Khủng hoảng và năng lực

Cờ Liên minh châu Âu tại trụ sở Ủy ban châu Âu ở Brussels, Bỉ. Ảnh: THX/TTXVN

Từ căng thẳng leo thang tại Trung Đông, cuộc xung đột kéo dài ở Ukraine cho tới những sức ép về năng lượng, di cư và năng lực cạnh tranh, chương trình nghị sự của hội nghị cho thấy EU đang đứng trước một bài toán kép: vừa phải ứng phó với các cuộc khủng hoảng trước mắt, vừa phải định hình lại sức mạnh chiến lược để thích ứng với một trật tự thế giới đang thay đổi.

Tác động từ Trung Đông

Một trong những vấn đề nổi bật trong chương trình nghị sự của hội nghị là tình hình căng thẳng gia tăng tại Trung Đông. Theo Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa, tình hình leo thang quân sự trong khu vực, đặc biệt liên quan đến Iran và các điểm nóng lân cận, đang tạo ra những tác động lan tỏa trực tiếp tới kinh tế và an ninh của châu Âu.

Giá năng lượng biến động, nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và tâm lý bất ổn trên thị trường quốc tế là những hệ lụy mà các nền kinh tế châu Âu bắt đầu cảm nhận rõ rệt. Trong bối cảnh EU vẫn đang phục hồi sau các cú sốc năng lượng những năm gần đây, những biến động mới từ Trung Đông có thể tiếp tục thử thách khả năng chống chịu của khối.

Theo chuyên gia Nathalie Tocci, Giám đốc Viện Các vấn đề quốc tế Italy (IAI), tình hình hiện nay cho thấy “an ninh khu vực tại Trung Đông và ổn định kinh tế châu Âu gắn bó chặt chẽ hơn bao giờ hết”. Bà cho rằng EU cần một cách tiếp cận vừa linh hoạt vừa mang tính chiến lược nhằm giảm thiểu tác động của khủng hoảng đối với thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu.

Trong bối cảnh đó, EU không chỉ cần các biện pháp ứng phó khẩn cấp nhằm bảo vệ người dân và doanh nghiệp trước những cú sốc mới về giá cả và năng lượng, mà còn phải đẩy mạnh các nỗ lực ngoại giao nhằm góp phần hạ nhiệt căng thẳng trong khu vực. Đối với châu Âu, ổn định tại Trung Đông vẫn là yếu tố then chốt tác động tới an ninh kinh tế và chiến lược dài hạn.

Bên cạnh đó, di cư tiếp tục là một thách thức lâu dài đối với châu Âu. Những bất ổn tại Trung Đông và Bắc Phi có nguy cơ làm gia tăng các làn sóng di cư mới, khiến vấn đề quản lý biên giới và chính sách tị nạn trở thành ưu tiên cấp bách của EU. Bà Federica Mogherini, cựu Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại của EU, nhấn mạnh quản lý di cư hiệu quả không chỉ là vấn đề nhân đạo mà còn là “bài toán chiến lược đối với sự ổn định chính trị và xã hội của châu Âu”.

Thách thức nội tại

Song song với việc xử lý các khủng hoảng địa chính trị, EU cũng phải đối diện với những thách thức ngày càng rõ nét về năng lực cạnh tranh kinh tế. Trong thư mời gửi tới các nhà lãnh đạo các quốc gia thành viên, Chủ tịch Hội đồng châu Âu Costa nhấn mạnh tính cấp bách của việc củng cố nền tảng tăng trưởng và đổi mới của Brussels.

Một trong những sáng kiến được kỳ vọng sẽ đóng vai trò trung tâm là chương trình “Một châu Âu, Một Thị trường”. Mục tiêu của sáng kiến này là thúc đẩy sự hội nhập sâu rộng hơn của thị trường chung, đồng thời tăng cường quyền tự chủ chiến lược của EU trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt.

