Báo cáo mô tả, quá trình bổ sung dự trữ trước mùa Đông năm nay là một giai đoạn đầy thách thức.

Báo cáo triển vọng cung ứng khí đốt mùa Đông của ENTSOG xem xét hai kịch bản giả định không có nguồn cung khí đốt qua đường ống từ Nga. EU đã giảm phần lớn lượng khí đốt nhập khẩu từ Nga. Chỉ còn Hungary và Slovakia, hai quốc gia không giáp biển, gặp hạn chế trong việc tiếp cận các nguồn cung thay thế, vẫn tiếp tục nhập khẩu khí đốt Nga.

ENTSOG cảnh báo, việc gián đoạn một cơ sở hạ tầng khí đốt ngoài khơi quan trọng nhất cung cấp cho châu Âu, kết hợp với khả năng ngừng hoàn toàn nhập khẩu khí đốt qua đường ống từ Algeria có thể đe dọa nghiêm trọng an ninh năng lượng của khối.

Trước nguy cơ này, Brussels đã kêu gọi các nước trong khối đẩy mạnh bổ sung dự trữ khí đốt ngay từ đầu mùa Đông, đồng thời duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ để bảo đảm việc phân bổ công bằng các biện pháp cắt giảm nhu cầu nếu tình trạng thiếu hụt xảy ra.

LNG trở thành điểm tựa, nhưng cũng là nguồn rủi ro

Trong quá trình giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga qua đường ống, châu Âu ngày càng dựa vào thị trường khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu. Tuy nhiên, nguồn cung này chịu ảnh hưởng lớn từ biến động giá cả, cạnh tranh giữa các khu vực và những bất ổn địa chính trị.

Mỹ đã trở thành nhà cung cấp LNG hàng đầu của EU, thay thế phần lớn lượng khí đốt mà châu Âu trước đây nhập khẩu từ Nga. Dù vậy, sự chuyển dịch này cũng khiến an ninh năng lượng của khối phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng tiếp cận thị trường LNG quốc tế.

Theo ENTSOG, ngay cả trong điều kiện thời tiết mùa Đông bình thường, nguồn cung LNG suy giảm cũng có thể khiến lượng khí đốt dự trữ của châu Âu giảm xuống chỉ còn 13% vào tháng 3/2027. Kịch bản này có nguy cơ buộc các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng phải cắt giảm sản xuất.

Báo cáo nhấn mạnh, khi nguồn cung LNG bị thắt chặt, giá khí đốt tăng cao có thể khiến các nhóm khách hàng nhạy cảm với giá phải giảm tiêu thụ. Điều này càng cho thấy tầm quan trọng của việc bảo đảm đủ nguồn LNG nhập khẩu và duy trì lượng dự trữ ở mức cao trước cũng như trong giai đoạn đầu mùa Đông.

Sức ép đối với nguồn cung LNG còn gia tăng do những hạn chế vận tải liên quan đến xung đột ở Iran. Kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28/2, hoạt động xuất khẩu từ Qatar và Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Mặc dù lượng khí đốt Qatar cung cấp trực tiếp cho châu Âu chỉ chiếm khoảng 8%, những gián đoạn tại khu vực Vùng Vịnh vẫn có thể gây tác động rộng hơn thông qua thị trường LNG toàn cầu.

Italy là quốc gia trong EU chịu ảnh hưởng trực tiếp lớn nhất từ nguồn cung này.

Khi nguồn cung bị thu hẹp, châu Âu sẽ phải cạnh tranh quyết liệt hơn với châu Á để thu hút các lô hàng LNG. Cuộc đua giành nguồn cung không chỉ làm gia tăng biến động giá khí đốt mà còn khiến các nước châu Âu dễ bị tổn thương trước những cú sốc từ bên ngoài.

Điểm yếu hạ tầng đe dọa sự đoàn kết của EU

Theo Euro News, mức độ dễ tổn thương trước nguy cơ gián đoạn nguồn cung không đồng đều giữa các quốc gia thành viên.

Tây Âu có lợi thế nhờ các cảng tiếp nhận LNG mới và khả năng tiếp cận nguồn khí đốt qua đường ống từ những nhà cung cấp như Na Uy. Trong khi đó, các quốc gia không giáp biển ở Trung, Đông và Đông Nam Âu vẫn đối mặt với nhiều rủi ro hơn.

Trong trường hợp các tuyến đường ống quan trọng - chẳng hạn Europipe 2 ở Biển Bắc hoặc các tuyến nhập khẩu từ Algeria bị gián đoạn - những hạn chế về hạ tầng có thể cản trở dòng khí đốt vận chuyển từ Tây sang Đông châu Âu.

Theo kịch bản được cảnh báo, Đông Nam Âu có thể đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung cục bộ lên tới 12% trong những ngày nhu cầu đạt đỉnh. Đây sẽ là phép thử đối với khả năng phối hợp và chia sẻ nguồn cung giữa các nước thành viên EU.

Khi lượng dự trữ tiếp tục suy giảm, sức ép đối với các chính phủ cũng gia tăng. Những nước thiếu hụt khí đốt có thể phải cân nhắc giữa việc bảo đảm nhu cầu trong nước và hỗ trợ các quốc gia láng giềng, qua đó đặt nguyên tắc đoàn kết năng lượng của EU trước thách thức lớn.

Để giảm nguy cơ thiếu hụt và hạn chế tình trạng cạnh tranh mua khí đốt trong hoảng loạn, Brussels đã cho phép các nước thành viên linh hoạt hơn về mục tiêu dự trữ.

Theo đó, các quốc gia có thể duy trì lượng khí đốt trong kho ở mức 75-80% vào ngày 1/11, thay vì mục tiêu thông thường 90%.

Tuy nhiên, dư địa điều chỉnh này khó có thể loại bỏ hoàn toàn sức ép từ thị trường quốc tế.

Ngày 8/10, giá khí đốt giao dịch trên sàn TTF của Hà Lan, chuẩn tham chiếu quan trọng của thị trường châu Âu, dao động trong khoảng 79,80-80,22 Euro/MWh, gần gấp ba lần so với trước khi xung đột đột ở Iran bùng phát.

Những diễn biến trên cho thấy, bài toán an ninh năng lượng của châu Âu không dừng lại ở việc thay thế khí đốt Nga bằng các nguồn cung khác.

Khả năng vượt qua mùa Đông còn phụ thuộc vào mức dự trữ, độ linh hoạt của hạ tầng vận chuyển, khả năng tiếp cận LNG và mức độ phối hợp giữa các quốc gia thành viên trước những cú sốc địa chính trị.