Khủng hoảng tài chính Indonesia: Vì sao mạng xã hội kêu gọi 'Bán Singapore'?

Hình ảnh những tờ tiền rupiah của Indonesia được đặt cạnh những tờ tiền USD tại một văn phòng đổi tiền ở Jakarta vào ngày 4 tháng 6. Ảnh: AFP.

Khi đồng rupiah liên tục lập đáy lịch sử và thị trường chứng khoán Indonesia mất khoảng 1/3 giá trị kể từ đầu năm, cuộc khủng hoảng tài chính tại nền kinh tế lớn nhất Đông Nam Á đang dần mang màu sắc chính trị.

Trên mạng xã hội Indonesia, một số người dùng bắt đầu lan truyền quan điểm cho rằng Singapore đang hưởng lợi từ làn sóng tâm lý tiêu cực nhắm vào Indonesia. Dù chưa có bằng chứng cụ thể, các cáo buộc này đã tạo ra làn sóng tranh luận mạnh mẽ, kéo theo sự xuất hiện của khẩu hiệu mới: #SellSingapore (Bán Singapore).

Trong những tháng gần đây, cụm từ “Sell Indonesia” (Bán Indonesia) xuất hiện ngày càng nhiều trong các bình luận thị trường và mạng xã hội như một cách diễn đạt việc giảm tỷ trọng đầu tư vào tài sản Indonesia. Đồng rupiah đã mất khoảng 8% giá trị từ đầu năm và lần đầu tiên vượt ngưỡng 18.000 rupiah đổi 1 USD vào tuần trước.

Song song với đó, giới đầu tư quốc tế liên tục rút vốn khỏi Indonesia khi những lo ngại về tình hình tài khóa và triển vọng kinh tế ngày càng gia tăng.

Tuy nhiên, thay vì chỉ tập trung vào các nguyên nhân kinh tế, nhiều tài khoản mạng xã hội Indonesia lại cho rằng Singapore là bên hưởng lợi lớn nhất từ xu hướng “Sell Indonesia”.

Hashtag #SellSingapore nhanh chóng lan rộng trên các nền tảng trực tuyến, xuất hiện cả dưới những bài đăng của Thủ tướng Singapore Lawrence Wong và các cơ quan nhà nước Singapore.

Làn sóng phản ứng này còn nhận được sự chú ý từ giới chính trị Indonesia.

Ông Jansen Sitindaon, Phó Tổng thư ký đảng Dân chủ Indonesia, cho rằng đây là phản ứng mang tính dân tộc của cộng đồng mạng nhằm đối phó với chiến dịch “Sell Indonesia”.

Trong bài đăng trên mạng xã hội hôm 19/6, ông cho biết nhiều người tham gia chiến dịch #SellSingapore là những người trẻ có học thức và hiểu biết về thị trường tài chính.

Ông cũng liên hệ làn sóng này với sự ủng hộ dành cho chương trình cải cách thương mại mới của Tổng thống Prabowo Subianto.

Một chiếc thuyền đi ngang qua bến container tại cảng Tanjung Priok ở Jakarta hôm 17/6. Tổng thống Indonesia Prabowo cho biết 343 tỷ đô la Mỹ đã chảy ra khỏi đất nước trong 22 năm qua. Ảnh: AFP.

Theo quy định mới, các doanh nghiệp xuất khẩu Indonesia sẽ phải bán hàng hóa thông qua Danantara Sumberdaya Indonesia – cơ quan nhà nước mới được thành lập – thay vì trực tiếp giao dịch với khách hàng nước ngoài như trước đây.

Chính quyền Jakarta cho rằng biện pháp này nhằm ngăn chặn tình trạng khai báo giá xuất khẩu thấp hơn thực tế thông qua các công ty vỏ bọc ở nước ngoài.