Ông Guntram Wolff, chuyên gia kinh tế tại Viện Bruegel (Bỉ) nhận định việc tăng cường hiệu quả của thị trường chung là điều kiện then chốt để EU duy trì sức cạnh tranh trước các trung tâm kinh tế lớn khác. Ông nhận định thị trường chung là tài sản chiến lược lớn nhất của châu Âu. Nếu được khai thác hiệu quả hơn, nó có thể trở thành động lực tăng trưởng quan trọng trong thập niên tới.

Một nội dung quan trọng khác được thảo luận tại hội nghị là việc định hình Khung tài chính đa niên (MFF) giai đoạn 2028–2034. Đây là công cụ ngân sách dài hạn quyết định mức độ hiện thực hóa các tham vọng chiến lược của EU trong những năm tới. Các ưu tiên dự kiến bao gồm thúc đẩy đổi mới công nghệ, tăng tốc chuyển đổi xanh, tăng cường khả năng chống chịu của nền kinh tế và củng cố năng lực quốc phòng của EU.

Tuy nhiên, việc phân bổ ngân sách trong giai đoạn tới được dự báo sẽ là một quá trình thương lượng phức tạp giữa các quốc gia thành viên. Chuyên gia kinh tế Zsolt Darvas của Viện Bruegel đánh giá những tham vọng chiến lược ngày càng lớn của EU – từ chuyển đổi xanh, quốc phòng tới đổi mới công nghệ – đang đặt ra áp lực ngày càng lớn đối với ngân sách chung vốn còn hạn chế.

Hội nghị thượng đỉnh lần này cũng tái khẳng định sự ủng hộ của EU đối với Ukraine. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy dự kiến sẽ tham dự hội nghị theo hình thức trực tuyến, một động thái mang ý nghĩa biểu tượng cho cam kết lâu dài của EU đối với Kiev.

EU tiếp tục khẳng định lập trường duy trì áp lực đối với Nga, đồng thời ủng hộ các nỗ lực hướng tới một tiến trình hòa bình công bằng và bền vững. Trong bối cảnh cuộc xung đột kéo dài đã bước sang năm thứ năm, sự đoàn kết của EU được xem là yếu tố then chốt đối với chiến lược hỗ trợ Ukraine.

Bối cảnh địa chính trị hiện nay cũng khiến vấn đề tăng cường năng lực quốc phòng của châu Âu trở thành một chủ đề quan trọng tại hội nghị. Nhiều nhà lãnh đạo EU cho rằng khối cần phát triển mạnh hơn năng lực công nghiệp quốc phòng và khả năng tự chủ chiến lược, thay vì chỉ dựa vào các cơ chế an ninh truyền thống.

Nhìn tổng thể, chương trình nghị sự của hội nghị thượng đỉnh tại Brussels phản ánh một thực tế: EU đang phải đối mặt với nhiều lớp thách thức cùng lúc – từ khủng hoảng địa chính trị, an ninh năng lượng cho tới cạnh tranh kinh tế và áp lực di cư.

Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia cho rằng yếu tố quyết định không chỉ nằm ở các chính sách cụ thể, mà còn ở mức độ đoàn kết giữa các quốc gia thành viên. Theo chuyên gia Nathalie Tocci, sức mạnh của EU phụ thuộc lớn vào khả năng các quốc gia thành viên duy trì sự đoàn kết và hành động thống nhất, đặc biệt trong những thời điểm khủng hoảng.

Hội nghị thượng đỉnh lần này, vì vậy mang ý nghĩa quan trọng đối với định hướng chiến lược của EU trong giai đoạn tới. Chỉ khi kết hợp được tầm nhìn dài hạn với sự dẫn dắt chính trị rõ ràng và tinh thần đoàn kết nội khối, châu Âu mới có thể vượt qua giai đoạn bất định hiện nay và củng cố vị thế của mình trong một trật tự thế giới đang được định hình lại.

Hương Giang (Phóng viên TTXVN tại Brussels)