Khủng hoảng Trung Đông đe dọa nguồn cung mì udon và chuối tại Nhật Bản

Căng thẳng kéo dài tại Trung Đông đang tạo ra những tác động dây chuyền vượt xa khu vực này, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống thường nhật của người dân Nhật Bản. Từ nguồn cung lúa mì phục vụ sản xuất mì udon cho đến việc nhập khẩu và phân phối chuối, nhiều mặt hàng quen thuộc đang đứng trước nguy cơ thiếu hụt do giá năng lượng leo thang và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Sản lượng lúa mì năm nay của Úc giảm đáng kể, có khả năng ảnh hưởng đến nguồn cung mì udon của Nhật Bản. (Ảnh tư liệu của AFP)

Theo hãng tin Jiji Press của Nhật Bản, ngành nông nghiệp Australia - một trong những nguồn cung lúa mì quan trọng nhất cho Nhật Bản đang chịu ảnh hưởng nặng nề từ cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu. Bộ Nông nghiệp Australia vừa công bố dự báo sản lượng lúa mì niên vụ năm nay chỉ đạt khoảng 26,7 triệu tấn, giảm tới 26% so với cùng kỳ năm trước.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ giá dầu tăng cao, kéo theo chi phí nhiên liệu vận hành máy móc nông nghiệp và giá phân bón tăng mạnh. Trong bối cảnh chi phí sản xuất vượt xa lợi nhuận kỳ vọng, nhiều nông dân Australia được cho là sẽ để đất nghỉ hoặc chuyển sang các loại cây trồng khác có hiệu quả kinh tế cao hơn.

Diễn biến này khiến Nhật Bản đặc biệt lo ngại. Mỗi năm, quốc gia Đông Á nhập khẩu khoảng 750.000 tấn lúa mì từ Australia, phần lớn được chế biến thành loại bột mì trung lực chuyên dùng để sản xuất mì udon - món ăn truyền thống phổ biến trong đời sống người Nhật.

Trong khi đó, nguồn lúa mì cùng chất lượng tại Nhật Bản khá hạn chế. Các loại lúa mì nhập khẩu từ Mỹ và Canada chủ yếu phù hợp để làm bánh mì, bánh ngọt hoặc mì Trung Hoa. Nếu sản lượng lúa mì Australia tiếp tục sụt giảm mạnh, ngành sản xuất udon tại Nhật Bản có thể đối mặt với nguy cơ thiếu nguyên liệu trong thời gian tới.

Không chỉ mì udon, mặt hàng chuối - loại trái cây được tiêu thụ rộng rãi nhất tại Nhật Bản cũng đang đứng trước nguy cơ bị ảnh hưởng.

Theo thống kê, hơn 99% lượng chuối tiêu thụ tại Nhật Bản là hàng nhập khẩu. Riêng trong năm 2025, nước này đã nhập khoảng 1,06 triệu tấn chuối từ nước ngoài. Tuy nhiên, việc vận chuyển chuối đến Nhật mới chỉ là bước đầu của quá trình đưa sản phẩm ra thị trường.

Khác với nhiều loại trái cây khác, chuối thường được thu hoạch và vận chuyển khi còn xanh. Sau khi cập cảng Nhật Bản, chuối phải trải qua quá trình làm chín nhân tạo trong các phòng chuyên dụng bằng khí ethylene trước khi được đưa lên kệ siêu thị.

Vấn đề nằm ở chỗ ethylene là sản phẩm có liên quan mật thiết đến ngành hóa dầu. Trong bối cảnh nguồn cung dầu mỏ và naphtha (một sản phẩm trung gian từ dầu mỏ) bị ảnh hưởng bởi căng thẳng tại Trung Đông và những khó khăn trong hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz, giá ethylene tại Nhật Bản đã tăng vọt.

Nhiều doanh nghiệp nhập khẩu chuối cảnh báo rằng trong vòng hai tháng tới, nguồn cung ethylene có thể bị gián đoạn nghiêm trọng. Nếu điều này xảy ra, các lô chuối xanh nhập khẩu sẽ không thể được làm chín đúng tiến độ, dẫn đến nguy cơ thiếu hụt chuối chín trên thị trường.

Hiệp hội Công nghiệp Hóa dầu Nhật Bản cho biết sản lượng ethylene của nước này trong tháng 4 chỉ đạt 283.500 tấn, giảm 37,1% so với cùng kỳ năm ngoái. Tỷ lệ vận hành của các nhà máy giảm xuống còn 67,3%, mức thấp nhất kể từ khi bắt đầu thống kê dữ liệu vào năm 1996.

Đối với người dân Nhật Bản, đây là thông tin đáng lo ngại bởi chuối từ lâu đã trở thành loại trái cây quen thuộc và có giá thành phải chăng nhất. Trước thập niên 1960, chuối từng được xem là mặt hàng xa xỉ do những hạn chế nhập khẩu. Chỉ sau khi Nhật Bản dỡ bỏ các rào cản thương mại vào năm 1963, loại trái cây này mới dần trở nên phổ biến và hiện diện thường xuyên trong bữa ăn của các gia đình.

Theo số liệu của Bộ Nội vụ và Truyền thông Nhật Bản, trung bình mỗi hộ gia đình nước này tiêu thụ khoảng 18,8 kg chuối mỗi năm. Chính vì vậy, bất kỳ biến động nào về nguồn cung hay giá bán chuối đều nhanh chóng thu hút sự quan tâm của người tiêu dùng.

Ông Eiji Akashi, Tổng thư ký Hiệp hội Các nhà nhập khẩu chuối Nhật Bản, nhận định nước này đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nguồn cung chuối nghiêm trọng nhất trong vòng nửa thế kỷ qua. Dù nguồn hàng hiện tại vẫn được duy trì tương đối ổn định nhờ lượng ethylene dự trữ, các doanh nghiệp đang phải gấp rút tìm kiếm nguồn cung mới trong và ngoài nước để ứng phó với tình huống xấu nhất.

Một số công ty cho biết chi phí liên quan đến bao bì, vận chuyển và các sản phẩm hóa dầu đã tăng gấp nhiều lần so với trước đây. Điều này đồng nghĩa áp lực giá cả cuối cùng sẽ được chuyển sang người tiêu dùng.

Trước những lo ngại ngày càng gia tăng, Thủ tướng Nhật Bản, Sanae Takaichi, khẳng định lượng dự trữ naphtha hiện nay đủ đáp ứng nhu cầu trong nước đến năm 2027. Tuy nhiên, giới doanh nghiệp cho rằng những khó khăn thực tế trong chuỗi cung ứng vẫn chưa được giải quyết triệt để.

Khi cuộc khủng hoảng Trung Đông chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, người dân Nhật Bản đang dần cảm nhận rõ hơn những tác động từ các biến động địa chính trị toàn cầu. Những sản phẩm tưởng chừng quen thuộc như bát mì udon hay nải chuối trên bàn ăn giờ đây cũng có thể trở thành những mặt hàng chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các diễn biến cách xa hàng nghìn kilomet.