Tháng trước, ông Prabowo tuyên bố rằng mặc dù Indonesia đạt thặng dư thương mại tới 436 tỷ USD trong 22 năm qua, nhưng khoảng 343 tỷ USD đã bị chuyển ra khỏi đất nước.

Theo nhà lãnh đạo Indonesia, một phần nguyên nhân xuất phát từ hành vi “under-invoicing” – tức cố tình khai báo giá trị xuất khẩu thấp hơn thực tế để chuyển lợi nhuận ra nước ngoài.

Một số người ủng hộ chính sách của ông Prabowo cho rằng Singapore đóng vai trò trung tâm trong các cấu trúc tài chính và thương mại giúp dòng tiền rời khỏi Indonesia.

Tuần trước, hãng truyền thông Indonesia Inilah dẫn lời ông Gema Goeyardi, nhà sáng lập công ty tư vấn tài chính Astronacci International, đặt câu hỏi về nguyên nhân thực sự khiến đồng rupiah và chỉ số chứng khoán Jakarta lao dốc.

Trong một video đăng trên YouTube, ông Gema cho rằng câu chuyện “Sell Indonesia” đã được khuếch đại bởi một số phương tiện truyền thông có trụ sở tại Singapore.

Ông cũng nhận định áp lực đối với đồng rupiah không chỉ đến từ sức mạnh của đồng USD mà còn liên quan đến việc bán tháo cổ phiếu và trái phiếu Indonesia.

Tuy nhiên, ông không đưa ra bằng chứng cho thấy Singapore hoặc truyền thông nước này đã phối hợp thúc đẩy chiến dịch chống lại Indonesia.

Trước những biến động trên thị trường, Tổng thống Prabowo nhiều lần tìm cách trấn an giới đầu tư.

Ông khẳng định các nền tảng kinh tế của Indonesia vẫn vững chắc và nhấn mạnh rằng nền kinh tế nước này vẫn có sức chống chịu tốt trước biến động toàn cầu.

Trong tuần này, đồng rupiah và thị trường chứng khoán Indonesia đã có dấu hiệu phục hồi sau khi Ngân hàng Indonesia liên tiếp nâng lãi suất với tổng mức tăng 75 điểm cơ bản trong thời gian gần đây.

Dù vậy, những tranh cãi trên mạng xã hội đang tạo ra áp lực ngoại giao không nhỏ.

Singapore từ lâu là một trong những đối tác kinh tế quan trọng nhất của Indonesia, đồng thời là nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn hàng đầu vào quốc gia này.

Đầu tháng 9, hai nước còn tái khẳng định cam kết tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực như kinh tế số, công nghệ nông nghiệp và đầu tư xuyên biên giới.

Bộ trưởng Điều phối Kinh tế Indonesia ông Airlangga Hartarto khẳng định quan hệ kinh tế giữa Jakarta và Singapore vẫn rất mạnh mẽ và đang phát triển theo hướng tích cực.

Ông Vu Lam, chuyên gia quan sát chính sách Đông Nam Á, nhận định mối quan hệ giữa Indonesia và Singapore có nền tảng thể chế đủ vững chắc để không bị ảnh hưởng bởi những tranh cãi nhất thời trên mạng xã hội.

Tuy nhiên, theo ông, chiến dịch #SellSingapore lại mang giá trị chính trị nhất định trong bối cảnh hiện nay.

“Nó giúp chuyển hướng sự chú ý khỏi những lo ngại của giới đầu tư đối với các chính sách kinh tế của ông Prabowo và biến câu chuyện thành vấn đề tác động từ bên ngoài,” ông nói.

Ông cho rằng Singapore trở thành mục tiêu thuận tiện vì đây là nơi tập trung nhiều công ty nắm giữ tài sản, các cấu trúc định giá chuyển nhượng và hoạt động trung gian xuất khẩu liên quan đến Indonesia.

Trong khi đó, các cải cách mà Danantara đang theo đuổi lại tác động trực tiếp đến những cấu trúc kinh doanh này.